نمایش همه
  • رسول جعفریان ۱۳۹۸-۱۰-۲۸ ۱۰:۱۶

    مروری بر جایگاه روزنامه پرچم، ماهنامۀ همایون و نشریۀ پیمان در عرصه جریان اصلاح دینی؛

    از اسلام‌گرایی تا اسلام‌ستیزی

    اصلاح‌طلبی کسروی، در مقایسه با آنچه در همایون منتشر می‌شد، جنس متفاوتی داشت، ضمن آنکه شامل جنبه‌های شیعی نیز می‌شد. وی زمانی که از همۀ خط قرمزها عبور کرده و حس کرد صحبت‌کردن‌ها و اشارت گذشتۀ او به صورت کلی در حوزۀ اصلاح مذهب منتج به نتیجه‌ای مشخص نشده، در سال ۱۳۲۲ شیعی‌گری را نوشت. سابقاً هم جسته‌گریخته در لابه‌لای آثارش انتقادهای گزنده‌ای از تشیع کرده بود، اما به این روشنی مطلب را ننوشته بود.

  • ۱۳۹۸-۱۰-۲۴ ۱۶:۳۰

    علیه ایده‌آلیسم/ ما و فلسفه تحلیلی در گفتارهایی از علی پایا و جلال پیکانی

  • مجتبایی ۱۳۹۸-۱۰-۲۴ ۱۱:۰۴

    فتح‌الله مجتبایی؛

    سهروردی و فرهنگ ایران باستان

    در دورۀ اسلامی دو مکتب عمدۀ فکری در ایران بوده است: یکی مکتب یا فلسفۀ مشّاء، و دیگری حکمت یا فلسفۀ اشراق. اولی یک میراث یونانی اسلامی‌شده است که به زبان عربی بیان شده و اصل یونانی و بیشتر ارسطویی دارد، با اضافات و عناصری که در مغرب‌زمین و از زمان ارسطو به بعد از آثار نوافلاطونیان و رواقیان با آن درآمیخته است. این مجموعه در دوران اسلامی به نام «حکمت مشّاء» به عالم اسلامی وارد شده و رواج گرفته است. یکی دیگر جریان حکمت اشراق بوده است که به «حکمت فَهلویون» و «حکمت خسروانی» معروف شده و آشکارا اصل ایرانی دارد.

  • بتهوون ۱۳۹۸-۱۰-۲۳ ۱۰:۵۶

    تاملی در نسبت بتهوون و انقلاب فرانسه؛

    انقلاب در گوش‌ها

    ویژگی‌های شنیداری و ریتوریقایی انقلاب فرانسه در بسیاری از آثار بتهوون نقشی مطلقاً مرکزی ایفا می‌کنند. اگرچه برخی گمان می‌کنند که اندیشه‌ی انقلابی بتهوون با غلبه‌ی رویکرد رمانتیک در قرن نوزدهم رو به تباهی رفت و بتهوون در این دوره وارد قلمروی ناشناخته شد که کاملاً جدا از جهان محسوس پیرامون او بود و تلاش کرد تا آن اشتیاق بیان‌ناپذیر را در آغوش بکشد، اما به هیچ وجه نمی‌توان ترس‌های سیاسی بتهوون در این دوره را نادیده انگاشت.

  • یعقوب لیث ۱۳۹۸-۱۰-۱۷ ۱۰:۴۶

    گزارشی از همایش بزرگداشت یعقوب لیث صفاری و آغاز رستاخیز زبان پارسی؛

    خروش سیستان؛ خروش زبان فارسی

    خالقی مطلق: یکی از کسانی که برای زبان فارسی کوشش کردند، یعقوب لیث صفار است. آن‌گونه که بایدوشاید اهمیت جمله (آنچه من اندر نیابم، چرا باید گفت؟) در ظرف زمان خودش بیش از آن چیزی است که ما می­گوییم. درزمانی که شاعران و دانشمندان بر عربی تسلط داشتند، قطعاً یعقوب هم بر عربی تسلط داشت، اما این سخن او معنای دیگری دارد و نشان از علاقه او به میهنش است.

  • رضاشاه ۱۳۹۸-۱۰-۱۲ ۱۵:۱۵

    تاملی در باب نوسازی جامعه ایران در عصر پهلوی اول؛

    چرا قضاوت درباره‌ی نوسازی پهلوی اول مناقشه‌آمیز است؟

    مهم‌ترین مسئله‌ای که نوسازی عصر پهلوی اول را مناقشه‌آمیز کرده است، «سیاست حذف» است. مناقشه‌ی طرفداران و مخالفان نوسازی عصر پهلوی نیز با تأکید و یا عدم توجه به این مهم است. رضاشاه در دو سطح، سیاست حذف را دنبال نمود. در سطح اول، اقدام به حذف مخالفان و گروه اپوزیسیون کرد.

  • بینای مطلق ۱۳۹۸/۱۰/۱۱

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با سعید بینای مطلق؛

    تراژدی تناقض‌ها را هموار می‌کند

    افلاطون تراژدی را کنار می‌گذارد و می‌گوید ما نمی‌توانیم بپذیریم حکیم زاری بکند. وقتی با رویداد ناخوشایندی روبه‌رو می‌شود، ناراحت می‌شود، ولی عنان اختیار از دست نمی‌دهد. برای همین من گفته‌ام اگر افلاطون و ارسطو می‌آمدند ایران، اگر مثلاً شاهنامه‌خوانی بود، جنگ سهراب و رستم بود، افلاطون اعتراض می‌کرد و می‌گفت یک قدیس هیچ‌وقت زاری نمی‌کند.

  • هانا آرنت ۱۳۹۸-۱۰-۰۹ ۱۱:۲۰

    مواجهه با هانا آرنت در یک مهمانی ایرانی؛

    آزادی فراتر از ایدئولوژی

    این نکته حائز اهمیت است که ورود آثار هانا آرنت در ایران با اینکه ماهیتی فلسفی سیاسی دارد کمتر نقش و کارکرد ایدئولوژی سازی برای جریانات سیاست زده روشن فکری دارد و این مساله نیز غیر قابل کتمان است ، کسانی مانند روشن فکران دینی و غیر دینی گاها اگر به آثار و افکار هانا آرنت جهت ایدئولوژی سازی و جریان سازی سیاسی مراجعه کرده اند ، به دلیل ماهیت نظریات سیاسی و تجربه غیر قابل درک جغرافیایی زندگی سیاسی آرنت و نوع الگوی فکری فلسفی حاکم بر افکار و آثار وی نمی توانند تناسب فکری فلسفی مناسب و جریان ساز با افکار آرنت و جغرافیای فکری سیاسی خود در ایران پیدا کنند.

  • منصوربخت ۱۳۹۸-۱۰-۰۲ ۰۹:۱۹

    قباد منصوربخت؛

    عباس معارف و غفلت‌زدایی از تفکر بنیادی در ایران معاصر

    معارف تعلقات ایدئولوژیک را با دانش کارشناسی و فقه و فلسفه و عرفان جمع کرده بود و از این رو با اتکای به تفکر و فرهنگ قدیم ایران و شناخت تفکر و فرهنگ و تمدن جدید در پی حل مسائل متعدد برآمده از تمدن جدید در ایران بود. معارف و جریانی فکری‌ای که او به آن تعلق داشت افقی جدید در عرصه تفکر جدید در ایران گشودند و این خام‌اندیشی که می‌توان گذشته را یکسره کنار زد و اکنون غرب را یکسره در اختیار گرفت را مطلقا بی‌اعتبار ساختند.

  • اسپینوزا ۱۳۹۸-۰۹-۳۰ ۰۹:۱۳

    چرا در مبرم‎ترین جدل‎های سیاسی و ایدئولوژیکی مکرراً به اسپینوزا استناد می‎شود؟

    پولیتیکِ اسپینوزیسم-ترکیب و ارتباط

    در دلوز به مؤثرترین صورت با این مفهوم قدرتمند مواجه می‎شویم که اسپینوزا یک ازلیتِ خیر و شر به‎مثابه معیارهای بیرونی برای داوری غیرمتجسد را به‌منظور نوعی درک از اخلاق به‎مثابه یک ارزیابی درون‎ذاتی از شیوه‎های زندگی نادیده می‎گیرد و به آن خاتمه می‎دهد. وی می‎نویسد: «در طبیعت نه خیر وجود دارد و نه شر، هیچ تضاد اخلاقی وجود ندارد، اما فصل اخلاقی وجود دارد؛ این فصل اخلاقی در صورت‎های مختلف و برابر ظاهر می‎گردد. این فصل اخلاقی در ارتباط با نوعی عواطف است که کناتوس ما را تعیین می‎نماید.»

  • قوم ۱۳۹۸-۰۹-۲۷ ۰۹:۱۵

    گزارشی از نشست بزرگداشت روز ۲۱ آذرماه؛

    چون و چرایی بر سر قوم‌گرایی

    دکتر عبدی: حوادث تاریخی را جغرافیا تعیین می‌کند / ناصر همرنگ: مناسبت ۲۱ آذر در تاریخ معاصر ما اهمیتی بی جایگزین دارد / احسان هوشمند: قوم‌گرایی در ایران حاصل گره‌زدن سرنوشت ایران به جهان‌وطنی مذهبی و بی‌وطنی لیبرالی است

  • کمونیسم ۱۳۹۸-۰۹-۲۶ ۱۰:۴۶

    چرا خانوادۀ کمونیست من به بیراهه رفت؟

     چون سیاست مذهب آن‌ها بود

    هیچ اشتباه ذاتی‌ای در این امر وجود ندارد که شما سیاستی را قبول داشته باشید که در جوهر خود نوعی مذهب است. البته به‌شرط اینکه بفهمید که مقصود از این سیاست چیست و به‌شرط اینکه تبدیل به امری شخصی میان شما و دوستانتان شود. اما این سیاست اگر برای آن‌ها نظریه است، برای من خاطره است. اگر سیاست‌ورزی نوعی ایمان‌ داشتن باشد و نه نوعی برنامه و اراده برای تغییر و همسازی با دوران جدید، همانند کمونیسم شکست خواهد خورد

  • ۱۳۹۸-۰۹-۲۵ ۱۳:۰۰

    راز انتشار کتاب رائین چه بود؟

    کتاب فراموشخانه و فراماسونری اسماعیل رائین پروژه ساواک برای افشای اسامی عوامل انگلستان در ایران و تطهیر فراماسون‌های آمریکایی است

  • محمودی ۱۳۹۸/۰۹/۱۸

    گفت‌وگو با سید علی محمودی درباره رابطه روشنفکر و قدرت سیاسی؛

    روشنفکر در قلمروهای ممنوعه حرکت می‌کند

    تصور روشنفکر به مثابه آدم تندوتیزی با موضع چپ‌گرایی و چپ‌روی که سعی می‌کند با هیاهو و جنجال شخصیت‌ها و تفکرهای دیگر را تخریب کند، به دوره کمونیستی تعلق دارد و متاثر از نوعی استالینیسم است که ما نیز در ایران تجربه آن را داریم. ...روشنفکری لزوما با چپ‌گرایی پیوند ندارد و روشنفکر لزوما کسی نیست که حرف‌های جنجالی و تند و تیز بزند یا به دیگران توهین کند.

  • افخمی ۱۳۹۸-۰۹-۱۶ ۱۶:۳۰

    گفت‌وگو با بهروز افخمی

    سروش توطئه‌اندیش بود

    از دکتر سروش بعید بود که فکر کند هیچ‌کس در سوره فکر نمی‌کند و در مورد مسائل مختلف، تحلیل و تعمق و تفکر نمی‌کنند. من آنجا متوجه شدم که ایشان شاید مطالب را نمی‌خواند یا دنبال نمی‌کند و خیلی به‌روز مطالعه نمی‌کند. سروش فکر نمی‌کند که شاید ما هم حرف‌های جالب توجهی داشته باشیم و همین‌که فکر می‌کرد ما نسبت به او موضع انتقادی داریم یا سرمقاله‌های سوره موضع انتقادی نسبت به تفکرات پوپری دارد، پس ما یک باند هستیم، درحالی‌که اصلاً این‌طور نبود.

  • ماکیاولی ۱۳۹۸-۰۹-۱۶ ۱۱:۵۰

    نگاهی به میراث اندیشه سیاسی نیکولو ماکیاوللی در ایران؛

    احیای شهریار

    ماکیاوللی در ایران بیش از آن از نگاه متفکری سیاسی بر اساس رخداد بزرگ فلسفه اروپا در عصر رنسانس شناخته شود ، به عنوان متفکری روباه صفت و مکار همراه با دینداری ریاکارانه و پیمان شکنی معرفی شده است ؛ این در صورتی است که ماکیاوللی در مادون اهداف گفتارها و نوشته های خود در دو کتاب مهم خویش به سیاست از منظری صرفا رئالیستی و مدرن نگریسته است.

  • طالب ۱۳۹۸-۰۹-۱۱ ۰۹:۲۷

    علامه طباطبایی و علوم انسانی در گفتاری از سید حمید طالب‌زاده؛

    فیلسوف اعتباریات

    فیلسوفی در جامعه ما پیدا شده است که توانسته با مفهوم اعتبار، زمینه‌ای فراهم کند که ما هم متوجه موضوعات علوم انسانی به نحو مدرن شویم. حالا اگر می‌خواهیم با دیدگاه و نظر اسلامی به آن نگاه کنیم، بحث دیگری است. اما باید متوجه اصل معنا شویم. اگر صرفا به مفهوم فطرت بپردازیم و بخواهیم همه علوم انسانی و امور انسانی مثل اجتماع، روان، سیاست، اقتصاد و... را با توجه به آن توضیح دهیم، نتیجه همین می‌شود. ما مساله را گم می‌کنیم.

  • غلامحسین ابراهیمی دینانی ۱۳۹۸/۰۹/۱۰

    گفت‎‎وگو با غلامحسین ابراهیمی دینانی درباره تذکره‌ الاولیای عطار؛

    ناشناختگی عطار بر گردن نادانی ماست

    عرفان، اخلاق است و کتاب عطار و دیگر کتاب‌های عرفانی کتاب اخلاق هستند؛ به‌ویژه تذکره الاولیاء از این جهت اخلاقی‌تر است که به‌صورت قصه است و مطالب عرفانی را به‌صورت شرح حال در شخص ولی پیاده می‌کند و انسان می‌تواند از رفتار اولیا درس و نتیجه اخلاقی بگیرد، اخلاقی که ذره‌ای ریا در آن نیست

  • والرشتاین ۱۳۹۸-۰۹-۰۹ ۱۰:۳۰

    والرشتاین و ما در گفتارهایی از تقی آزادارمکی، شروین وکیلی و خسرو خواجه‌نوری؛

    جامعه‌شناسی ایران را تحقیر نکنیم

    سازه نظری مارکس زورکی شرقی می‌شود. مشهور است که وقتی مساله اشغال هند پیش می‌آید و گزارش‌هایی که در این باره در روزنامه‌های انگلیسی منتشر می‌شود، بالاجبار متوجه هند و شرق می‌شود و در شرق استثمار و استعمار وجود دارد و حرف‌هایی می‌زند که به بحث شیوه تولید آسیایی مشهور شده است. وبر هم همین‌طور است. پرسش او در اصل سوال جهان غرب و پیدایش سرمایه‌داری در جهان غرب به خصوص اروپای غربی است و شرق را به واسطه دستگاه نظری‌اش می‌شناسد.

  • اسپینوزا ۱۳۹۸-۰۹-۰۶ ۱۰:۳۵

    برخی دلایل روی‌آوری نومارکسیست‌ها و پسامارکسیست‌ها به اسپینوزا؛

    چپ نو و اسپینوزا

    نومارکسیست‌ها تا بدانجا پیش رفته‌اند که اسپینوزا را مدرن‌ترین فیلسوف کلاسیک و نوشته‌های او در فلسفۀ سیاسی را مانیفست‌های دموکراسی و دموکراسی تمام‌عیار اسپینوزا را بهترین ابزار مقاومت و مبارزه در برابر سرمایه‌داری شمرده‌اند. بدین‌سان، هستی اجتماعی انسان در چارچوب عام مارکسیستی به‌گونه‌ای دقیق‌تر در تأثیر و تأثر با عوامل گوناگون تشکیل‌دهندۀ زیست-جهان طبیعی و اجتماعی او نگریسته و بررسی می‌شود.

  • اشتراوس ۱۳۹۸-۰۹-۰۴ ۱۱:۰۱

    نگاهی به نقد اشتراوس بر اندیشۀ سیاسی لیبرال

    فلسفه علیه سیاست

    اشتراوس معتقد است فلسفه ما را دعوت می‌کند به اینکه تنها به امر خوب و فضیلت‌مند اهمیت دهیم، اما در مقابل، سیاست دربارۀ عشق به هویت و قدرت فرد است و نیز دربارۀ سنت و دین خود فرد است. بنابراین اشتراوس اعتقاد دارد درحالی‌که فلسفه نه‌تنها نمی‌تواند از هیچ رژیم سیاسی حمایت کند، بلکه با عقلانی کردن مقدمات اخلاقی، از شهروندان و دولت اخلاق‌زدایی می‌کند.

  • آشتیانی ۱۳۹۸/۰۸/۲۵

    گفت‌وگوی بلند فرهنگ امروز با منوچهر آشتیانی/قسمت دوم؛

    تاریخ ما منفصل مانده است

    برای یک غربی، پشت سر علوم امروزین، فلسفه‌ی تاریخ و فلسفه‌ی جامعه و پشت آن نیز الهیات جامعه خوابیده است، اما جای این‌ها در کشور ما خالی است. در ایران مطالعه در این زمینه تا حدی به حوزه‌های علمی بازمی‌گشت، کاری که انجام نشد؛ بنابراین ما در ایران نه فلسفه‌ی حقوق داریم نه فلسفه‌ی سیاست، نه فلسفه‌ی زیباشناسی، نه فلسفه‌ی تاریخ، فلسفه‌ی ما کاری به این مسائل و مباحث نداشته است، قبلاً الهیات هم نبوده که از آن فلسفه بیرون بیاید، پس علم تاریخ و جامعه‌شناسی بر اساس چه عقبه‌ای استوار شود؟ تاریخ ما منفصل مانده و قطع شده است.

  • هانری کوربن ۱۳۹۸-۰۸-۲۵ ۱۰:۰۵

    درنگی درباره مقام و موقع هانری کربن در سپهر فکری ایران؛

    مسافر اقلیم اسلام ایرانی

    کربن مانند فلاسفه ای چون سقراط، افلاطون، ارسطو، فارابی و... از حیث تفکر به مناسبات مدنی میان انسان ها می‌پرداخت و توجه کربن به معنویت از جنبه تقویت آموزه های اخلاق و انسانیت در میان مناسبات انسان ها با تکیه بر کلام الهی بود، به همین خاطر با پیوند میان تجسد وحی و کلام الهی در نهاد دنیوی مانند کلیسا و مسجد، نگاه باطن گرایی به دین را دنبال می‌کرد. کربن سیر معنویت را از مذهب کاتولیک تا تشیع در اسلام تجربه کرد و این رویکرد از آموزه های مارتین لوتر تا شیخ شهاب الدین سهروردی و در اواخر علامه محمد حسین طباطبایی تکامل معرفتی یافت.

  • کریم سلیمانی ۱۳۹۸/۰۸/۲۱

    گفت‌وگو با کریم سلیمانی در باب نوسازی عصر پهلوی اول؛

    دیکتاتور نمی‌تواند صالح باشد

    روشن‌فکرانی مثل علی‌اکبر داور، منادیان عصری متکی بر انقلاب صنعتی و اصلاحات اقتصادی بودند. آن چیزی که هسته‌ی اصلی تفکر این‌ها را تشکیل می‌داد، در نهایت توسعه‌ی اقتصادی بود. از توسعه‌ی سیاسی فاصله گرفتند. روشن‌فکران عصر مشروطه به توسعه‌ی سیاسی فکر می‌کردند.

  • موحد ۱۳۹۸/۰۸/۲۱

    گفت‌وگو با غلامرضا ظریفیان درباره «در کشاکش دین و دولت»؛

    رمزگشایی از جعبه سیاه تاریخ اسلام

    یکی از انحرافات که در فهم تاریخ اسلام رخ داده، خلط میان تاریخ و کلام است. ما خیلی وقت‌ها با نگاه کلامی سراغ فهم تاریخی می‌رویم. طبیعی است که با نگاه کلامی، پیش‌فرض‌هایی داریم و تصمیماتی گرفته‌ایم. دکتر موحد با آنکه یک ایرانی شیعه است، اما با نگاه کلامی سراغ تاریخ نرفته و یافته‌های خوبی را عرضه داشته است.

  • داوری ۱۳۹۸-۰۸-۲۰ ۰۹:۵۵

    رضا داوری اردکانی؛

    شرق شناسی چیست و ایران شناس کیست؟

    شرق شناسی یک شأن بزرگ فرهنگی-سیاسی اروپا در قرن نوزدهم بود. اکنون دیگر چنین شأن و نظمی وجود ندارد. ایران‌شناسی هم که در ظاهر از جمله بازماندگان شرق‌­شناسی به حساب می آید، کار گروه دانشمندانی است که به مطالعات ایرانی علاقه دارند و احیاناً در پژوهش های خود با ایرانیان مقیم اروپا و آمریکا و ژاپن همکاری می کنند. هنوز تاریخ ایران و البته اکنون آن ناشناخته های بسیار دارد. این ناشناخته ها را با نگاهی تازه باید کشف کرد و شناخت.

  • آشتیانی ۱۳۹۸/۰۸/۱۹

    گفت‌وگوی بلند فرهنگ امروز با منوچهر آشتیانی/قسمت اول؛

    جامعه‌شناسی همیشه تاریخی است

    چرا پیوند بین جامعه‌شناسی و تاریخ که به جامعه‌شناسی تاریخی منتهی می‌شود آن‌طور که می‌بایست به آگاهی علمی نرسیده است؟ دلایل زیادی را می‌توان مطرح کرد، شاید یکی از دلایل تقریباً غیرکاربردی بودن آن است؛ به‌عنوان مثال، شما از جامعه‌شناسی صنعت به طور مشخص در فرایندهای صنعتی استفاده مستقیم می‌کنید، من معتقدم نظام سرمایه‌داری -مخصوصاً سرمایه‎داری متأخر- خیلی حسابگر است و به محض آنکه حس کند یک جریان فکری وجود دارد که عصای دستش می‌شود و به آن کمک می‌کند محال است که از آن دفاع نکند.

  • تاریخ ۱۳۹۸-۰۸-۱۸ ۰۹:۴۰

    نگاهی به تاریخِ خلافِ واقع در تاریخ؛

    در جستجویِ ممکن‌ها

    تاریخ بالقوه، در این معنا،  «تاریخی» است که از همپوشانی فضای ذهنی و عینی شکل گرفته باشد به طوری که فاکت های گذشته در کنار عناصر یا بدیل‌های خیالی  قرار می‌گیرند و حتی فاکت‌ها جای خود را در ذهن به بدیل‌های ذهنی و خیالی می‌دهند که همان طور که گفته شد این تصورات، خیال صرف نیستند بلکه ریشه در تجربه و فاکت و حتی عقلانیت دارند. جستجو یا واکاوی در امکان های دیگر  به فهم بهتر رویدادها کمک می‌کند.

  • سروش ۱۳۹۸-۰۸-۱۳ ۱۶:۰۰

    لوتر در انزوا

    چرا حکمرانی عبدالکریم سروش در فضای روشنفکری ایران به حاشیه‌نشینی و انزوای فعلی او منتهی شد؟

  • مصفا ۱۳۹۸/۰۸/۱۱

    گفت‌وگو با دکتر امیربانو مصفا درباره جایگاه مظاهر مصفا در شعر و ادب فارسی؛

    سیمای او در این آینه روشن همان است که من می‎خواهم

    خودش تعریف می‌کند که من قم بودم و در مدرسۀ ابتدایی تحصیل می‌کردم. رضاشاه که با قطار طی طریق می‌کرده یک توقفی هم در ایستگاه قم می‌کرده، مدت‌ها در مدرسه مدیر و ... داشتند به بچه‌ها تعلیم می‌دادند که مثلاً وقتی رضاشاه آمد شما به سمت او نگاه کنید. بعد می‌گوید وقتی رضاشاه آمد من لج کردم به طرف دیگر نگاه کردم. یک‌چنین روحیه‌ای داشت و اصلاً قدرت‎ستیز بود.