شناسهٔ خبر: 61282 - سرویس سیاست‌گذاری علم‌وفرهنگ

رئیس کتابخانه ملی تا چند روز دیگر برکنار می‌شود. دلایل این برکناری چیست؟

پس‌لرزه‌های یک «غلط بزرگ»

یروجردی منابع موثق به فرهنگ امروز گفته‌اند که اشرف بروجردی تا پایان دی‌ماه از کتابخانه ملی می‌رود. آن‌طور که از ظواهر امر برمی‌آید، رئیس‌جمهور روحانی، رئیس دفتر خود را مامور به معرفی کاندیداهایی برای کتابخانه ملی کرده است. محمود واعظی نیز با چند نفر از جمله صالحی امیری مشورت کرده است. شنیده‌ها حاکی از این است که صالحی امیری پیشنهاد رفتن حجت الله ایوبی به کتابخانه ملی را داده است. از سوی دیگر برخی از اعضای هیئت امنای کتابخانه ملی نیز پیشنهاد نجفقلی حبیبی را مطرح کرده‌اند.

فرهنگ امروز/ امین محمدی زاد

 متاسفانه در دو دهه اخیر کتابخانه ملی بیش از آنکه محلی برای عبور و مرور فرزانگان و فرهیختگان باشد، مکانی برای سیاستمداران و افراد حزبی شده است. مروری بر سابقه افرادی که بیست سال اخیر متصدی کرسی ریاست این دستگاه بسیار مهم شده‌اند نشان‌دهنده این واقعیت است که کتابخانه ملی در ردیف دستگاه‌هایی قرار گرفته است که طی یک قانون نانوشته باید در چارچوب سهم‌دهی سیاسی مورد معامله قرار گیرد. در دولت احمدی‌نژاد این امر چنان واضح بود که صدای بسیاری از منتقدان را درآورد. اما همان منتقدان وقتی در فردای رفتن احمدی‌نژاد از ساختمان ریاست‌جمهوری، به عنوان مشاور رئیس‌جمهور حسن روحانی وارد عمل شدند، عملکرد بهتری از احمدی‌نژاد نداشتند. با پیروزی روحانی در خرداد ۱۳۹۲،  رضا صالحی امیری، یکی از مشاوران او سکان ریاست کتابخانه ملی را بر عهده گرفت. او اگر چه مدیری فعال و پویا بود، اما مطابق همان نگرشی که سیاست را بر فرهنگ ارجحیت می‌داد وارد ساختمان کتابخانه ملی در اراضی عباس‌آباد شده بود. با این وجود به دلیل شخصیت و نفوذ ویژه صالحی امیری، در دوره ریاست او کتابخانه ملی جایگاهی بهتر در ساختار فرهنگی دولت پیدا کرد و نگاه‌های اعتمادآمیز دوباره به این نهاد برگشت. اما با استعفای علی جنتی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و جایگزینی صالحی امیری به جای او، کتابخانه ملی دوباره به روزهای رخوت بازگشت. با پیروزی مجدد روحانی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۹۶، دوران تازه و البته پرماجرایی برای این نهاد مهم ایران آغاز شد. اشرف بروجردی رئیس کمیته بانوان ستاد روحانی در انتخابات سال ۱۳۹۶ بود، به صورت غیرمنتظره‌ای به ریاست کتابخانه ملی رسید. ظاهرا رئیس‌جمهور روحانی با پذیرفتن نظر مشورتی محمد خاتمی که خود زمانی ریاست کتابخانه ملی ایران را بر عهده داشته است، به توصیه او، اشرف بروجردی را که تا پیش از این شخصیتی سیاسی محسوب می‌شد به ریاست کتابخانه ملی منصوب کرد. اما سه سال پس از این انتصاب کار به جایی رسیده است که نه تنها مقامات ارشد کشور، بلکه خود خاتمی نیز از اوضاع پیش‌آمده در کتابخانه ملی ناراحت و گله‌مند است. تا جایی که عماد خاتمی، فرزند محمد خاتمی که با آمدن اشرف بروجردی به کتابخانه ملی رفته بود، با ابراز نگرانی از مدیریت کتابخانه ملی از این نهاد خداحافظی کرد. اما اشرف بروجردی کیست؟

اشرف بروجردی متولد شهر نجف است. او خواهر علاالدین بروجردی سیاستمدار اصولگرا و همچنین همسر غلامعلی معتمدی معاون وزیر کار دولت رجایی است که در انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیرماه سال ۶۰ به شهادت رسیده است. اشرف بر خلاف علاالدین روحیه اصلاح‌طلبانه دارد و از زمانی شناخته شده شد که معاون اجتماعی عبدالواحد موسوی لاری وزیر کشور در دولت محمد خاتمی شد. با روی کار آمدن احمدی‌نژاد به عضویت کمیته شوراهای کمیسیون سیاسی- دفاعی امنیتی مجمع تشخیص مصحلت نظام درآمد. او ابتدا در رشته شیمی تحصیل می‌کرده‌است اما در ادامه به رشته روانشناسی تغییر رشته داده‌ سپس در رشته الهیات تحصیل کرده است. نزدیکانش معتقدند که او دکترای فقه سیاسی را نیز از دانشگاه بیروت دارد، اما تا کنون برای هیچ سندی در این مورد منتشر نشده است و همین نکته چالشی در پذیرش او به عنوان عضو هیات علمی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی ایجاد کرده است. با مراجعه به وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی مشخص می‌شود که او با مدرک کارشناسی ارشد از دانشگاه آزاد اسلامی در رشته الهیات به عضویت پژوهشکده مطالعات اجتماعی این پژوهشگاه درآمده است. نکته جالب در صفحه بروجردی در وب‌سایت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی این است که هیچ اشاره‌ای به مدرک دکتری او و یا مقاله‌ای که در زمینه فقه سیاسی نوشته شده باشد نشده است. به نظر می‌رسد که بروجردی به خاطر جایگاه سیاسی که داشته به سادگی توانسته با مدرک کارشناسی ارشد الهیات از دانشگاه آزاد اسلامی که در سال ۱۳۷۰ اخذ شده است، به عضویت دپارتمانی که با مدرک تحصیلی‌اش هم نامرتبط است درآمده است. اما اما داستان ریاست اشرف بروجردی در کتابخانه ملی چیست و چرا به این شرایط ختم شده است؟

اشرف بروجردی به گواه کسانی که با او کار کرده‌اند، انسانی درستکار است که از شخصیتی مثبت و خوب برخوردار است. اما تصمیماتی که در هیئت ریاست کتابخانه ملی گرفته و سبک مدیریتی که پیش گرفته است، روز به روز شرایط دشواری را برای این نهاد رقم زده است. نخستین کار بروجردی در کتابخانه ملی برکناری امیرخانی مدیر با تجربه صالحی امیری از معاونت کتابخانه ملی و اضافه کردن دو مدیر جوان نزدیک به دفتر محمد خاتمی به کادر مدیریتی کتابخانه ملی بود. تغییر سیاست کتابخانه ملی و عدول از وظایف اصلی این نهاد با آغاز به کار این دو مدیر کم‌تجربه آغاز می‌شود و صدای بسیاری از دلسوزان را درمی‌آورد. اختصاص دادن ردیف بودجه‌هایی برای اموری که دور از وظایف سازمان بوده است، یکی از نکات اصلی مورد نقد بوده است. کار تا جایی پیش رفت که با شدت گرفتن این انتقادات، کارشناسان درون کتابخانه ملی نیز صدای اعتراض خود را به گوش برخی از اعضای هیئت امنای کتابخانه ملی رساندند.

اما حاشیه‌ها فقط منوط به تحرکات معاونان جوان بروجردی نبود. در دی ۱۳۹۷ بروجردی یک ماه سر کار خود در کتابخانه ملی نیامد! وقتی که غیبت چندهفته‌ای بروجردی در کتابخانه ملی غیرقابل کتمان بود، از سوی دفتر وی اعلام شد که او برای معالجه بیماری‌اش به کشور انگلستان سفر کرده‌است.

اما ضایعه‌ای بسیار بزرگ در دوره مدیریت بروجردی ماجرای آبگرفتگی ساختمان آرشیو ملی بود که البته به طور کلی تکذیب شد. اما شنیده‌ها و گفته‌های کارمندان سازمان که به بیرون درز کرده بود حاکی از از بین رفتن تعداد قابل توجهی از اسناد وزارت دادگستری و ریاست جمهوری در نفوذ آب به این ساختمان بوده است. دو تقصیر در این واقعه متوجه سازمان اسناد و کتابخانه ملی بوده است. یکی اینکه پمپی که باید به صورت ۲۴ ساعته فعال بوده، کار نمی‌کرده است و دیگری اینکه چاه نیز لایروبی نشده است و این دو عامل سبب آبگرفتگی مخازن و از بین رفتن بخشی از اسناد شده است. ماجرای انتقال و امحاء شبانه این اسناد توسط خاورهای بزرگ نیز شنیده شد که باز هم توسط بروجردی تکذیب شد.

اما اشتباه دیگری که در دوره مدیریت اشرف بروجردی رخ داد و سبب اجماع درباره برکناری او شده است، انتشار مجدد سه جلد از مجموعه تاریخ شفاهی دوره پهلوی دوم است که توسط حسین دهباشی در دوره صالحی امیری با رقمی که تا کنون اعلام نشده به کتابخانه ملی فروخته شده است. با انتشار چهار جلد از این مجموعه در دوره صالحی امیری، مقامات ارشد کشور به این نهاد تذکر دادند که به خاطر اشتباهات و وارونه‌نمایی واقعیت‌های تاریخی که در این چهار جلد وجود داشته است، انتشار آنها متوقف شود. این توقف دو سال در جریان بود که به دلایلی نامعلوم، علیرغم تذکر مقامات ارشد کشور، سه جلد دیگر از این مجموعه منتشر می‌شود. منابع آگاه به فرهنگ امروز گفته‌اند که تصمیم برای نشر این سه جلد به هیچ عنوان بر عهده بروجردی نبوده است و برخی مشاوران و نزدیکان او را در این شرایط قرار داده‌اند. با این حال وقتی خبر نشر این سه جلد و البته خود کتاب در کتابفروشی‌ها منتشر می‌شود، نامه‌ای خطاب به کتابخانه ملی از سوی دفتر مقامات ارشد کشور ارسال می‌شود که محتوای آن فراتر از تذکر بوده است. در این نامه با اشاره به انتشار مجدد کتاب‌های تاریخ شفاهی دوره پهلوی دوم تاکید شده است که مسببان این «غلط بزرگ» باید پاسخگو باشند. ارسال این نامه به کتابخانه ملی و کمی بعد انتشار آن در میان حلقه‌ای از مدیران میانی باعث می‌شود تا روند برکناری بروجردی و معرفی جایگزین او از سوی رئیس‌جمهور روحانی کلید بخورد.

آن‌طور که از ظواهر امر برمی‌آید، رئیس‌جمهور روحانی، رئیس دفتر خود را مامور به معرفی کاندیداهایی برای کتابخانه ملی کرده است. محمود واعظی نیز با چند نفر از جمله صالحی امیری مشورت کرده است. شنیده‌ها حاکی از این است که صالحی امیری پیشنهاد رفتن حجت الله ایوبی به کتابخانه ملی را داده است. از سوی دیگر برخی از اعضای هیئت امنای کتابخانه ملی نیز پیشنهاد نجفقلی حبیبی را مطرح کرده‌اند. باید منتظر ماند و دید که در روزهای آینده حکم چه کسی به عنوان رئیس کتابخانه ملی صادر می‌شود.