نمایش همه
  • کریم سلیمانی ۱۳۹۸/۰۸/۲۱

    گفت‌وگو با کریم سلیمانی در باب نوسازی عصر پهلوی اول؛

    دیکتاتور نمی‌تواند صالح باشد

    روشن‌فکرانی مثل علی‌اکبر داور، منادیان عصری متکی بر انقلاب صنعتی و اصلاحات اقتصادی بودند. آن چیزی که هسته‌ی اصلی تفکر این‌ها را تشکیل می‌داد، در نهایت توسعه‌ی اقتصادی بود. از توسعه‌ی سیاسی فاصله گرفتند. روشن‌فکران عصر مشروطه به توسعه‌ی سیاسی فکر می‌کردند.

  • موحد ۱۳۹۸/۰۸/۲۱

    گفت‌وگو با غلامرضا ظریفیان درباره «در کشاکش دین و دولت»؛

    رمزگشایی از جعبه سیاه تاریخ اسلام

    یکی از انحرافات که در فهم تاریخ اسلام رخ داده، خلط میان تاریخ و کلام است. ما خیلی وقت‌ها با نگاه کلامی سراغ فهم تاریخی می‌رویم. طبیعی است که با نگاه کلامی، پیش‌فرض‌هایی داریم و تصمیماتی گرفته‌ایم. دکتر موحد با آنکه یک ایرانی شیعه است، اما با نگاه کلامی سراغ تاریخ نرفته و یافته‌های خوبی را عرضه داشته است.

  • داوری ۱۳۹۸-۰۸-۲۰ ۰۹:۵۵

    رضا داوری اردکانی؛

    شرق شناسی چیست و ایران شناس کیست؟

    شرق شناسی یک شأن بزرگ فرهنگی-سیاسی اروپا در قرن نوزدهم بود. اکنون دیگر چنین شأن و نظمی وجود ندارد. ایران‌شناسی هم که در ظاهر از جمله بازماندگان شرق‌­شناسی به حساب می آید، کار گروه دانشمندانی است که به مطالعات ایرانی علاقه دارند و احیاناً در پژوهش های خود با ایرانیان مقیم اروپا و آمریکا و ژاپن همکاری می کنند. هنوز تاریخ ایران و البته اکنون آن ناشناخته های بسیار دارد. این ناشناخته ها را با نگاهی تازه باید کشف کرد و شناخت.

  • آشتیانی ۱۳۹۸/۰۸/۱۹

    گفت‌وگوی بلند فرهنگ امروز با منوچهر آشتیانی/قسمت اول؛

    جامعه‌شناسی همیشه تاریخی است

    چرا پیوند بین جامعه‌شناسی و تاریخ که به جامعه‌شناسی تاریخی منتهی می‌شود آن‌طور که می‌بایست به آگاهی علمی نرسیده است؟ دلایل زیادی را می‌توان مطرح کرد، شاید یکی از دلایل تقریباً غیرکاربردی بودن آن است؛ به‌عنوان مثال، شما از جامعه‌شناسی صنعت به طور مشخص در فرایندهای صنعتی استفاده مستقیم می‌کنید، من معتقدم نظام سرمایه‌داری -مخصوصاً سرمایه‎داری متأخر- خیلی حسابگر است و به محض آنکه حس کند یک جریان فکری وجود دارد که عصای دستش می‌شود و به آن کمک می‌کند محال است که از آن دفاع نکند.

  • تاریخ ۱۳۹۸-۰۸-۱۸ ۰۹:۴۰

    نگاهی به تاریخِ خلافِ واقع در تاریخ؛

    در جستجویِ ممکن‌ها

    تاریخ بالقوه، در این معنا،  «تاریخی» است که از همپوشانی فضای ذهنی و عینی شکل گرفته باشد به طوری که فاکت های گذشته در کنار عناصر یا بدیل‌های خیالی  قرار می‌گیرند و حتی فاکت‌ها جای خود را در ذهن به بدیل‌های ذهنی و خیالی می‌دهند که همان طور که گفته شد این تصورات، خیال صرف نیستند بلکه ریشه در تجربه و فاکت و حتی عقلانیت دارند. جستجو یا واکاوی در امکان های دیگر  به فهم بهتر رویدادها کمک می‌کند.

  • سروش ۱۳۹۸-۰۸-۱۳ ۱۶:۰۰

    لوتر در انزوا

    چرا حکمرانی عبدالکریم سروش در فضای روشنفکری ایران به حاشیه‌نشینی و انزوای فعلی او منتهی شد؟

  • مصفا ۱۳۹۸/۰۸/۱۱

    گفت‌وگو با دکتر امیربانو مصفا درباره جایگاه مظاهر مصفا در شعر و ادب فارسی؛

    سیمای او در این آینه روشن همان است که من می‎خواهم

    خودش تعریف می‌کند که من قم بودم و در مدرسۀ ابتدایی تحصیل می‌کردم. رضاشاه که با قطار طی طریق می‌کرده یک توقفی هم در ایستگاه قم می‌کرده، مدت‌ها در مدرسه مدیر و ... داشتند به بچه‌ها تعلیم می‌دادند که مثلاً وقتی رضاشاه آمد شما به سمت او نگاه کنید. بعد می‌گوید وقتی رضاشاه آمد من لج کردم به طرف دیگر نگاه کردم. یک‌چنین روحیه‌ای داشت و اصلاً قدرت‎ستیز بود.

  • اتحادیه ۱۳۹۸/۰۸/۰۶

    گفت‌وگو با منصوره اتحادیه در مورد تاریخ نگاری؛

    پژوهش تاریخی؛ پرسش مهم‌تر است یا منبع؟

    تاریخ‌نگاری قبل از مشروطه هم در حال تحول بود و لزوماً انقلاب باعث این مسئله نشد. البته انقلابات تاریخ‌نگاری را هم ارتقا می‌دهد و متحول می‌سازند. این یک قاعده است. مثلاً تاریخ‌نگاری مدرن اروپا از انقلاب فرانسه شروع شد. هر انقلابی تکانی به تاریخ‌نگاری می‌دهد، ولی قبل از مشروطه نیز تاریخ‌نگاری در حال تحول بود.

  • کارل اشمیت ۱۳۹۸-۰۸-۰۱ ۱۲:۲۲

    زمینه‌های تاریخی و فکری فلسفۀ سیاسی اشمیت؛

    تصمیم برای خروج از گفت‌وگوی بی‌پایان

    به نظر اشمیت، رمانتیسیسم در دستان بورژوازی سیاست دموکراتیک را به گفت‌وگویی بی‌انتها بدل کرده است که هدف آن لذت زیباشناختی صرف است و در چنین شرایطی، آنچه به محاق می‌رود، تصمیم اصیل سیاسی است. تصمیم گرفتن (نه لزوماً تصمیم درست گرفتن) در شرایطی که آلمان مغلوب در جنگ جهانی اول، درگیر بحران‌ها و کشمکش‌های سیاسی و داخلی فراوانی بود، اهمیت فراوانی داشت و از نظر اشمیت (و بسیاری دیگر) بی‌تصمیمی پاشنۀ آشیل این شرایط بود.

  • ۱۳۹۸-۰۷-۲۹ ۱۵:۰۰

    ناکامی نسخه‌های وارداتی ترقی

     تمدن غربی و پیشرفت‌های آن اگرچه به دلیل ظهور و بروز فکری و تغییر اندیشگی در بین اروپاییان موجبات ترقی مادی و رشد صنعتی برای آن‌ها شد، ولی دنباله‌روی و اتکای ماهوی و فکری بی‌بنیاد از آن‌ها در فرهنگ ایرانی موجبات ضعف و سستی در اقتدار داخلی و نظامی و نیز توان دیپلماسی و به‌طورکلی استقلال کشور را به دنبال داشت. جهت‌گیری روشنفکران در ترویج تفکر بی‌بنیاد با فرهنگ خودی همسو با سیاست‌های غربیان بود.

  • ۱۳۹۸-۰۷-۲۰ ۱۵:۳۰

    ایران، بن‌بست تجزیه‌طلبان

    در تاریخ معاصر ایران نمونه‌هایی از ردپای حضور فتنه‌انگیزانه بیگانگان را در آشوب‌های قومی نظیر بحران آذربایجان، کردستان، غائله شیخ خزعل و... به‌خوبی می‌توان مشاهده کرد.

  • لویاتان ۱۳۹۸-۰۷-۱۷ ۱۱:۳۳

    چند نکته در باب دولتِ مقتدر توسعه‌گرا؛

    اقتدار و توسعه

    ایران نیازمند یک «دولت مقتدر توسعه گرا» است که اولا به فساد و رانت پایان دهد و در درجه دوم بتواند با سیاست گذاری های هدفمند در حوزه محیط زیست،اقتصاد،سیاست خارجی، آمایش آموزش و غیره کشور را در میان مدت به سمت توسعه ملی هدایت کند. در مرحله بعدی تقویت دموکراسی و توسعه سیاسی در سایه زیرساخت ایجاد شده باید در دستورکار قرار گیرد البته به نظر می رسد در این مسیر نظام ریاستی به جای نظام نیمه ریاستی قابلیت بیشتری داشته باشد.

  • جعفریان ۱۳۹۸/۰۷/۱۴

    گفت‌وگو با رسول جعفریان؛

    ‌سیاست‌زدگی آفت تاریخ و تمدن

    تاریخ ۳۰ سال قبل از انقلاب هم گرفتار یک دگردیسی شد و مرحوم آیت در این زمینه موثر بود. البته بعد اسم او فراموش شد اما آن وقت تغییراتی رخ داد که کاری انقلابی تلقی شد. مثلا همه خیابان‌هایی که در انقلاب به اسم مصدق نام‌گذاری شده بود به کاشانی تغییر نام یافت. همین اتفاق در مورد بیمارستان‌ها هم رخ داد.

  • تورن ۱۳۹۸-۰۷-۰۸ ۰۹:۴۳

    تورن به چه کار جامعۀ ایرانی می‌آید؟

    مدرنیته در بن‌بست سنت

    یکی از مهم‌ترین ره‌آوردهای نظری تورن برای جامعۀ ایرانی کمک به داشتن درکی بهتر در رویارویی با مدرنیته است. چیزی که دست‌کم از زمان عباس ‌میرزا یکی از پیچیده‌ترین پرسش‌ها و دشواره‌های ما ایرانیان بوده است. اندیشه‌های تورن دربارۀ نوع مواجهه با مدرنیته برآمده از شناخت تاریخی عمیق او از صور مختلف مدرنیزاسیون در قرون اخیر است و می‌تواند دربرگیرندۀ اشاراتی ارزنده برای جامعۀ ایرانی باشد.

  • طباطبایی ۱۳۹۸-۰۷-۰۳ ۱۱:۱۵

    پاسخ به نوشته عبدالنبی قیم تحت عنوان «جواد طباطبایی و تحریف تاریخ» در مجله بخارا؛

    اُمی‌های مدرن

    با این‌که اعتقاد دارم هیچ‌یک از سه نوشته قیّم ارزش پاسخ ندارند و با این‌که برای ورود امثال قیّم‌ها در عرصه‌ای که وقوفی در آن ندارند، خاستگاهی جز «خالِفْ تُعرَفْ» نمی‌بینم، با این‌حال آن‌چه‌ مرا به تهیه این پاسخ تفصیلی واداشت، نه آن ادعاها، که اشتهار کاذب محل انتشار آن‌هاست. مجله تک‌نفره بخارا، صفحات خود را مزین به مطلبی کرده که قصاید مجعولِ موسوم به معلقات را بر شاهنامه فردوسی ترجیح می‌دهد!!

  • سروش ۱۳۹۸-۰۶-۳۰ ۱۰:۱۴

    بهزاد جامه بزرگ/ چرا حکمرانی عبدالکریم سروش در فضای روشنفکری ایران به حاشیه‌نشینی و انزوای فعلی او منتهی شد؟

    لوتر در انزوا

    چیزی قریب به دو دهه حکمرانی در فضای روشنفکری ایران مجال مناسبی برای اصحاب روشنفکری دینی و به طور مشخص عبدالکریم سروش بود تا به‌زعم خود نسخۀ شفابخش خود را برای این جماعت چشم‌وگوش‌بسته که آمال خود را در گفتار و نوشتار ایشان جست‌وجو می‌کردند، بپیچند. اما هرچه زمان می‌گذشت این اعتماد و اعتبار کاسته می‌شد. سروش و حلقۀ او جدای از اصطکاک و چالشی که با برخی بخش‌های جامعه ایجاد کرده بودند و از این نمد کلاهی برای خود بافتند، هرگز نتوانستند در طرح پرسش‌های جدید در مواجهه با بحران‌های فکری و معرفتی جامعۀ ایرانی با دنیای جدید کامیاب شوند.

  • داوری ۱۳۹۸/۰۶/۲۳

    متن مکتوب مصاحبه رضا داوری اردکانی در مستند تئوریسین خشونت؛

    فردید زنده است چون تفکر زنده است

    غرب زدگی که دکتر فردید گفت اصلاً و به هیچ وجه سیاسی نبود شاید بعدها خود دکتر فردید نتایج سیاسی از آن گرفته باشد اما از اول سیاسی نبود، آل احمد چنان که خودش هم معترف بود از اول قضیه را سیاسی کرد، از اول که طرح کرد در شورای تحول آموزش در وزارت فرهنگ، خودش گفت من اصطلاح را از دکتر فردید گرفته ام اما مطلب من مطلب دیگری است، ولی این تلقی سیاسی غرب زدگی شایع شد و همه این تلقی آل احمد را فهمیدند.

  • ایمانوئل کانت ۱۳۹۸-۰۶-۱۳ ۱۲:۲۵

    طرح فلسفه کانت در ایران کم حاشیه تر است؛

    این کانت غیر جذاب

    کانت برای خود جایگاه فیلسوف سیاسی قائل نیست و این مساله در شکل گیری تفکرات پیرامون فلسفه کانت امر بدیهی می باشد که آموزه ها و جاذبیت های شخصیتی امانوئل کانت برای اهل ایدئولوژی ، سیاست بازی و روشنفکری در ایران ، جذابیت فکری سیاسی نخواهد داشت و در کشور ایران نگاه سیاسی به کانت کمتر محل مناقشه بوده است و تا کنون طرح اندیشه های کانت کمتر حاشیه ساز بوده است.

  • مایکل سندل ۱۳۹۸-۰۶-۱۲ ۱۰:۳۱

    تحلیل مایکل سندل از گفتمان عمومی معاصر؛

    اشتباه مرگبارِ ایمان به بازار

    سندل معقتد است که باید دربارۀ جامعه‌ای که بر اصل مدارا و تساهل استوار است، بیندیشیم؛ دربارۀ احترامی که برای تکثرگرایی قائلیم باید عمیق‌تر فکر کنیم. آیا یک گفتمان عمومی ارزش‌گذارانه، قدر و منزلت یک جامعه تکثرگرا را کاهش می‌دهد؟ او بر این نظر است که لزوماً این‌گونه نخواهد بود.

  • سوزان ولف ۱۳۹۸-۰۶-۱۱ ۱۲:۳۴

    تاملی در بحث بخت اخلاقی در فلسفه اخلاق؛

    درس اخلاقی بخت اخلاقی

    درس اخلاقی تشخیص این حقیقت مهم هم در موضع عقل‌گرایانه و هم در موضع غیرعقل‌گرایانه است و آن  این است که نگرش به‌لحاظ اخلاقی وجدانی به زندگی، و نیز نگرش به‌لحاظ انسانی وجدانی به اخلاقیات، باید از سویی بین علاقه‌ به دستیابی به آن نوع عدالت که از محدود کردن اهمیت و معنای چیزی نشأت می‌گیرد که از قدرت و کیفیت اراده‌های ما مستقل است، و از سوی دیگر، علاقه به تصدیق منش زمینی ما و حفظ پیوندمان با جهان اجتماعی و مادی، تعادل برقرار کند. کیفیت متناقض‌نمای پدیدۀ بخت اخلاقی از این واقعیت نشأت می‌گیرد که علاقۀ دوم تنها در صورتی می‌تواند به‌کار آید که این معنا را تأیید کنیم که علاقۀ اول در صدد محدود ساختن آن است.

  • هگل ۱۳۹۸/۰۶/۱۰

    گفت‌وگو با سعید بینای مطلق دربارۀ نگرش هگلی به فرهنگ و سنت ایرانی (۲)؛

    مطلقیت بخشیدن به تاریخ ناشی از وارونه‌سازی است

    مطلقیت بخشیدن به تاریخ ناشی از وارونه‌سازی است. همان‌طور که دکارت وجود را مبتنی بر «من» می‌کند، درحالی‌که پیش از وی، عکس آن بود (یعنی «من» مبتنی بر وجود بود)، در نگرش هگلی یا مشابه آن، وجود تابع تاریخ می‌شود و نه تاریخ مبتنی بر وجود. بنا بر مطلق‌گرایی‌ِ تاریخی، وجود در تاریخ است و نه آن‌چنان‌که متافیزیک افلاطونی به ما می‌آموزد؛ تاریخ در وجود.

  • جان لاک ۱۳۹۸-۰۶-۰۶ ۱۲:۱۰

    مروری بر آرا و آثار جان لاک در سالروز زادروزش؛

    توافق همگانی معیار مشروعیت قدرت است

    لاک می‌گوید انسان در درجه اول مالک شخص خودش است و می‌توان گفت که این فرضیه جان لاک پایه و اساس بحث او قرار می‌گیرد. من مالک شخص خودم هستم. کس دیگری مالک من نیست و اگر من این نیروی خود را در اختیار کس دیگری می‌گذارم با توافق خودم است. کس دیگری حق ندارد من را به تصاحب خود درآورد؛ این یک حق است.

  • بینای مطلق ۱۳۹۸/۰۶/۰۲

    گفت‌وگو با سعید بینای مطلق دربارۀ نگرش هگلی به فرهنگ و سنت ایرانی (1)؛

    نیاز به عقلانیت دکارتی برای فهم سنت

    من با دو گروه اصلاً نمی‌توانم کنار بیایم. یکی آن‌هایی که می‌خواهند عقلانیت مدرن را تا جایی که به ساختار جامعه مربوط می‌شود، نفی بکنند؛ چه به نام سنت، چه به نام هایدگر! و دیگر کسانی که می‌خواهند با کنار گذاشتن عقلانیت دکارتی، دنبال نوع دیگری از عقلانیت باشند! این شدنی نیست. پذیرش همین عقلانیت است که به ما امکان می‌دهد بتوانیم دربارۀ سنت، هویت و هرآنچه در ما مشترک است، فکر کنیم. با نفی این نیست که می‌توانیم به هدف مورد نظر برسیم.

  • فراستخواه ۱۳۹۸/۰۵/۲۶

    مقصود فراستخواه از جامعه در خطر و الگوی مطلوب برای مواجهه با آن می‌گوید؛

    کنشگران مرزی؛ از دیوان حکومت تا ایوان عدالت

    کنشگران مرزی دستی بر تصمیم‌سازی‌ها و سیاست‌گذاری‌های دولتی داشتند یا تصدی اموری بر عهده آن‌ها بود، مدیر و کارشناس یک دستگاهی بودند و از این طریق فضایی میان مطالبات و انتظارات اجتماعی با دستگاه‌های سیاست‌گذاری ایجاد می‌کردند. اما متأسفانه این‌ها نیز غالباً شکست می‌خوردند.

  • ایرانشهری ۱۳۹۸-۰۵-۱۹ ۱۱:۰۵

    ایضاح نکاتی از اندیشه سید جواد طباطبایی؛

    زنده کردن معنای قدیم

    عطف نظر به تاریخ و گذشته در اندیشه ایرانشهری گامی در جهت خودآگاهی تاریخی بوده و نسبتی با «گذشته‌گرایی» و میل به «استقرار امر قدیم در دوران جدید» و «باستان‌گرایی» و افتادن در دام «توهم آنچه خود داشت»، نیست، بلکه نوعی «تذکر قدیم» است که از رهگذر گفت‌وگو با آن سعی دارد تا افق معنای قدیم را زنده کرده و آن را به افق خویش نزدیک کند.

  • جلال ۱۳۹۸-۰۵-۱۶ ۱۰:۳۸

    مفهوم متغیر روشن‌فکر در ایران دهۀ ۱۹۶۰ (۱۳۴۰ش) (۲)/ نگین نبوی؛

    ظهور «روشن‌فکر متعهد»

    منظور آن‌ها از مفاهیم «تعهد» و «مسئولیت»، که در این فقرات برگزیده ذکر شد، این است که چیزی که آن‌ها می‌نویسند، باید مرتبط و مؤثر در جامعه باشد. بدین‌ترتیب در اینجا تمایزی بین مفاهیم «روشن‌فکر» و «دانشور» (scholar) بسط یافت. چون روشن‌فکر بودن، بنا به تعریف، ضرورتاً برابر بود با کسی که اینجا و اکنون متعهد به جامعه است و نمی‌تواند «از زندگی روی برگرداند و در کلمات پناه بگیرد»، دانشور کلاسیکی که خودش را با پژوهش در گذشته قانع می‌کند، حتی ناشایسته‌تر شد. بنابراین تبدیل شد به یک مورخ یا دانشور که ‌گاه ابزاری برای فرار از مسئولیت در نظر گرفته می‌شد.

  • روشنفکری ۱۳۹۸-۰۵-۱۴ ۱۱:۴۰

    گفت‌وگو با مراد ثقفی دربارۀ زمینه‌های همکاری روشن‌فکران با دولت در تاریخ معاصر (۲)؛

    همکاری نخبگان لیبرال و چپ با دولت پهلوی

    این همکاری همۀ ابعاد را دربرمی‌گرفت، اما با این حال، وقتی به تاریخ دورۀ پهلوی دوم نگاه می‌کنید، متوجه می‌شوید که در طی زمان، ابعاد تکنیکی ماجرا کاهش می‌یابد و ابعاد ایدئولوژی‌سازی افزایش. البته نمی‌دانم که واقعاً این کارکرد تا چه اندازه مؤثر بود، اما می‌دانیم که از سال‌های ۵۲، ۵۳ و ۵۴ دورۀ خاصی شروع می‌شود. این دوره‌ای است که شاه تصور می‌کند تمام اپوزیسیونِ خودش را خلع‌سلاح کرده است.

  • فوتبال فلسطین ۱۳۹۸-۰۵-۱۳ ۱۱:۱۵

    ژنرال جبرییل راجوب چطور فوتبال فلسطین را احیا کرد؟

    فوتبال نجیب‌تر از جنگ است

    راجوب تصمیم گرفت رای کشورهای عضو فیفا را علیه اسراییل جمع‌آوری کند؛ رایی که می‌توانست فدراسیون فوتبال اسراییل را به حالت تعلیق درآورد. چشم‌انداز این اتفاق و بحران‌های ناشی از آن، سب بلاتر را بسیار نگران کرد.

  • نگین نبوی ۱۳۹۸-۰۵-۱۲ ۱۱:۴۳

    مفهوم متغیر روشن‌فکر در ایران دهۀ ۱۹۶۰ (۱۳۴۰ش) (1)/ نگین نبوی؛

    چگونه روشن‌فکران هویت خود را در تضاد با دولت تعریف کردند؟

    روشن‌فکری یا روشن‌فکرگرایی جدید، سنت خود را در چارچوب ایدئولوژیک خصومت با وضعِ موجود مستقر کرده بود. روشن‌فکر بودن به معنای پذیرش موقعیت رویارویی است. مفهوم روشن‌فکر، در این معنا، آشکارا جنبۀ سیاسی‌تری یافت؛ روشن‌فکر دیگر به اصلاح محدود راضی نبود، بلکه مشتاق تغییر سیستم بود.

  • مراد ثقفی ۱۳۹۸/۰۵/۰۹

    گفت‌وگو با مراد ثقفی دربارۀ زمینه‌های همکاری روشن‌فکران با دولت در تاریخ معاصر (۱)؛

    دولت، روشن‌فکران و مدرنیسم

    وقتی که ما راجع‌به روشن‌فکران و دولت صحبت می‌کنیم، راجع‌به دولت صحبت نمی‌کنیم، بلکه فقط راجع‌به روشن‌فکران صحبت می‌کنیم. حتی کتاب خانم نگین نبوی، «روشن‌فکران و دولت در ایران» اگرچه فضا را برای ما بازگو می‌کند، اما باز هم عمدتاً به روشن‌فکران توجه دارد و در واقع رادیکالیسم غالب بر روشن‌فکری و اپوزیسیون روشن‌فکری را از منظر یک ناچارگی بررسی می‌کند. ولی حتی این کتاب هم به ما نمی‌گوید که ما راجع‌به چه دولتی صحبت می‌کنیم. صحبت از کارها و تصمیماتِ دولتی است، اما از خودِ دولت به‌عنوان یک نهاد و اینکه چگونه نهادی است، صحبت نمی‌شود.