تیتر1 صفحه اول

علوم انسانی

محدودیت‌های علوم انسانی دیجیتال (۱)؛

طبقه‌ای به نام علوم انسانی دیجیتال

منصفانه نیست که بیانیه‌های ضد علوم انسانی این رشته را به تمام حوزۀ علوم انسانی دیجیتال تعمیم دهیم، زیرا این رشته فاقد یک جوهر مشترک است. علوم انسانی دیجیتال یک گونه نیست، بلکه در بهترین حالت یک طبقه است. این رشته دربرگیرندۀ طیف وسیعی از فعالیت‌هاست که ارتباط ناچیزی با یکدیگر دارند.

حسن  ذوالفقاری

گفت‌وگو با حسن ذوالفقاری در مورد جایگاه مکاتب ادبی در ایران؛

آفتی به نام لذت متن‌خوانی

در ادبیات فارسی هیچ‌گاه شکوفایی یا افول مکتب‌های ادبی به آن مفهومی که در ادبیات غرب پیش آمد، نبوده است. بخش عمدۀ ادبیات نوین ایران برگرفته از ادبیات ‎رئالیستی روسیه است؛ ازاین‌رو، بیشتر آثاری که نویسندگان پیشرو ایران پدید آورند جنبۀ ‎رئالیستی دارند، مانند «شوهر آهو خانم» نوشتۀ علی‎محمد افغانی.

صنعتی

تحلیل روانشناختی «سه قطره خون» صادق هدایت/ محمد صنعتی؛

آرزوی کام نایافته

آیا «سه قطره خون» روایت یک جنایت است؟ یا گزارش یک گناه؟ یا تصویر مکافات؟‌ یا که سوگنامه آرزوی کام نایافته در تنهایی و بی‌اعتمادی؟ یا داستان یک «دام» است. قصه‌ی صیاد و طعمه و صید، که نمی‌دانی کدام صیاد است؟ کدام طعمه، کدام صید؟ دامی است که صید و طعمه و صیاد را یک‌جا در خود فروبلعیده است. از آنجا که هر سه یکی است، سه‌گانه‌ی واحدی است. تثلیثی است به دام افتاده! واین دام کدام است؟

  • فرگه ۱۳۹۷-۰۴-۱۹ ۱۰:۳۱

    ترجمۀ فصل نخست کتاب «فلسفۀ گوتلوب فرگه» نوشتۀ ریچارد مندلسون؛

    فیلسوف اعداد

    فرگه با تدوین مفهوم برهان و نتیجۀ منطقی و ترتیب در یک زنجیره در مفهوم‌نگاری، تحقیق خود را در بحث‌های مفهوم عدد ترتیبی پیگیری و استراتژی فلسفی خودش را در ۱۸۸۴ در Grundlagen منتشر کرد. او برخلاف مفهوم‌نگاری‌اش، در Grundlagen تقریباً از نمادهای صوری اجتناب کرده است و مستقیماً با نظرات اصلی رایج دربارۀ ریاضیات مشغول شده است. بحث او علیه تجربه‌گرایان معاصر و نظریه‌های طبیعت‌گرایان دربارۀ مفهوم عدد، کوبنده است.

  • بشیریه ۱۳۹۷-۰۴-۱۷ ۱۰:۵۲

    حلقۀ مفقودۀ پیشۀ سیاستگری در ایران امروز؛

    غفلت از غایات

    اگرچه مدعای اصلی بشیریه در جامعۀ ایرانی نسبتاً جدید و کمتر مورد بحث و تفسیر واقع شده است، اما هم در فضای آکادمیک داخلی و هم در فضای آکادمیک جهانی نمونه‌هایی دیگر از چنین مدعایی در طی دهه‎های اخیر مطرح شده است. برای نمونه، «عباس منوچهری» ازجمله محققینی است که در سال‌های اخیر تحقیقات مبسوطی در خصوص ضرورت بازگشت به «تفکر هنجاری» (normative thought) انجام داده است.

  • ادیب سلطانی ۱۳۹۷-۰۴-۱۶ ۱۱:۳۴

    سیاوش جمادی از مقام و رهیافت میرشمس‌الدین ادیب سلطانی در ترجمه می‌گوید (۲)؛

    سخن گفتن کانت به فارسی

    زبان فارسی در ترجمۀ «سنجش خرد ناب»، زبان کانت است که به فارسی سخن گفته است. در این ترجمه، رکود، سترونی و فروبستگی زبان فارسیِ تاکنونی به‌همت یک ایرانی شکسته شده است. او را اگر کاخ بلند ترجمه نامیم، گزاف نگفته‌ایم. دشوارفهمی این ترجمه ازآن‌روست که هم در فرم و هم در درون‌مایه، هم‌اندیشی با کانت را برمی‌انگیزد.

  • حوزه ۱۳۹۷-۰۴-۱۳ ۰۹:۴۳

    تبیینی از نگرش فرهنگستان علوم اسلامی قم در باب جامعه و تمدن اسلامی؛

    تکامل اندیشۀ دینی در مواجهه با مدرنیته

    موضع این جریان در قبال آسیب‌شناسی و ارائۀ راهکار آن است که مشکلات کنونی جامعۀ ایران بعد از انقلاب به‌عنوان داعیه‌دار تأسیس و بنای یک جامعۀ دینی عمدتاً زاییدۀ ناهمخوانی فرهنگ اسلامی و فرهنگ مدرنیته از یک‌سو، تعارض میان سنت‌های اجتماعی جوامع اسلامی با الگوهای توسعۀ غربی از سوی دیگر است؛ ازاین‌رو تنها راه برون‌رفت از این معضلات، حرکت به‌سوی ایجاد جامعه‌ای نوین است که توسعه و تحولات اجتماعی را در راستای تحقق همه‌جانبۀ ارزش‌های اسلامی هدایت کند.

  • دکارت ۱۳۹۷-۰۴-۱۱ ۱۴:۲۵

    نسبت نفس و بدن در مکاتبات دکارت؛

    مکاتبات فیلسوفانه با شاهزاده خانم

    من با آگاهی از اینکه شما بهترین طبیب نفس من هستید کاملاً داوطلبانه سستی افکار این نفس را نزد شما عیان می‎کنم، امیدوارم شما نیز با عنایت به سوگندنامۀ بقراط بیماری من را بدون افشای آن مداوا کنید، این استدعای من از شما است؛ نیز اینکه دوست شفیق و فرمان‌بری را که همیشه موجب تصدع خاطر شما است، تاب آورید.

  • سیاوش جمادی ۱۳۹۷-۰۴-۱۲ ۰۹:۵۸

    سیاوش جمادی از مقام و رهیافت میرشمس‌الدین ادیب سلطانی در ترجمه می‌گوید (۱)؛

    ترجمه همچون کار هنری

    گاه پیش آمده است که برای یافتن معادلی درخور برای یک ترم هگلی با وی گفت‌وگویی داشته‌ام. گفت‌وگو به نتیجۀ خرسندکننده‌ای نرسیده است و چند روز بعد ادیب سلطانی با یک تماس تلفنی کوتاه مرا در شادمانی خویش انباز کرده است. شادمانی از یافتن معادلی که دقیقاً همان است که باید باشد. شادمانی هنرمندی که از آنچه آفریده است، به درجه‌ای از خرسندی رسیده است. چنین نسبتی با زبان، نسبتی آفرینشگر و هنرمندانه است.

  • خوشنویسی ۱۳۹۷-۰۴-۱۰ ۱۰:۴۴

    مبانی نظری خوشنویسی در تمدن اسلامی/ حسن بلخاری؛

    ارتباط معنادار قدر و عدل

    از دید اخوان مبتنی بر افضلیت و زیبایی شکل دایره، که بنیادی‌ترین شکل در صورت‌بخشی عالم است، خوشنویسی با همان مفاهیم زیبایی‌شناسانه عالم شکل و نقش می‌گیرد؛ زیرا از دید اخوان تمامی حروف، ترکیب یافته از همان خط مستقیم (قطر دایره) و مقوس (محیط دایره)‌اند.

  • موسی اکرمی ۱۳۹۷-۰۴-۰۹ ۱۳:۳۹

    گفتگو با دکتر موسی اکرمی درباره فوتبال؛

    به فوتبالیست‌ها نمی‌شود دخیل بست

    اگر محمدعلی کلی و تختی توانستند به سلبریتی های خوبی تبدیل شوند اولاً به جریان های نسبتاً سالم سیاسی گره خوردند، ثانیاً تا حد زیادی در پیوند با همان جریان ها خودسازی سیاسی-فرهنگی-روحی کردند، ثالثاً حاضر شدند برای چنین سلبریتی شدنی هزینۀ زیادی بپردازند. محمد علی کلی در همان نظام سیاسی نیمچه دموکراتیک آمریکا هزینۀ زیادی داد. تختی در نظام غیردموکراتیک ایران جانش را هزینه کرد. قلیچ خانی برای حرکت کوچک سیاسی آبرویش را هزینه کرد.

  • زاکربرگ ۱۳۹۷-۰۴-۰۹ ۱۰:۰۲

    نقدی بر نظارت بر محتوا و درازه‌بانی خبر در فیسبوک؛

    تجارت سودآور «اخبار جعلی» در فیسبوک

    اشراف گستردۀ این رسانه بر ذائقۀ مخاطبان می‌تواند به تجارتی سودآور و دامن زدن به اخبار جعلی و مخشوش برسد. این رسانه نیازمند مدیریت الگوریتمی در حوزۀ خبر، نظارت بر محتوا و تجدیدنظر در سردبیری و درازه‌بانی خبر است. البته قبل از این باید به این نتیجه برسد که اولویت اول تجاری‌سازی اطلاعات و توسعۀ جامعۀ مصرفی است و یا هدف، توسعۀ دموکراسی و تشویق تفکر انتقادی است؟

  • صدر ۱۳۹۷-۰۴-۰۴ ۱۴:۰۹

    به بهانه تب و تاب جام جهانی فوتبال؛

    فرهنگ در عصرِ فوتبال

    صدر، همراهِ همیشۀ فوتبال از دوران امجدیه‌نشینی تا روزگاری است که مدیا در آن حرف اصلی را می‌زند و جالب این‌که این گذر و گذار تاریخی، با وجودِ سویۀ آشکارِ نوستالژیکِ نگاه و لحن و روایت‌اش، ذره‌ای از لذت فوتبال را برای او کم نکرده است. این طرفدارِ مرگ‌اندیش و این دلسوز و هم‌دلِ شکست‌خورده‌ها و ازپاافتادگانِ فوتبال و جامعه، نمونۀ عینیِ کاملی از مسئلۀ «پیوندِ نظریه با عرصۀ امر روزمره» است که به‌عنوانِ نوعی رویکرد و استراتژیِ اصلی در مطالعات فرهنگی پذیرفته شده است؛ آن‌چنان که تمام مراحلِ زندگی‌اش به‌نوعی با فوتبال و وقایعِ فوتبالی، نشانه‌گذاری شده است و او این‌همه را در بافتی ریزنقش و پُرتاروپود برای ما روایت می‌کند، در گذری جامعه‌شناختی و تاریخی.

  • رشیدیان ۱۳۹۷-۰۴-۰۵ ۱۲:۲۹

    گزارشی از نشست نقد و بررسی کتاب «هارمونیا» با حضور عبدالکریم رشیدیان، محمد ایلخانی و محمدرضا بهشتی؛

    هارمونی؛ از ریاضیات و موسیقی تا فلسفه

    افلاطون یک موضع ثابت نسبت به هنرمندان ندارد. او در زندگی خود سه بار نظرش را درباره هنر عوض کرده و ظاهرا سه سفر سیسیل در اندیشه افلاطون تأثیر می‌گذارد. اول که هنرمندان را از مدینه می‌خواهد بیرون کند، سپس در جمهوری به‌صورت  مشروط هنرمندان را می‌پذیرد به شرط اینکه شاعران شعر راست بسرایند. طبق موضع سوم که در نوامیس است هنرمندان اصلا لازم‌اند به این معنا که همه آدم‌ها از طریق لوگوس و دیالوگ نمی‌توانند به سمت الثیا (کشف حجاب حقیقت) راه یابند و ما به هنر نیاز داریم.

  • sarkhosh ۱۳۹۷-۰۴-۰۵ ۱۲:۳۲

    تقیه چه خطراتی را برای حکومت‌مندی مدرن فراهم می‌آورد؟

    زمامداری تقیّه‌گستر یا حکومت‌­مندی لیبرال؟

    در جامعه‌ی لیبرال استتارشدن و پنهان‌ماندن، در تاریکی‌ماندن یا در معنای فقهی آن تقیّه‌کردن همچون سمی مهلک و پُرخطر عمل می‌کند: لیبرالیسم تقیّه را در معنای اختفای عقیده نمی‌پسندد چراکه ممکن است همچون زلزله‌ای از زیر پوست شهر بیرون آید و هر حکومتی را با خطری جدی مواجه کند. تقیّه امکان دیدن و پاییدن را می‌گیرد و حکومت‌کردن را به مقوله‌ای بسیار پرهزینه و خطرناک بدل می‌کند که هر آن باید نگران ناشناخته‌ها باشد: نگران امر غیرقابل پیش‌بینی.

  • تلویزیون ۱۳۹۷-۰۴-۰۲ ۱۰:۱۰

    تحلیل ۴ برنامه واقعیت‌نمای تلویزیون؛

    نگاهی ارتباطی به برنامه‌های واقعیت‌نمای صداوسیما

    برنامه‌های واقعیت‌نما اگرچه با رویکردهای برشی از زندگی، نظارتی فوکو و کارناوالی باختین قابل تحلیل است، اما بیشتر این برنامه‌ها در گام اول سعی دارند به‌عنوان برشی هیجان‌انگیز از زندگی واقعی به تصویر کشیده شوند. ما در زندگی روزمره با گره‌ها، معماها، ماجراها، وسوسه‌ها و خلاقیت‌های فردی روبه‌رو هستیم که در این ژانر به نمایش گذاشته می‌شود.

  • کارل مارکس ۱۳۹۷-۰۳-۲۸ ۱۰:۳۱

    مروری بر اندیشۀ مارکس و برآوردی از آیندۀ مارکسیسم؛

    ما تازه در نیمه راهیم

     مسلماً مارکسیسم ارتودوکس دیگر امکان تداوم ندارد. تمامیت مردم اعم از کشاورزان، کارمندان، بازاریان، کارمندان، پیشه‌وران، صنعت‌کاران، کارگران، دانشگاهیان و دانشمندان و ... امروزه به جای کارگران نشسته‌اند و اگر قرار است حقی از ساختار قدرت که حول ایدئولوژی و پول در هم پیچیده، استیفا شود، این حق مربوط به همۀ مردم یعنی ۹۹ درصد جمعیت فعلی جهان است.

  • دورکیم ۱۳۹۷-۰۳-۲۷ ۱۰:۴۰

    امیل دورکیم؛

    خودکشی و همبستگی اجتماعی

    دور کیم معتقد بود که منبع همیشه حاضر اشتیاق و تعصب افراطی ، خواهش های افسار گسیخته است. زمانی که مردم بدون ساختن اهداف دست یافتنی و تدابیر و چاره های روشن و صریح ، زندگی می کنند ، وقتی که فقط ” رویا های آسمانی ” روی سر آن ها قرار دارد آن ها در معرض پریشانی ها و آشفتگی های عاطفی قرار می گیرند .

  • آل احمد ۱۳۹۷-۰۳-۳۰ ۱۱:۰۱

    نگاهی به مواجهه جلال آل احمد با غرب؛

    جلال آل‌احمد: محافظه‌کار سیال‌ناپذیر

    آل احمد برای برجسته کردن دیدگاه خود نسبت به «سنت» در ایران به روشی روی می‌آورد که راز ایدۀ او برای تقابلگری با غرب را برملا می‌کند، چنان‌که او با تکیه بر این روش، ناگزیر است ضربه‌ای بیدارکننده بر عناصر این «سنت» بزند. روش او بسیار گستاخانه بود، اما کارآمد از آب درآمد؛ چراکه او با روش تحقیرآمیز، با نیت برانگیختن متولیان این سنت، به اهل‌شریعت شانه‌ای می‌زند تا آن‌ها را متوجه پیام خود کند.

  • پوپر ۱۳۹۷-۰۳-۲۹ ۱۰:۴۷

    نگاهی به اندیشه سیاسی پوپر؛

    کارل پوپر: لیبرترین، محافظه‌کار یا سوسیال‌دموکرات؟

    نظریۀ دموکراسی پوپر نیز تا جایی که فقط به یک نقش محدود برای شهروند معمولی در حکمرانی نیاز دارد، به شکل مستدلی شامل عناصر محافظه‌کاری است. در دموکراسی پوپر نخستین نقش جمهور مردم این است که دربارۀ موفقیت یا ناکامی سیاست‌های حکومت نظر دهند. سیاست عمومی از نگاه پوپر، از خلال ژرف‌نگری عمومی و جامعی که مدافعان دموکراسی رادیکال یا مشارکتی تصور می‌کنند ساخته نشده است، بلکه حتی شهروندان معمولی نیز سیاست عمومی را محقق کرده‌اند.

  • صلح جو ۱۳۹۷-۰۳-۲۳ ۱۳:۲۳

    جایگاه ویراستار در خلق آثار از نگاه علی صلح‌جو؛

    ویرایش ساختاری، حلقۀ مفقود رمان جوان ایران      

    ویراستار که در کسوت ارزشیاب ظاهر می‌شود از ساخت و محتوای اثر چیزی نمی‌داند و از سیر تکوین آن آگاه نیست و همین موضوع سبب می‌شود که گاه نتواند قاطع و درست نظر دهد. ویراستاری که از ابتدا کنار نویسنده است و پابه‌پای او پیش می‌آید، چه‌بسا مدت زیادی در بحث‌وجدل بر سر اثر بگذراند بدون اینکه اصلاً ناشر در جریان کار باشد.

  • شفيعي كدكني  با "چراغ و آیینه" آمد ۱۳۹۷-۰۳-۲۲ ۱۰:۰۵

    محمدرضا شفیعی کدکنی؛

    پیشینه تئاتر ایران در ادبیات فارسی

    در آثار عطار هم “خیال بازی” و “خیال خانه” بسیار به کار رفته و از آن ها می توان دریافت که “خیال بازی” نوعی نمایش سایه ها یا “خیالُ الظِّل” بوده است و “خیال خانه” جایی برای خیال بازی. آن چه از مقامات بوسعید نقل کردیم، کاربُردِ کلمه را به اواخرِ سده ی چهارم و اوایل سده ی پنجم می رساند و دیگر این که جزییاتِ کارِ اصحابِ “خیال بازی” را با دقایقِ کارِ ایشان روشن می کند به گونه ای که در هیچ سند دیگر دیده نشده است.

  • جامعه ۱۳۹۷-۰۳-۲۱ ۱۱:۱۹

    سخنرانی حسین پاینده در نشست روانکاوی و تحلیل‌های کلان اجتماعی (۲)؛

    سازگاری روانکاوی با تحلیل‌های کلان اجتماعی

    فروید جامعه مدرن را سرکوبگر می‌داند چون فرد را ملزم می‌کند که اختیار خود را به جامعه بدهد. به بیان دیگر، تمدن آن جایی شکل می‌گیرد که این تفویض اختیار با توافق و تمکین فرد انجام شود. پس به اعتقاد فروید تمدن آزادی را به ارمغان نمی‌آورد، بلکه برای فرد این شرط را می‌گذارد که تو، اگر در جامعه ادغام شوی و استلزام‌های این ادغام را قبول بکنی، می‌توانی آزادی و شادکامی داشته باشی.

  • جامعه شناسی هنر ۱۳۹۷-۰۳-۲۰ ۱۰:۲۱

    نگاهی به رشته جامعه‌شناسی هنر؛

    شناخت جوهر اجتماعی هنر

    جامعه‌شناسی نومارکسیستی هنر از تحلیل‌های مارکسیست سنتی گام فراتر گذاشته، دیگر آثار هنری را صرفاً به‌مثابه «بازتاب‌های» طبقاتی یا نیروهای اقتصادی تلقی نمی‌کند، بلکه به دیگر عوامل مؤثر نیز توجه دارد. ازجمله نویسندگان این مکتب می‌توان به گرامشی، آدرنو، آلتوسر و گلدمان اشاره کرد که در تدوین چنین تحلیل‌هایی پیشگام بوده‌اند.

  • محمدجواد غلامرضاکاشی ۱۳۹۷-۰۳-۱۹ ۱۰:۰۸

    محمدجواد غلامرضا کاشی؛

    جایگاه تامس نیگل در جغرافیای فلسفه سیاسی مدرن

    نیگل نگاه خود را در نقد روایت «راولز» از عدالت بازسازی می‌کند، به نظر نیگل، راولز اگر چه لیبرال است اما شیوه او در حل مسأله عدالت چندان تفاوتی با هابز ندارد. راولز نیز همچون‌هابز یک اصل کلی و عینی را مبنای استقرار نظم خود قرار می‌دهد. از این رو، نیگل معتقد است که راولز نتوانسته عمیقاً مسأله عدالت را حل کند. بنابراین، همچون روسو و کانت به سوژه اخلاقی باز می‌گردد و معتقد است که باید به درون سوژه‌ها برگردیم.

  • زیبایی شناسی ۱۳۹۷-۰۳-۰۹ ۱۲:۰۱

    مقدمه‌ای بر تاریخ زیبایی‌شناسی مدرن؛

    هنر در خدمت روشنگری

    این ایده که شعر، و شاید هنرهای دیگر، می‌توانند مجموعه کاملی از امکانات را برای عاطفه، انگیزه و کنش انسان بازنمایانند و با این توان و شدت همین کار را برای دعوت ما به سوی نیکی و دوری ما از بدی و شرارت انجام می‌دهند، خواه به عنوان نقدی بر علیه افلاطون در دیدگاه ارسطو باشد یا دفاع از افلاطون همانگونه که مدنظر سیدنی بود، برای قرن‌ها و پیش از شکلگیری رشته تخصصی زیبایی‌شناسی در قرن هیجدهم هسته اصلی  اندیشه غربی  درباره هنر بود.

  • حسین پاینده ۱۳۹۷-۰۳-۰۸ ۱۱:۲۴

    سخنرانی حسین پاینده در نشست روانکاوی و تحلیل‌های کلان اجتماعی (۱)؛

    روانکاوی، درمان فرد یا اجتماع؟

    اگر جامعه‌شناسی را شکلی از روان‌شناسی بدانیم، به طریق اولی می‌توانیم این گزاره را مطرح کنیم که روانکاوی یک جور روان‌شناسیِ اجتماعی است. برای نمونه، عقده‌ی اُدیپ را در نظر بگیرید. این عقده یک پدیده بینافردی است. برای شکل گرفتن عقده‌ی اُدیپ باید یک گروه سه‌نفره وجود داشته باشد. در واقع مطابق با سناریوی فرویدی، هر مرحله از رشد روانی‌ـ‌جنسیِ فرد، توأم با فرایندهای اجتماعی رخ می‌دهد.

  • فیاض ۱۳۹۷-۰۳-۰۶ ۱۰:۵۸

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با ابراهیم فیاض در مورد تحولات فکری شریعتی؛

    ترکیب سلفی‌گری شیعی و پدیدارشناسی اگزیستانسیالیستی سارتر در اندیشۀ شریعتی

    اندیشۀ شریعتی قابلیت پرورش را دارد. اگر ما در دانشگاه، کرسی شریعتی و جلال آل‌احمد داشتیم، وضعیت دانشگاه‌های ما این نبود و جالب است که اباذری بعد از اینکه عمر خود را در علوم انسانی و غرب‌گرایی گذراند، نهایتاً رسید به شریعتی و در هشتادمین سالگرد علوم اجتماعی گفت جوانان ما باید رو کنند به شریعتی و جلال آل‌احمد.