تیتر1 صفحه اول

تاریخ

نگاهی به فلسفه تاریخ(۲)؛

تفکر فلسفی در میان مورخان

اگر به تمام تلاش‌های مورخان ایرانی-اسلامی با تسامح نگریسته شود چیزی بیش از نزدیک شدن به مرزهای تاریخ تحلیلی نیست، آن‌ها به دلیل روش و هدفی که از آغاز در پیش گرفته بودند اصلاً در پی کسب چنین نگاهی به تاریخ نبودند و نگاه به گذشتۀ آن‌ها صرفاً هدفی غیر‎فلسفی داشت؛ آن‌ها اکثراً در پی ثبت مفاخر شاهان بوده‎اند تا به آیندگان قدرت گذشتگان را گوشزد کنند و به تعبیر اخوان به‌جای شرح‌حال اجتماع مردم، چنین می‎نوشتند که مادیان سرخ‌یال شاهنشاه در فلان شب سه کره تا سحر زایید.

فلسفه کودکان

نگاهی نقادانه به کتاب «نقد مبانی فلسفی فلسفه برای کودکان» (۲)؛

مغالطه‌ی حمله به پهلوان پنبه

رد مبناگرایی به معنای رد حقیقت و نسبی‌گرایی نیست و اینکه کسی معتقد باشد، در مباحثی که در حلقۀ کندوکاو مطرح می‌شود، نتایج قطعی نیست و نباید به آنها یقین داشت و ممکن است با بررسی بیشتر کاذب باشند، نام چنین باوری نسبی‌گرایی نیست. اندیشیدن به طریقی که راه را برای گزینه‌های تازه و راههای نو باز بگذارد لزوماً به معنای نسبی‌گرایی نیست.باید بپذیریم که باورهای کنونی ما ممکن است کاذب باشند، یا ممکن است در آینده دلایلی به دست آید که مجبور شویم در آنها تجدیدنظر کنیم. اما فقدان یقین مستلزم فقدان حقیقت نیست».

ولین

آیا روشنفکران باید در سیاست مداخله کنند؟

ریچارد ولین؛ جدال با مرده‎ریگ فاشیسم در عصر حاضر

نکتۀ اصلی در نقد پست‌مدرنیسم این است که خصومت آن علیه «خرد» و «حقیقت» از لحاظ فکری غیرقابل دفاع و از لحاظ سیاسی دچار ضعف است. عدم اطمینان آن به منطق و مباحثه اغلب به شدت افراطی است که این امر، دل‌مشغولانش را دچار آشفتگی و سوگیری می‌کند که هم از لحاظ اخلاقی و هم سیاسی غیرقابل دفاع باقی می‌ماند.

  • فولادوند ۱۳۹۵-۱۰-۲۷ ۱۱:۰۴

    مقاله ای از کارل ریموند پوپر با ترجمه عزت الله فولادوند؛

    اتویبا و خشونت

    عقلگرایی ناکجاآبادی دشمن خویش است. هر اندازه هدف‌هایش خیرخواهانه باشد، نیک بختی نمی‌آورد، بلکه تنها تیره بختیِ زیستن در حکومتی خودکامه، که بخوبی با آن آشناییم، حاصل آنست.

  • اسکوتوس ۱۳۹۵-۱۰-۲۷ ۰۹:۳۷

    خوانش غربیان از ابن‌سینا (۳)؛

    ابن سینا مکمل ارسطو

    از دیدگاه اسکوتوس، ابن‌سینا مکمل سودمندی برای ارسطو به‌حساب می‌آید. ابن‌سینا و ارسطو هردو به تفاوت اوضاع کنونی انسان با وضعیت آغازینش بی‌اعتنا بودند و هیچ‌یک عواقبی را که هبوط آدم بر قوای شناختی‌اش در پی داشت، به رسمیت نشناختند؛ اما بی‌اعتنایی این دو، پیامدهای متفاوتی به دنبال داشت.

  • هنر ۱۳۹۵-۱۰-۲۶ ۰۹:۴۴

    چرا آثار هنری کمتر مورد اقبال خریداران قرار می‌گیرد؟ (۲)؛

    فرهنگ، تربیت و اخلاق

    جای تأسف دارد، حتی دانشجویان رشته‌های هنری که از دانشگاه و مراکز آموزشی فارغ‌التحصیل شده و یا در حال تحصیل هستند هیچ وقعی به حضور در نمایشگاه‌ها نمی‌گذارند و گویی در سرزمین هنر هرکس خود را حاکم و تنها فهمیدۀ بلامنازع دانسته و حاضر به کسب معرفت و آگاهی از دیگری نیست؛ به همین دلیل است که زمان درازی این شمع تک‌افروخته پایدار نیست و رو به خاموشی می‌گراید.

  • فیرحی ۱۳۹۵-۱۰-۲۵ ۰۹:۴۴

    گزارشی از نشست «تامل درباره ایران» (۲)؛

    قلندر دو اقلیم

    در گروه علوم سیاسی یک گرایش تاریخی نسب به علوم سیاسی تحت تأثیر مرحوم شیخ‌الاسلامی وجود داشت و یک گرایش جامعه‌شناسی هم بود که در دو شاخه یکی شاخۀ مارکسیستی تحت تاثیر دکتر حسین بشیریه و دیگری غیر مارکسیستی تحت تاثیر دکتر نقیب‌زاده دنبال می‌شد. در این دوره شاخۀ اندیشه یک شاخۀ یتیم بود و شاید بشود گفت علاوه بر یتیمی گیج‌وواج هم بود؛ اما با آمدن دکتر طباطبایی به‌تدریج این حوزه به یک دانش قوی تبدیل شد.

  • اشتراوس ۱۳۹۵-۱۰-۲۵ ۱۱:۲۴

    روش شناسی فهم فلسفه سیاسی اسلامی؛

    اشتراوس و روش شناسی فهم فلسفه سیاسی اسلامی

    به نظر اشتراوس وجود پدیده «پنهان‌نگاری» در فلسفه سیاسی اسلامی باعث شده تاکنون فهم درستی از آن صورت نگیرد. این پدیده به ما می‌آموزد که برای فهم متون سیاسی کلاسیک نمی‌توان از رهیافت‌های موجود و مسلط «پیشرفت‌گرایی» و «تاریخی‌گرایی» بهره جست، بلکه باید با روش و شیوه «فهم تاریخی واقعی» پیش رفت. 

  • باومن ۱۳۹۵-۱۰-۲۲ ۰۹:۴۸

    به مناسبت درگذشت زیگمونت باومن؛

    دربارۀ عشقی که به‌صورت الکترونیک دیده و زیسته می‌شود

    عشق انسان به انسان به معنی تعهد، پذیرش، خطر و آمادگی برای ازخودگذشتگی است؛ این عشق به معنای انتخاب مصمم و امیدوارانه یک مسیر نامطمئن، نامشخص و با گردنه‌های سخت برای زندگی مشترک است. عشق ممکن است همراه با خوشبختی باشد یا نباشد، اما به‌سختی ممکن است با راحتی و آسودگی همراه شود.

  • جداسازی علوم ۱۳۹۵-۱۰-۱۹ ۱۰:۲۱

    تاملی بر سیاست‌گذاری در حوزه علم؛

    رویکرد جزیره‌ای به علوم

    رویکرد جزیره‌ای به مسائل علمی و معرفتی که موجب نابودی نگرش وحدت‌یافته به علم می‌شود و آن را به حوزه‌های جدا از هم تقسیم می‌کند، اغلب متّکی به موجه‌گرایی در معرفت‌شناسی است؛ این اندیشه متکی به این پیش‌فرض است که عقلانیت نیازمند مبنایی برای موجه‌سازی است.اغلب می‌گویند که تنها و فقط دعاوی و مواضعی را قبول می‌کنیم که با مرجعیت عقلی موجه شده باشند. حالا این مرجعیت از کجا می آید؟

  • طباطبایی ۱۳۹۵-۱۰-۱۸ ۱۲:۱۷

    متن تفصیلی سخنرانی جواد طباطبایی در نشست «تامل درباره ایران»(۱) ؛

    همچنان ایستاده‌ام!

    در سال‌های طولانی که در خارج و پرسه زدن در دانشگاه‌های مختلف کشورهای مختلف گذشت، به تدریج به این حرف روسو رسیدم که در مورد نهادهای اجتماعی مثل دموکراسی می‌گوید، اینها چیزهایی نیست که یک روزه بیاید و بماند، باید چوب زیربغل‌هایی داشت تا این را آن قدر نگه می‌دارد، تا جایی خودش بایستد. من متوجه شدم زیربنای نظام سنتی ما به کل خالی شده و از دنیای جدید هم هیچ چیزی را به صورت مستقیم به عنوان یک مجتهد نتوانسته‌ام بگیرم.

  • فلسفه و کودک ۱۳۹۵-۱۰-۱۸ ۱۰:۲۹

    نگاهی نقادانه به کتاب «نقد مبانی فلسفی فلسفه برای کودکان» (۱)؛

    مغالطه تعمیم شتابزده و ناروا

    نویسنده «تحت تأثیر بودن» را با «دربست پذیرفتن» یکی دانسته است. شاید بتوان گفت لیپمن تحت تأثیر دیویی و به تبع آن داروین بوده، اما نمی­‌توان گفت که در بست و نعل به نعل نظریه آنها را پذیرفته است و از این نمی‌­توان نتیجه گرفت که لیپمن همچون دیویی و داروین طبیعت­گراست.

  • تاریخ ۱۳۹۵-۱۰-۱۵ ۱۱:۲۳

    نگاهی به فلسفه تاریخ(۱)؛

    سهلِ ممتنعِ اندیشیدن به تاریخ

    مورخ به جزئیات می‎رود، نام افراد و اماکن را ثبت می‎کند، اعداد و تقویم‌ها را یادداشت می‎کند و گفته‎ها و گویندگان برایش مهم هستند؛ اما فیلسوف به کلیات می‎پردازد، برای او مفاهیم و تفاسیر و نظام اندیشه جالب است. هرچه مورخ می‎کوشد پای خود را به متن بسته‎تر کند، فیلسوف بال تفسیر و تأویل را بیشتر می‎گشاید و به کلیات می‎رود.

  • اسکوتوس ۱۳۹۵-۱۰-۱۴ ۱۱:۰۰

    خوانش غربیان از ابن‌سینا (۲)؛

    اسکوتوس و ابن‌سینا در باب معنای شیء

    روش اسکوتوس در پرسش از اینکه دربارۀ چه چیزی می‌توانیم اندیشه کنیم و دربارۀ چه نمی‌توانیم، بسیار سودمند است. اسکوتوس خیلی ساده با آزمودن اینکه شیء از مقتضیات صوری تبعیت می‌کند یا نه، می‌توانست دربارۀ اندیشیدنی بودن یا نبودن شیء تصمیم بگیرد؛ این‌گونه می‌توانیم روابط مفهومی یا عقلی را متعلقات اندیشه بپنداریم، تنها به این دلیل که این روابط متناقض نیستند.

  • نقاشی ۱۳۹۵-۱۰-۱۳ ۰۹:۴۴

    چرا آثار هنری کمتر مورد اقبال خریداران قرار می‌گیرد؟ (۱)؛

    هنر، معیشت و اقتصاد

    رابطۀ بین انتخاب، سرمایه و معیشت تأثیرگذارترین عامل تعیین‌کنندۀ انتخاب است؛ ازآن‌رو کمتر کسی پیدا می‌شود بنا به ذوق طبع متأثر از یک اثر هنری، از هزینۀ معاش و نیازهای اولیۀ زندگی روزمره‌اش صرف‌نظر کند و آن را برای خرید اثری که صرفاً بنا به لذت و ذوق شاید برخاسته از خاطرات گذشته یا هم‌سنخ بودن با رؤیا و خیالاتش بپردازد؛ چراکه او در زندگی یک نگرانی-دلهره-اضطراب-ترس آموخته‌شده در برابر آیندۀ نامطمئنی دارد که او را منفعل از این عمل می‌کند.

  • رضاشاه ۱۳۹۵-۱۰-۱۲ ۱۵:۱۵

    تاملی در باب نوسازی جامعه ایران در عصر پهلوی اول؛

    چرا قضاوت درباره‌ی نوسازی پهلوی اول مناقشه‌آمیز است؟

    مهم‌ترین مسئله‌ای که نوسازی عصر پهلوی اول را مناقشه‌آمیز کرده است، «سیاست حذف» است. مناقشه‌ی طرفداران و مخالفان نوسازی عصر پهلوی نیز با تأکید و یا عدم توجه به این مهم است. رضاشاه در دو سطح، سیاست حذف را دنبال نمود. در سطح اول، اقدام به حذف مخالفان و گروه اپوزیسیون کرد.

  • ابن سینا ۱۳۹۵-۱۰-۱۱ ۰۹:۳۳

    خوانش غربیان از ابن‌سینا (۱)؛

    آکویناس، گنت، ابن‌سینا و چندوچون تأویل معنای شیء

    ابن‌سینا به جای تفکیک معانی یا کاربردهای مختلف «وجود داشتن» یا «بودن»، میان متعلقات گزاره‌های صحیح و اشیا در مقام جواهری که سازندۀ عالم‌ هستند، تفاوت می‌گذارد. خوانندگان متعدد ابن‌سینا در غرب تلاش کرده‌اند از این تفاوت‌ بیشترین بهره را ببرند. توماس آکویناس میان واژۀ «شیء» و «موجود» تفاوت می‌گذارد، آن هم بر مبنای این پرسش: آیا این دو به چیزی راجع‌اند که خود شیء است و بدین‌گونه بر ماهیت و ذات شیء نظر دارند، یا به این واقعیت که شیء هست، به بیانی به وجود آن؟

  • برودل ۱۳۹۵-۱۰-۰۸ ۰۹:۵۴

    نگاهی به مکتب آنال و تاریخ‌نگاری فرناند برودل؛

    تلاشی برای دستیابی به تاریخ تام

    مورخان، آثار برودل را از جهت تأکید بر استدلال‌های نظری ناظر بر مناسبات مابین وجوه مختلف جامعه، مفهوم لایه‌های متنوع زمانی و استدلال بدبینانه در خصوص نقش فردیت در تاریخ مورد ستایش و همین‌طور نقد قرار داده‌اند؛ اغلب انتقادات بر این نکتۀ نهایی متمرکزند: به نظر می‌رسد برهان جبرگرایانه برودل اهمیت تفوق‌آمیزی به عنصر جغرافیا اعطا می‌نماید.

  • فاضلی ۱۳۹۵-۱۰-۰۷ ۱۰:۰۰

    نقدی بر گفته‌های محمد فاضلی در برنامه زاویه (۳)؛

    آیا نظر فاضلی برای مقابله با فساد علمی درست است؟

     محمد فاضلی کاملاً درست می‌گوید که قدرت در ایران زمینۀ بسیاری از فسادهایی است که در آموزش عالی است؛ اما برای جلب توجه او باید بگویم که راه مبارزه با آن، نوشتن کتاب به جای مقاله نیست. آقای x با اسم مستعار y بیشترین کتاب‌های علمی در رشتۀ مدیریت را تحریر کرده است. هم‌ کتاب و هم مقاله اهمیت دارند، هم رمان و هم داستان کوتاه اهمیت دارند، مهم‌ محتوای آن‌هاست.

  • بهشتی ۱۳۹۵-۱۰-۰۵ ۱۵:۰۴

    گفتاری منتشرنشده از شهید آیت‌الله دکتر بهشتی؛

    نسبت علوم اسلامی با علوم انسانی

    برای کسب این شناخت مربوط به انسان از دو راه می‌توان استفاده کرد: از آورده‌های اندیشه و تجربه بشری، از آورده‌های وحی. علوم انسانی به اصطلاح امروز، شاخه‌های مختلف راه اول است. علوم دینی برای پیروان وحی در ادیان مختلف در درجه اول مربوط به راه دوم است و چه بهتر که این شناخت با استفاده از هر دو صورت گیرد، چون با هم تضادی ندارند.

  • هرش ۱۳۹۵-۱۰-۰۵ ۱۰:۰۷

    نگاهی به ترجمۀ بخشی از کتاب اعتبار در تفسیر، اثر اریک هرش؛

    ترجمه؛ انتقال مفهوم یا ابهام آفرینی

     جملۀ مشهور قدما را شنیده‌ایم که «لو لا الحیثیات لبطلت الحکمه» و می‌دانیم که تلاش برای تمایزگذاری بین مفاهیم مختلف در قلمرو فلسفه به طور عام و قلمرو هرمنوتیک به شکل خاص چه نیروی توان‎فرسایی از فیلسوفان می‌گیرد. در این میان، یکی از وظایف مهم مترجم آن است که این تمایزها و اصطلاحات متنوع را تا حد امکان در زبان مقصد بازآفریند. متأسفانه چنین تلاشی را در ترجمۀ ضمیمۀ دوم کتاب هرش نمی‌بینیم.

  • سوبژکتیویته ۱۳۹۵-۱۰-۰۶ ۱۰:۱۹

    تحلیل سیر تحول سوژۀ مدرن با نگاهی انتقادی به تعدادی از منابع و مراجع مربوط(۲)؛

    تفوق فلسفۀ اصالت وجود بر اصالت ماهیت

    تفوق فلسفۀ اصالت وجود بر اصالت ماهیت در سرآغاز فلسفۀ معاصر غرب، ماهیت‎گرایی را در مباحث فلسفی به محاق راند؛ در ادامه، پدیدارشناسی هوسرلی نیز که بعضاً با عنوان ماهیت‎گرایی نوین وصف می‎شد، مورد انتقاد صاحب‎نظرانی قرار گرفت که عمدتاً اندیشه‎هایی چپ‎گرایانه داشتند؛ به‌این‌ترتیب، مهم‎ترین مکتب فلسفۀ معاصر، پدیدارشناسی، در آستانۀ قرن جدید مورد انتقادهای جدی واقع شد.