تیتر1 صفحه اول

ژیژک

درباره پیوند هایدگر و فاشیسم؛

چرا هایدگر در سال ۱۹۳۳ گام درست را برداشت (۱)

تنها چیزی که باید در اینجا افزود این است که برای هایدگر و الباقی فاشیست‌های سابق نیز همین امر صادق است، آن‌ها نیز جسد نازی‌شان را در کوه اجسادی که متافیزیک غربی خوانده می‌شود مخفی کردند... و آیا نباید به همین طریق در پی تعمیمی بسیار عجولانه، خرد متعارف لیبرال را که برحسب آن فلاسفه در سیاست هواخواه شوربختی ِمصیبت‌بارند را رد کرد؟

رضا داوری اردکانی

گفتاری از رضا داوری اردکانی؛

مهندس، انسان مثالی دوره‌ی جدید

در این دوره دیگر زندگی‌ و فکر کردن مشق مردن نیست، بلکه زندگی، دگرگون کردن جهان و تغییر آن است. بشر مأموریت دارد که جهان را دگرگون کند و خود اداره کند و خود تدبیر کند؛ این کار، کار مهندس است. درست است که مهندس با پشتوانه و پشتیبانی، کار می‌کند ولی وقتی وارد میدان می‌شویم، می‌بینیم که کار را مهندس انجام می‌دهد. تغییر جهان را کانت و هگل و مارکس گفتند. این‌ها گفتند فلسفه‌ای که جهان را تفسیر می‌کند تمام شد و فلسفه و علم باید جهان را تغییر بدهد، اما این تغییر به دست مهندسان انجام می‌شود.

نشست سهروردی و افکار او

نقد و بررسی کتاب «سهروردی و افکار او»(۱)؛

تطبیق خورشید بیرون و درون انسان در بحث اشراق مجتهدی

جمع‎آوری و تحلیل مطالب در کتاب به‌نحوی این آمادگی را در ذهن شنونده به وجود می‌آورد که می‌تواند ابعاد مختلف فلسفه‌ی اشراق را بر اساس آن پیدا کند. نحوه‌ی پردازش به زندگی‌نامه‌ی سهروردی در طول تاریخ حاکی از تخیل قوی نویسنده است که با استفاده از آثار سهروردی و در واقع شرح ‌حال مختصری که از وی وجود دارد به بازپروری زندگی سهروردی و تفصیل دادن آن با قوه‌ی تخیل خود پرداخته است و این یک امتیاز است.

  • رجایی ۱۳۹۳-۱۱-۲۹ ۱۰:۵۱

    نقدی بر گفت و گوی فرهنگ رجایی با نشریه فرهنگ امروز با عنوان گرسنگی برای خدا؛

    در ستایش خودآیینی

    فرهنگ عرفانی در پاسخ به هر نقد و پرسشی شعر می‌خواند. حتا زمانی که به‌ظاهر نثر می‌نویسد و در قالب‌های مدرن، از جمله مقاله، ادعای خویش را بازمی‌نماید، روح زبان و ایده‌های کانونی متن را شعر، بازتاب احساسات، فراگرفته. چون بنیاد آن شفاهی‌محوری، تخطئه‌ی استدلال و سودجویی از فن خطابه است.

  • علی پایا ۱۳۹۳-۱۲-۰۷ ۰۹:۴۷

    درباره‌ی ماهیت و جایگاه مهندسی در گفت و گو با دکتر علی پایا؛

    چالش‌های مهندسی در ایران

    عوارض و تبعات نامنتَظَر ناشی از فعالیت‌های مهندسان را نباید با «خودبنیادی» مهندسی، خلط کرد. در حالی که اولی، بخشی از ساختار واقعیت است که باید از آن درک واقع‌بینانه‌ای داشت؛ دومی، که مبتنی بر نوعی فلسفه‌ی حتمیت‌گرایانه و دترمینیستیک است، با تصویر جدید از واقعیت، که واقعیت را باز و گشوده و غیرِدترمینیستیک می‌داند، تناسبی ندارد

  • چهار خردگریز ۱۳۹۳-۱۲-۰۵ ۱۱:۲۶

    ریشه‌های هیومی- پوپری خردگریزی علمی؛

    نگاهی به کتاب «پوپر و بعد؛ چهار خردگریز مدرن»

    استوو معتقد است که خردگریزی فلسفه‌ی پوپر کمتر از شکاکیت هیوم نسبت به قضیه‌های محتمل نیست. او با صراحت تأکید می‌کند که قیاس‌گرایی کلید خردگریزی پوپر و بقیه‌ی فلاسفه‌ی فوق‌الذکر است: «از آنجا که فلسفه‌ی علم دیگر مؤلفان خردگریز از فلسفه پوپر تأثیر پذیرفته، بنابراین، قیاس‌گرایی کلید خردگریزی آنان نیز است.»

  • علوم انسانی اسالمی ۱۳۹۳-۱۲-۰۶ ۰۹:۵۰

    نقد و بررسی کتاب «در جستجوی علوم انسانی اسلامی» (۳)؛

    طبقه‎بندی علوم با گزاره‎های عقلی دینی و غیردینی

    نویسنده کتاب، در جستجوی علوم انسانی اسلامی آن دسته از گزاره‌‌‌‌‌های عقلی که بیانگر ترابط دنیا و آخرت یا پیوند زندگی دنیوی با سعادت و شقاوت اخروی یا به تعبیر دیگر بیانگر رابطه ملک و ملکوت باشد و نیز به صورت قطعی یا اطمینانی بیان گردد را گزاره دینی به‌‌‌‌‌شمار می‌‌‌‌‌آورند و اگر گزاره عقلی یکی از این دو ویژگی را نداشته باشد، از اتصاف به دینی بودن محروم می‌‌‌‌‌گردد.

  • ناصر فکوهی ۱۳۹۳-۱۲-۰۶ ۱۰:۰۲

    بررسی رابطه‌ی زندگی کنونی با نگرش مهندسی‌وار؛

    دور باطل نگرش مهندسی

    «مهندسی ‌اندیشیدن» درواقع هیچ تأثیری ندارد؛ جز آن‌که ما را دچار نوعی توهم اشراف داشتن و قابلیت مدیریت بر قضایا کند. مثال غلبه‌ی اندیشه‌ی پوزیتیویستی بر علوم اجتماعی در طول بیش از سه دهه که سرانجام با شکست کامل روبه‌رو شد، در این مورد گویا است. زمانی تصور می‌شد به محض آن‌که اعداد و ارقام، درصدها، جدول‌ها، نمودارها و غیره به میان بیایند، مشکلات ما حل می‌شوند و مسائل کنار خواهند رفت.

  • راسل نیچه ۱۳۹۳-۱۲-۰۵ ۱۳:۴۳

    مروری انتقادی بر دوگانه فلسفه تحلیلی-قاره‌ای؛

    فلسفه تحلیلی چه بود؟

    همان‌طور که برنارد ویلیامز اشاره کرده‌است، تقسیم فلسفه به تحلیلی و قاره‌ای یک دسته‌بندی عجیب و بدون معیار واحد است -مثل وقتی که ماشین‌ها را به دو دستۀ ژاپنی و دیفرانسیل‌جلو تقسیم کنیم. به علاوه، کاربرد این اصطلاحات، بی‌تناسب با این واقعیت است که فلسفۀ تحلیلی عمیقاً در قارۀ اروپا ریشه دارد

  • ابطحی-خسروپناه ۱۳۹۳-۱۲-۰۵ ۰۹:۲۴

    نقد و بررسی کتاب «در جستجوی علوم انسانی اسلامی» (۲)؛

    علم و علم دینی در مقام ثبوت و تحقق خارجی

    علم در مقام ثبوت، باور مطابق با واقع است و باور مطابق با واقع، شرقی و غربی و اسلامی و غیر اسلامی ندارد. اين که علم در مقام ثبوت يکی بيش‎تر نيست و بالطبع دينی و غير دينی ندارد، آن‎چه که واقعا علم است يکی بيش نيست. اما بايد توجه داشت که علم در بحث علم دينی، علم در مقام ثبوت و نفس الامر نيست، بلکه علم در مقام اثبات يا تحقق خارجی است.

  • شیخ فضل الله ۱۳۹۳-۱۲-۰۴ ۱۰:۴۱

    ارزیابی مقومات هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی آرای سیاسی میرزا صادق آقا مجتهد تبریزی درباره‌ی مشروطیت؛

    بر علیه مشروطیت (۲)

    «مشروطه که آیین و طریقه‌ی طبیعیان است، قبول کردن مسلمین او را و دخولشان در زیر بار او عین خروج ایشان است از طریقه‌ی اسلام و دخول است در طریقه‌ی کفر و با وصف این حالت، نماز و روزه ثمری نداشته، کفر موجود را مبدل به دین اسلام نمی‌کند؛ چنان‌که مجرد علم بر اینکه خدایی هست و پیغمبری دارد و شریعتی آورده است، فایده و عایدی ندارد، با وجود دخول در طریقه‌ی کفر و انقیاد و تمکین از آن طریقه»

  • استوارت هال ۱۳۹۳-۱۲-۰۴ ۱۰:۵۶

    میراث‌های نظری استوارت هال برای مطالعات فرهنگی ایرانی؛

    مراد استوارت هال از مطالعه‌ی فرهنگ چه بود؟

    استوارت هال دوره‌های فکری مختلفی داشته است و اندیشه‌ی تثبیت‌شده‌ای ندارد. به تعبیری، او صاحب یک منظومه‌ی فکری پراکنده است، بعضی اتفاقات هم این مسئله را تشدید کرده است. بیش‎تر آثار استوارت هال در قالب همکاری است و بیش‎تر از دو کتاب که حاصل کار شخص خودش باشد، ندارد.

  • نسبی گرایی ۱۳۹۳-۱۲-۰۴ ۱۲:۰۹

    در رد نسبی‌گرایی اخلاقی؛

    نسبی‌گرایی اخلاقی غیرقابل فهم است!

    اگر صرف این واقعیت که افراد یا گروه‌ها بر سر یک ایده اختلاف دارند، دلیلی کافی برای این بود که آن ایده ارزش صدق عینی ندارد، در این صورت، هیچ حقیقت عینی‌ای در مورد عمر جهان یا علل اوتیسم وجود نمی‌داشت. نسبی گرایان به این امید که بتوانند از خود در برابر این استدلال نقضی محافظت کنند، معمولاً ادعا می‌کنند این اختلاف‌نظرها به شکلی با اختلاف‌نظرهای اخلاقی متفاوتند.

  • ابن عربی ۱۳۹۳-۱۲-۰۳ ۱۰:۵۹

    ملاحظه‌ای درباره انسان‌شناسی عرفانی ابن عربی؛

    «انسان» همچون «زبان» در عرفان

    در عرفان ابن‌عربی اگر جایگاه انسان فهم نشود، هیچ معنایی از هستی و نیستی و هیچ ظهور و بروزی از این دو حاصل نمی‌شود. بله! در عرفان او چون حقیقت انسان زبانی است، برای عدم نیز ظهور و بروز می‌توان در نظر گرفت، اما اگر انسان حقیقتش عقلی باشد، عدم نقیض وجود و بی‌بهره از هرگونه تعینی است.

  • کتاب علوم انسانی اسلامی ۱۳۹۳-۱۲-۰۳ ۱۱:۴۸

    نقدی بر کتاب «در جستجوی علوم انسانی اسلامی» نوشته عبدالحسین خسروپناه (۱)؛

    تحول علوم انسانی، پروسه یا پروژه؟

    بدیهی است برخی از متفکران در مواجهه با تقریرهای ضعیف ایده تحول علوم انسانی و تولید علم دینی و با دیدن برخی از رفتارهای نادرستی که در دهه‎‎های گذشته ذیل این ایده (در ایران و دیگر کشورهای اسلامی) انجام شده است، از در مخالفت با آن برآیند و ضعف‎‎های نظری و آسیب‎‎های اجرایی این ایده را گوشزد کنند.

  • مشروطیت ۱۳۹۳-۱۲-۰۲ ۱۳:۵۴

    ارزیابی مقومات هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی آرای سیاسی میرزا صادق آقا مجتهد تبریزی درباره‌ی مشروطیت

    بر علیه مشروطیت (۱)

    میرزا صادق معتقد است که پس از مشروطیت عده‌ای با بیان مشروطه‌ی مشروعه عالمی را بنا نهاده‌اند که در ظاهر به نظر می‌رسد که احکام اسلامی در آن جاری است، اما در باطن امر چون ولایت امور را -که تنها حق خدا و ولی معصوم می‌باشد- به مردم واگذار کرده‌اند، عالمی شیطانی است که به احکام اسلامی ملبس شده است.

  • مرتضی مطهری ۱۳۹۳-۱۱-۳۰ ۱۱:۱۶

    نگاهی به نظرات استاد مرتضی مطهری دربارۀ تلویزیون؛

    اصول ‌‌‌‌موضوعه‌ی رسانه‌ی دینی

    رسانه‌‌‌‌ بصریِ دینی مقوله‌‌‌‌ای ممکن و موجه است و هیچ تناقضی را منعکس نمی‌‌‌‌کند. اقتضائات و الزاماتی که ما آن را به شیوۀ بیانی رسانه‌‌‌‌های بصری نسبت دادیم، چیزی نیست مگر «زبان» یا به عبارت دقیق، «دستور زبان» حاکم بر این رسانه‌‌‌‌ها. این رسانه‌‌‌‌ها «زبان» متفاوت و در نتیجه «دستور زبان» متفاوتی دارند و مسئله‌ی اولیه و اساسی ما به دست آوردن درک صحیح و عمیقی از «دستور زبان» چنین رسانه‌‌‌‌هایی است.

  • لوسی ۱۳۹۳-۱۱-۳۰ ۱۰:۲۳

    نگاهی به آخرین ساخته لوک بسون؛

    لوسی خدای‌واره‌ای زمینی...

    این فیلم، در واقع نوع نگاه تمدن غرب به هستی، وجود، مبدأ و معاد آن است؛ جهانی که انسان در آن محور است، می‌سازد، می‌فهمد، اراده می‌کند و خود نیز اجرا می‌کند.

  • رشیدیان ۱۳۹۳-۱۱-۲۹ ۱۱:۱۴

    گزارشی از نشست نقد و بررسی «اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری»(۲)؛

    رشیدیان: از یک کتاب نمی‌شود یک پروژه ساخت

    من با ترجمه‌ی این کتاب فقط می‌خواستم توجه کسانی را که از پروتستانتیسم صحبت می‌کنند به این مسئله جلب کنم که این اندیشه متعلق به دوره‌ی معینی از تکامل تاریخی سرمایه‌داری اروپا است و اگر می‌خواهند این اندیشه را در ایران بنا کنند باید متوجه باشند این تفکر چه پشتوانه‌ و زمینه‌ای دارد.

  • طالب زاده ۱۳۹۳-۱۱-۲۸ ۱۰:۰۳

    گفتاری از حمید طالب‌زاده؛

    فلسفه‌ی نوین بستری برای علوم انسانی مدرن

    برای تأسیس علوم انسانی بومی باید بدانیم که چه مؤلفه‌هایی علوم انسانی مدرن را شکل داده است و با توجه به آن‌ها در علوم انسانی بومی تحول ایجاد کنیم. باید دانست که نمی‌توان علوم انسانی مدرن را به فکر و اندیشه‌ی خود محول کرد.

  • اخلاق پرتستانی ۱۳۹۳-۱۱-۲۸ ۱۱:۵۰

    گزارشی از نشست نقد و بررسی «اخلاق پروتستانی و روح سرمایه‌داری»(۱)؛

    مسئله‌بودگی «اخلاق پروتستانی» برای ما

    پروژه‌ی وبر در اخلاق پروتستان با اقتضائات ما در نسبت دین با مناسبات اجتماعی بیشتر همخوان بوده است. این را روشن‌فکری دینی به‌عنوان متولی نقد دین در ایران پذیرفته است، به همین دلیل شریعتی به پروژه‌ی اخلاق پروتستانی عنایت دارد.

  • تاريخ شفاهي 3 ۱۳۹۳-۱۱-۲۷ ۰۹:۲۶

    از خاطره‌گویی تا تاریخ‌نگاری؛

    تحولات پارادایمی در تاریخ شفاهی

    در اواخر دهه ۱۹۷۰ مورخان شفاهی مطرح کردند که اصطلاح اطمینان ناپذیری حافظه خود بیانگر قدرت آنهاست و ذهنیت حافظه نه تنها سرنخ‌هایی در مورد معانی تجربه تاریخی فراهم می‌کند بلکه بین گذشته و حال، حافظه و هویت شخصی و خاطره فردی و جمعی ارتباط برقرار می‌کند.

  • عبدالکریمی ۱۳۹۳-۱۱-۲۶ ۱۰:۵۱

    بیژن عبدالکریمی؛

    حیات اجتماعی؛ حاصل دیالكتیك امر بومی و امر جهانی

    نكته قابل تامل دیگر در بررسی وضعیت ترجمه در دهه‌های اخیر و مقایسه آن با دهه‌های قبل از انقلاب این است كه زمان تاریخی از زمان تقویمی و كرونولوژیكال تبعیت نمی‌كند. به بیان ساده‌تر، میان جامعه ایران و غرب یك شكاف عظیم تاریخی وجود داشته است. به دلیل همین شكاف تاریخی و یكسان نبودن زمان تاریخی غرب و جوامعی چون ایران است كه فاصله تالیف آثار فلسفی در غرب، مثل تالیف آثار دكارت، كانت یا هگل و ترجمه این متون به زبان فارسی یك فاصله تقویمی دو یا سه قرنه وجود داشت...

  • بابک‌معین - یوسفیان‌کنار ۱۳۹۳-۱۱-۲۵ ۱۰:۱۹

    گزارشی از نشست نقد و بررسی کتاب «نشانه‌-معناشناسی دیداری»(۲)؛

    دشواری شرح مفاهیم نشانه‌شناختی در زبان فارسی

    درعین‌حال که طبیعتِ متن پیچیده است و تبدیل این واژه‌ها به فارسی سخت است، اما ترجمه‌ی روان‌تر و به دور از پیچیدگی آن‌ها به همراه توضیحات بسیار و پاورقی‌ها می‌‌توانست به بهتر شدن متن کمک کند

  • محمد ۱۳۹۳-۱۱-۲۷ ۱۰:۴۲

    بهزاد جامه‌بزرگ؛

    ملاحظاتی غیرسینمایی دربارۀ «محمد رسول‌الله» ساختۀ مجید مجیدی

    همکاران مجیدی در فیلم‌برداری، طراحی صحنه، جلوه‌های ویژه، موسیقی و چهره‌پردازی، تدوین و... اگرچه هریک در زمره‌ی بهترین‌های جهان در حرفه‌ی خود محسوب می‌شوند، اما ظاهرا ایشان را نسبتی با جهان اسلام و مقولاتی مثل معنویت و نبوت در عالم اسلام نبوده است.

  • مصرف ۱۳۹۳-۱۱-۲۶ ۱۰:۴۲

    مروری تاریخی بر شکل‌گیری نظام جدید مصرف؛

    منشأ مصرف‌کنندگان مدرن

    مصرف مدرن جهت‌گیری دوباره‌ای از تلاش ما را برای راحتی و خوشی درگیر می‌کند. به جای راحتی ساده‌ی فیزیکی، ما در پی «راحتی اجتماعی» هستیم که منافعی درخور توجهی فراهم کنیم تا حیثیت و آبروی ما را تایید کند، تا پایگاه اجتماعی بالاتری به ما عطا کند و سلیقه‌ی ما را بهبود ببخشد. به جای لذت فیزیکی، انرژی‎مان را به سوی لذت ذهنی (که به مرور محو می‌شود) منحرف می‌کنیم که مُد، تازگی و حتی جستجوی منابع جدید انگیزش از خصوصیات ویژه‌ی آن است

  • اسطوره و علم ۱۳۹۳-۱۱-۲۵ ۱۱:۵۸

    گزارشی از آرای متفکران مدرن درباره اسطوره؛

    بازگشت اسطوره به علم

    برخی بر این باورند که آگاهی اسطوره‌ای را می‌توان به عنوان تفکری پیشامدرن تلقی کرد که به تبیین چراییِ بودنِ اشیا و امور و به طور کلی پدیده‌های پیرامون خود می‌پرداخته است، و البته با ظهور «علم» به عنوان تفکری مدرن این جایگاه را از دست داده است. در عین حال، برخی نیز بر این باورند که اسطوره به مثابه نوعی شناخت، شیوه‌ی خاصی از عینیت بخشیدن به جهان است و البته مقولات آن متفاوت از مقولات شناخت علمی است.

  • شلینگ ۱۳۹۳-۱۱-۲۱ ۱۰:۲۳

    از شلینگ تا کاسیرر؛

    اسطوره‌‌‌‌ی نو، شلینگ و زایش دوباره در سده‌‌‌‌ی معاصر

    شلینگ نیروی جمع را از آنِ هنر می‌‌‌‌داند. به نظر او فلسفه‌‌‌‌ی موجود دیگر نیروی آفرینندگی‌‌‌‌اش را از دست داده است و حتی اگر بخواهد آنرا بازیابد راهی ندارد جز اینکه اسطوره‌‌‌‌ای شود یا بگوییم به قلمرو خیال هنری و اسطوره‌‌‌‌ای گام بگذارد

  • همایون اسعدیان ۱۳۹۳-۱۱-۲۱ ۱۳:۳۶

    ویژه جشنواره فیلم فجر(۱۹)/ گفت‌وگو با همایون اسعدیان؛

    قرار نیست همه‌ی فیلم‌های ما هنر و تجربه شود

    قرار نیست همه‌ی فیلم‌های ما هنر و تجربه شود، ‌هنر و تجربه بخش کوچکی از سینمای ایران است. در چند سال گذشته این‌گونه فیلم‌ها در جشنواره‌های خارجی هم خیلی جواب نداده و مورد استقبال قرار نگرفته است، دلیلش هم این است که ما از سینمایی تقلید می‌کنیم که خود آن کشورها بهترش را دارند

  • جواد طباطبایی ۱۳۹۳-۱۱-۱۹ ۰۹:۴۷

    محمد ایمانی؛

    فراهم آمدن مقدمات «تأسیس» اندیشه‌ی سیاسی جدید ایران

    اما از این تمایز که بگذریم، اثر طباطبایی در مقایسه با معدود آثاری که به زبان فارسی درباره‌ی «تاریخ اندیشه‌ی سیاسی غرب» به‌اصطلاح «تألیف شده‌اند»، اثری منحصربه‌فرد و غیرقابل مقایسه است. از عزیزی و پازارگاد و عنایت، تا ترجمه‌های تألیفی! دو، سه دهه‌ی اخیر، برای خواننده‌ای که این آثار را خوانده باشد چیز قابل مقایسه‌ای برای مقایسه با اثر طباطبایی وجود ندارد.