تیتر1 صفحه اول

رالز

مقدمه‌ای بر نظریه‌ی سیاسی معاصر (۲)؛

 ایده وضعیت نخستین

یک دلیل برای اینکه چرا وضعیت نخستین باید از احتمالات -ویژگی‎ها و شرایط خاص افراد- درون ساختار بنیادین انتزاع شود، این است که شرایط توافق منصفانه‌ی افراد آزاد و برابر بر اولین اصل عدالت برای آن ساختار باید منافع چانه‎زنی را از بین ببرد که به‎طور اجتناب‎ناپذیر در طول زمان در هر جامعه‎ای از گرایش‎های انباشتی اجتماعی و تاریخی ناشی می‎شود.

پرویز پیران

«حکمت خسروانی؛ دیالکتیک عام و خاص» / گفتاری از پرویز پیران؛

سربریدن اخلاق

یکی از اتفاقات فاجعه‌باری که برای ما افتاده این است که ما «روان» و «جان» را حذف کرده و از «جسم» و «روح» به جای آنها استفاده می‌کنیم. به اعتقاد من، «جان» ریشه در زمانی دارد که آریایی‌ها و هندی‌ها با یکدیگر اشتراک داشتند و به معنای نیروی حیات بوده است. پس «جان» به معنای نیروی حیات و «دل» بنیان عرفان ایرانی و بعد اسلامی است.

پارتو

نگاهی به جامعه‎‎شناسی ویلفردو پارتو؛

چارچوبی برای روان‎‎شناسی سیاسی

خواننده‌ای که برای اولین بار به مطالعه روان‌شناسی سیاسی علاقه یافته است ممکن است از خود بپرسد تلاش برای آموزش جامعه‌شناسی عمومی پارتو چه لزومی دارد. جواب، ساده است: رشته‌ی علمی روان‌شناسی سیاسی که طی دو دهه‌ی اخیر به طور فزاینده‌ای شناخته شده است، نمی‌تواند صرفاً مشغول مطالعه در سطح روان‌شناسی فردی، گرایش‌ها، حالات، ساختار شخصیتی و این قبیل مسائل باشد، بلکه امروزه بیشتر بر تأثیر و تأثر عملکرد نیروهای اجتماعی، اقتصادی و سیاسی از یک سو و ذهن انسان از سوی دیگر تأکید دارد.

  • وبر ۱۳۹۵-۰۵-۳۰ ۱۱:۲۱

    نگاهی به اندیشه ماکس وبر(۱)؛

    ماکس وبر و نقادی عقل مدرن در قرن بیستم

    وبر در نگاه به مدرنیته آن را به‌مثابه سرنوشتی می‌دید که فرد غربی در این سرنوشت روزگار خود را سپری می‌کند؛ این سرنوشت، نه کابوسی تلخ و نه رؤیایی شیرین است، بلکه شرایطی است که فرد غربی در آن میراث‌دار تاریخ عقلانی مغرب‌زمین است. او همان‌طور که گفته شد، نه قائل به امکان تغییری اساسی در وضع حال بود و نه تمام راه را رو به سقوطی ناگزیر می‌دانست، در برابر، همواره به دنبال روزنه‌ای حتی کوچک برای تحمل وضع حال و امید به شرایط بهتری بود.

  • فانی ۱۳۹۵-۰۵-۲۷ ۰۹:۵۷

    گفت‌وگو با کامران فانی(۳)؛

    امروزه کتاب‌های حوزه‌ی ادبیات، بهتر از گذشته درآمدند

    من فکر می کنم نسبت به گذشته -از نظر علمی در انتخاب کتاب- ناشران دقت بیشتری می‌کنند، چون خیلی از ناشران الآن ویراستار دارند، در قدیم ناشران بزرگ ما ویراستار نداشتند که نظر بدهند، درست است گاهی ویراستاران کج‌سلیقه‎اند، ولی بدون تردید کتاب مرفه‌تر و بهتر می‌شود؛ به خاطر این کتاب‎های جدی که ناشر و مترجمش آدم‌های مسئولیت‌پذیری هستند، فرق می‌کند با یک کتاب عامه‌پسند و تقریباً مبتذل!به خاطر این من معتقدم که امروزه کتاب‌های جدی در حوزه‌ی ادبیات، کتاب‌های بهتری از گذشته درآمدند.

  • هانری کوربن ۱۳۹۵-۰۵-۲۶ ۱۱:۲۹

    گزارشی از نشست «تشیع و تصوف از دیدگاه هانری کربن»؛

    هانری کربن فیلسوف اسلامی اروپایی‌تبار

     هانری کربن در عین حال متفکر است و تنها یک گزارشگر و معرف فرهنگ ایرانی نیست، بلکه به معنای دقیق کلمه یک فیلسوف اسلامی اروپایی تبار است. ضمن آنکه با فرهنگ ما و تشیع ایرانی همدلی دارد. این همدلی گاهی حتی افراطی است و به تشیع غالی میل پیدا می‌کند. به این جنبه می‌توان انتقادهایی داشت، اما نکته مهم آن است که شرط همدلی در او وجود دارد و با یک شیدایی خاصی این فرهنگ را می‌خواند.

  • سفیدخوش ۱۳۹۵-۰۵-۲۶ ۰۹:۳۳

    گزارشی از سخنان میثم سفیدخوش در نشست نقد و بررسی کتاب «بنیاد آموزه‌ فراگیر دانش»(۳)؛

    در جستجوی اروپای متحد

    کل پروژه‌ی فکری فیشته تابع تصویری از وضعیت فرهنگی و اجتماعی اروپا به‌طورکلی و آلمان به طور خاص است. اینکه کریستین وولف در قرن هجدهم یا کانت یا فیشته صحبت از فلسفه به‌مثابه علم می‌کنند، تابع این تصور است که جامعه‌ی اروپایی وحدت اجتماعی و فرهنگی ندارد؛ ولی تفسیر آن‌ها این است که اگر می‌خواهیم اروپای متحد داشته باشیم باید علم واحد داشته باشیم، باید وحدت علوم اتفاق بیفتد. وحدت اروپا تابع وحدت علم است و وحدت علم تابع وحدت فلسفه است.

  • هایک ۱۳۹۵-۰۵-۲۵ ۱۰:۱۵

    تاملی در اندیشه فردریش هایک؛

    فردریش هایک که من می‌شناختم و کژ و راستی که او فهمید

    شاید هشیاری نیمه‌آگاهانه از محدودیت‌های فلسفه‌ی عقلی بوده است که تفکر عمیق تکاملی او را تجدید قوا می‌کرد. دفاع او از بازار آزاد باوری بود به آنچه او نظم خودجوش در جامعه می‌خواند. نظری که مدعی بود که تنها اگر انسان‌ها تحت تأثیر دولت‌های ستم‌پیشه نمی‌بودند به گونه‌ای رشد می‌کردند که می‌توانستند با آزادی و صلح با هم زندگی کنند.

  • فانی ۱۳۹۵-۰۵-۲۴ ۰۹:۵۹

    گفت‌وگو با کامران فانی(۲)؛

    مواجهه با بهمن ترجمه‎ها

    معمولاً پیش‌کسوتان فکر می‎کنند که نسل جوان‎تر سوادشان کمتر و فارسی‎شان بدتر شده است... البته این‎گونه هم نیست، منظور از نسل جوان‌تر افراد بیست‎ساله نیست، همان مترجمان رده‎ی سنی سی یا چهل سال است، اینان بسیاری از مواقع بازترجمه‎ای که کردند، درست‎تر و موجه‎تر است. پیش‌کسوتان ما خیلی وفادار نبودند، یعنی خیلی برایشان دست بردن در ترجمه آسان بود؛ اما نسل امروزی در این مورد خیلی دقت می‎کنند. از این نظر، باید خیلی موردی قضاوت کرد؛ ... به خصوص که امروزه ما با بهمن ترجمه‎ها و سرازیر شدن سیلی از ترجمه رو‎به‎رو هستیم.

  • عباس کاظمی ۱۳۹۵-۰۵-۲۳ ۱۲:۴۵

    امر روزمره در جامعه پساانقلابی در گفت‌وگو با ‏ عباس کاظمی؛

    مخاطرات سرمایه‌داری زیر سایه نقد فرهنگ سیاسی

    مخاطرات سرمایه‌داری جهانی شده ‏است، آنسوی قضیه برای مطالعات پسااستعماری ‏درست است که در کشورهایی چون امریکا انجام ‏می‌شود، آنها نیز با توجه افراطی به نقد فرهنگ ‏اروپامداری و غربگرایی، از نقش استعمارکننده ‏دولت‌های ملی که در برابر غرب می‌ایستند غفلت ‏کرده‌اند. بنابراین، این طور نیست که وقتی می‌گوییم ‏زندگی روزمره عرصه خلاقیت است، راه‌هایی که ‏مردم پیدا می‌کنند ضرورتا به رهایی بخشی منجر ‏بشود.

  • نشست فیشته ۱۳۹۵-۰۵-۲۳ ۱۰:۳۸

    گزارشی از سخنان مسعود حسینی در نشست نقد و بررسی کتاب «بنیاد آموزه‌ فراگیر دانش»(۲)؛

    دشواری‌های فلسفه‌ی فیشته

    برای دشواری کتاب فیشته می‌توان هفت دلیل عمده را برشمرد؛ یک دلیل اصلی این است که فیشته نظام فلسفی خود را چندین‌ بار دگرگون می‌کند، اما نه به طور اساسی؛ اما دست‌کم طرح یا ساختمان نظام فلسفی او حتی به کوتاهی هفت سال که در دوره‌ی ینا سپری می‌شود دستخوش چند تغییر عمده می‌شود که خود این باعث دشواری آثار او شده است.

  • صادق هدایت ۱۳۹۵-۰۵-۲۰ ۰۹:۵۲

    گزارشی از سخنرانی محمد هاشمی در نشست «نشانه‌شناسی تاریخ» (۷)؛

    مطالعه‌ای بر درام تاریخی صادق هدایت

    برای هدایت، تاریخ وسیله‌ای است که امید دارد به کمک آن بتواند هویت ازدست‌رفته را بازیابد، اما در این امید ابتدا گسست به وجود می‌آید و سرانجام این آرزو و آرمان کاملاً از هم می‌گسلد. بنابراین گفتمان ناسیونالیستی در آثار تاریخی یادشده از صادق هدایت، در کشاکش قدرت و مقاومت میان نیروهای جست‌وجوکننده در تاریخ برای یافتن هویت ازدست‌رفته و نیروهای بازدارنده‌ی آن رخ می‌دهد.

  • محمدرضا بهشتی ۱۳۹۵-۰۵-۱۹ ۱۲:۰۷

    محمدرضا بهشتی؛

    جایگاه فیشته در ایدئالیسم آلمانی

    از دیدگاه فیشته هیچ‌یک از این کوشش‌های کانت برای داشتن یک آموزه‌ی علم کافی نیست. فیشته می‌خواهد خود را به جایی برساند که دانشی داشته باشیم که به‌طورکل دانشِ دانش است. تعبیر علم و دانش به گوش ما ممکن است قدری عجیب به نظر برسد. چیزی که فیشته می‌خواهد به آن برسد قطعاً علم است، علمِ علم است. البته طبیعی است که این دانش دیگر آن دانش تجربی نیست و ممکن است عنوان کتاب با این‌ ترتیب کمی سؤال‌برانگیز شود، چراکه آن دانش، دانشی است که به نحو تجربی و به نحو متأخر به سراغ جهان پیرامون و انسان می‌رود.

  • ژیژک ۱۳۹۵-۰۵-۱۹ ۰۹:۱۰

    نگاه اسلاوی ژیژک به آثار دیوید لینچ؛

    دیوید لینچ یا افسردگی زنانه

    محور بنیادی جهان لینچ شامل تنش میان ورطه ژرفای «زنانه» و سطح بیرونی صافِ نظم نمادین است: ژرفای جسمانی، دائم سطح را مورد تهاجم قرار می دهد و آن را تهدید به فروبلعیدن می کند. کدام dyad فلسفی هماهنگی و پیوند این محور را فراهم می کند؟

  • فانی ۱۳۹۵-۰۵-۱۸ ۰۹:۳۸

    گفت‌وگو با کامران فانی(۱)؛

    ترجمه‌ی مجدد، زمانی آری، زمانی نه!

    موافقین ترجمه‎های مکرر به‎ویژه در مورد حوزه‎ی آثار ادبی معتقدند هر نسلی که زبانش با نسل قبل تا حدی تفاوت کرده، حق دارد که زبان جدیدش را به آزمون بگذارد و این دلیل اصلی این نظریه‎ی موافقین ترجمه‎ی مکرر است. اما در مورد کتاب‌ها و مترجمینی که هر دو معاصر هستند معنی ندارد. باید از این بلبشوی ترجمه‎ی مکرر و هم‌زمان جلوگیری شود. متأسفانه تا کنون راه‌حلی پیدا نشده، چون شما نمی‎توانید مترجمی را مجبور کنید که ترجمه نکند! ما قانونی هم در این حوزه نداریم.

  • نجومیان ۱۳۹۵-۰۵-۱۷ ۰۹:۳۳

    گزارشی از سخنرانی امیرعلی نجومیان در نشست «تجربه ایرانی مواجهه با علوم انسانی مدرن» (۴)؛

    تفکر شاعرانه ایرانیان سدی در مقابل نقد ادبی

    ز نظر زبان‌شناختی زبان تفکر ایرانی شعر است، نه نثر؛ یعنی ما ایرانی‌ها با شعر فکر می‌کنیم. نقد شعر نیست، نثر است، در واقع بر اساس یک‌سری ادله و یک مسیر خیلی مشخص حرکت می‌کند. من همچنان فکر می‌کنم، نتوانستیم از تفکر شاعرانه دور شویم، ما درک غلطی از مفهوم نظریه داریم، نمی‌دانیم نظریه چیست، تا زمانی که نظریه را نشناسیم، نمی‌توانیم نظریه‌پردازی بکنیم.

  • رالز ۱۳۹۵-۰۵-۱۶ ۰۹:۴۱

    مقدمه‌ای بر نظریه‌ی سیاسی معاصر (۱)؛

    عدالت به‌مثابه انصاف

     همان‌طور که در نظریه بیان شد، مشاهده می‌شود که وضعیت نخستین، ایده‌ای مشابه قرارداد اجتماعی را تعمیم می‌دهد، با این تفاوت که هدف آن توافق بر اولین اصل عدالت برای ساختار بنیادین به جای شکل خاص حکومت مثلاً در لاک است؛ همچنین وضعیت نخستین، انتزاعی‌تر است: این توافق باید فرضی و غیرتاریخی تلقی شود.

  • ضیا موحد ۱۳۹۵-۰۵-۱۷ ۱۱:۵۷

    ضیا موحد؛

    گ‍وت‍ل‍وب‌ ف‍رگ‍ه‌ و ت‍ح‍ل‍ی‍ل‌ م‍ن‍طق‍ی‌ زب‍ان

    از شگفتیهای کار فرگه این است که آنچه را در آغاز، کار فرعی خود می‌شمرد در انجام کار اصلی او گردید. فرگه از آغاز به دنبال آن بود که ریاضیات را بر مبانی منسجمی استوار کند و گمان می‌برد که حساب را می‌توان به منطق فرو کاست. لوجی‌سیسم چیزی جز این گمان نیست. اما در جریان این فروکاستن دریافت که زبان طبیعی و منطق ارسطویی دقت و توانایی شایسته را در انجام این کار ندارند.

  • بابک معین ۱۳۹۵-۰۵-۱۳ ۱۳:۰۵

    گزارشی از سخنرانی مرتضی بابک‌معین در نشست «نشانه‌شناسی تاریخ» (۶)؛

    ایدئولوژیک کردن خاطره

     بی‌تردید یکی از مفاهیمی که به مفهوم تاریخ  گره می‌خورد، بحث خاطره است. خاطره به‌مثابه‌ منبع اصلی و اساسی برای ارجاع به گذشته و یا بازتولید آنچه گذشته، است. پرسشی که مطرح است این است که اساساً وقتی انسان چیزی را به خاطر می‌آورد، به یاد چه می‌افتد؟

  • بولتمان ۱۳۹۵-۰۵-۱۳ ۱۰:۳۵

    تاملی بر نگاه بولتمان به تفسیر و لوازم و بایسته‌های آن؛

    آیا تفسیر بدون پیش فرض ممکن است؟

    این سوال که "آیا تفسیر بدون پیش‌فرض ممکن است؟" باید با "آری" پاسخ داده شود، اگر "بدون پیش‌فرض" به این معنا باشد: بدون آن که نتیجه تفسیر پیشاپیش مفروض گرفته شود.  به این معنا تفسیر بدون پیش‌فرض نه تنها ممکن، بلکه لازم است. اما به یک معنای دیگر، طبعا هیچ تفسیری بدون پیش‌فرض نیست.

  • فراستخواه ۱۳۹۵-۰۵-۱۲ ۰۹:۳۹

    گزارشی از نشست «نهاد دانشگاه در ایران» (۳)؛

    دانشگاه و گفتمان‌های ایدئولوژیک در ایران

    در همه جای دنیا دانشگاه را به عنوان یک اقلیم و سرزمین تلقی می‌کنند که برای خود یک تمامیت دارد و رییس دانشگاه در آن حکفرمایی می‌کند. اما در ایران به یک سازمان دولتی با مدیریت دولتی تبدیل شده است. ما دانشگاهیان نیز باید هم هزینه ایدئولوژی دولت را بدهیم و هم خرج سرمایه‌داری پولی را و در واقع، از دو سو گرفتار یک چنبره هستیم. به این ترتیب، دانشگاه ایرانی در طول هشت دهه که از آن می‌گذرد گرفتار ایدئولوژی ها بوده و نتوانسته هستی و چیستی و هویت آکادمیک خود را مستقل از گفتمان های ایدئولوژیک تعریف و مستقر کند.

  • افراشی ۱۳۹۵-۰۵-۱۱ ۱۰:۱۰

    گزارشی از سخنرانی آزیتا افراشی در نشست «نشانه‌شناسی تاریخ» (۵)؛

    رویکردی شناختی به بازنمود مفهوم تاریخ در زبان و تصویر

    آیا اصلاً می‌دانیم که مفهوم تاریخ در زبانمان چیست؟ ما به‌عنوان سخنوران زبان فارسی آیا می‌دانیم که تاریخ چیست؟ بحث من بُعد دیگری نیز دارد و آن بازنمود مفهوم تاریخ در تصویر است؛ در تصویر، تاریخ «انسان» است، بسامد بیشتری داشته و در متن، تاریخ «زمان مشخص» است.

  • مراد فرهادپور ۱۳۹۵-۰۵-۱۰ ۱۲:۲۸

    گزارشی از نشست «فلسفه بعد از پست مدرنیسم»؛

    خصومت با فلسفه

    در نمونه‌های جدیدتر این خصومت پنهان با فلسفه را می‌توان در تخطئه ژورنالیستی فیلسوفانی دید که گاه فهم و مطالعه یک اثرشان بیش از یک سال زمان می‌برد. نمونه مقابل وسواس دیوانه‌وار نسبت به یک فیگور و کنار زدن بقیه با تعابیری چون «مد پاریسی» است. جالب است که فیگورهایی که افراد به شکل وسواسی و جنون‌آمیز شیفته‌شان می‌شوند، معمولا فیگورهای درجه دو هستند. مثلا فردی که در سنت عقل‌گرایی است، به جای آنکه شیفته کانت شود، شیفته ارنست کاسیرر می‌شود و می‌گوید که هر چیزی غیر از کاسیرر در جهان مد است.

  • رسانه ۱۳۹۵-۰۵-۱۰ ۱۱:۰۸

    آیا امروز نسبت به گذشته، به «واقعیت» نزدیک‌تریم؟

    قطعه‌ای از واقعیت

    چیزی که می‌بینیم نه آنکه واقعیت نباشد، اما همه‌ی «واقعیت» به آنچه دیده‌ایم ختم نمی‌شود. باید بپذیریم که در طول تاریخ، رسانه‌ها بخش عمده‌ی واقعیت اطراف ما را ربوده‌اند؛ نه به این معنی که الزاماً همه‌ی رسانه‌ها توطئه‌وار پرده‌ای به روی واقعیت می‌کشند -که ممکن است در پاره‌ای موارد چنین باشد-، بلکه رسانه با هر هدف و منظوری نقش واقعیت‌سازی را عهده‌دار است. همین‌که امروزه تصور می‌کنیم از جهان بیرون مطلع شده‌ایم؛ جنون مصرف خبر و دریافت تکه‌های شکسته‌شده در زمان هوشیاری‌مان.

  • عباس کاظمی ۱۳۹۵-۰۵-۰۶ ۰۹:۴۸

    گزارشی از نشست «نهاد دانشگاه در ایران» (۲)؛

    پرولتاریای دانشگاهی در ایران

    برخلاف آنچه برخی جامعه‌شناسان فرهنگی می‌گویند، در ساختارهای سیاسی مثل ما حتی اگر شما در بهترین دانشگاه‌ها هم درس بخوانید، امکان آن را ندارید که در دستیابی به شغل وضعیت برابری با سایرین داشته باشید. بنابراین نابرابری از نوعی از سیاست‌گذاری ناشی می‌شود که تنها به تجاری شدن ارتباط ندارد. بنابراین در کنار نقد تجاری شدن و خصوصی شدن دانشگاه، باید درباره استقلال دانشگاه‌ها نیز بحث شود.

  • حاتم قادری ۱۳۹۵-۰۵-۰۶ ۱۳:۱۹

    گزارشی از مناظره هاشم آقاجری و حاتم قادری؛

    جدال «خطـابه» و«استخـفاف»/ مناظره‎ای که مشاجره شد

    آقاجری: «آقای دکتر قادری هم به هر حال مخاطبان خود را «گوسفند» نامید. ...من احساس کردم که ایشان دچار نوعی نگرانی شدند که مبادا سخنان من آثار سخن ایشان را خنثی کند. من در این واکنش نوعی ترس دیدم؛ ترسی که همراه با استخفاف و تحقیر مخاطب بود.» قادری: «چرا شما فکر می‌کنید من باید از سخنان شما بترسم یا اینکه چرا اصلا شما کلام من را غیرعلمی می‌نامید؟»

  • خودشناسی ۱۳۹۵-۰۵-۰۵ ۱۰:۱۱

    جستاری در مبحث شناخت آگاهی – بخش اول تجربه (۳)؛

    در تماشای خویشتن

    اگر ذهن را یک تماشاخانه (= سینما) در نظر بگیرید، آن‌گاه می‌توان گفت من اینجا هستم، درون سرم، از طریق چشمانم می‌بینم، من رنگ‌ها، بوها، صداها و عواطف را تجربه می‌کنم، من می‌توانم از تخیلم استفاده کنم، من می‌توانم تداعی کنم و طوری این کار راه کنم که انگار روی پرده‌ای ذهنی آن‌ها را با چشم درونم می‌بینم یا با گوش درونم می‌شنوم؛ همه‌ی این‌ها محتویات آگاهی من هستند و من تماشاچی کسی هستم که این‌ها را تجربه می‌کند.

  • محمدرضا بهشتی ۱۳۹۵-۰۵-۰۵ ۰۹:۳۱

    گزارشی از سخنرانی محمدرضا بهشتی در درس‌گفتار «حقوق شهروندی؛ جستاری در طریق پرچالش علوم انسانی»؛

    امكان حقوق شهروندی در جامعه دينی

    قوق شهروندی، حقوقی است كه افراد به دلیل تابعیت از یك نظام اجتماعی- سیاسی به دست می‌آورند. به عبارت دیگر، حقوقی است كه به افراد تعلق می‌گیرد از آن جهت كه شهروند هستند، نفس شهروند بودن فارغ از رنگ، نژاد، جنسیت، باور، اعتقاد و غیره. قصد من این است كه دوستان را به این برسانم كه در كجاها به لحاظ نظری نیاز به تامل داریم.