تیتر1 صفحه اول

پوزیتیویسم

فصلی از کتاب منتشر نشده فلسفه علم (۲)؛

تمییز قانون از غیرقانون

دانشمندان و فلاسفه در قرن نوزدهم برای تبیین پدیده‌های طبیعی می‌کوشیدند از خصوصیات و توانمندی‌های خود طبیعت استفاده کنند و نه از نیروهای ماورای طبیعی یا قدرت‌های اسرارآمیز آسمانی. در این عصر چنین فرض می‌شد که شناخت علمی یا ادعاهای علم را می‌توان بدون رجوع به عوامل فوق طبیعی و نیروی برتر توجیه یا تبیین کرد، درحالی‌که شناخت‌های مذهبی و الهیات لزوماً بر معرفت فوق طبیعی مبتنی بود؛ بدین‌ترتیب، شناخت علمی از معرفت دینی متمایز شده بود.

طباطبایی

سیدجواد طباطبایی؛

زبان ملّی و برنامۀ آموزش زبان‌های محلی

متولیان باید بدانند که این اجبار به تغییر هویت مردم آذربایجان عین از خود بیگانه ساختن آنان است، زیرا مردمی که هزار سال شاهنامه، دیوان حافظ و گلستان سعدی خوانده‌اند به آسانی به این جعل هویت برای خود تن در نخواهند داد و از این «تدبیرِ» داهیانۀ دولت جز «ناامیدی» از تدبیرهای او حاصل نخواهد شد! وانگهی، اگر، چنان‌که برخی از رندان بر آنند، دولت «تدبیر و امید» دنبال جمع‌آوری رأی مردم این مناطق است، سخت در اشتباه است و می‌تواند امیدوار باشد که، اگر امکان اطلاع رسانی دربارۀ این توهینی که با این جعل تاریخ و سابقۀ زبانی به مردم آذربایجان می‌شود وجود داشته باشد، شکست او در این استان‌ها حتمی است!

عباس کاظمی

صورت‌بندی‌های جدید در دانشگاه ایرانی در گفت‌وگو با عباس کاظمی؛

دانشگاه ترک برداشته است

نظام آموزش و پرورش و مدارس ما افراد را برای ورود به دانشگاه آماده کرده و نه برای ورود به بازار کار. به همین خاطر است که گفتیم تا دو دهه قبل ادامه تحصیل به مثابه نردبان بود و حالا ادامه تحصیل به معنای بقا و دوام آوردن و زنده بودن است. عاقلانه‌ترین راهی که برای حفظ هویت برای جوانان ما باقی مانده، ماندن در دانشگاه است تا راهی برای مهاجرت یا بازار کار برای‌شان پیدا شود اما همین فرهنگ انتظار خود می‌تواند زمینه ایدئولوژهای‌ جدید اعتراض در دانشگاه شود.

  • نمک ۱۳۹۵-۰۹-۱۳ ۰۹:۴۹

    گزارشی از نشست نقد و بررسی کارنامه مجله فرهنگ امروز در پژوهشگاه علوم انسانی(۲)؛

    تأملات روزنامه‌نگاران از جنس تنزل دادن شناخت نیست

    در هر مرحله‌ای روزنامه‌نگار سعی می‌کند در آن وضعیت زمانی حداکثر شناخت را بدهد. بنابراین، تأملات روزنامه‌نگاران از جنس تنزل دادن شناخت و رقیق کردن شناخت نیست، بلکه روایتی از شناخت است که یکی از تعهدات آن ضرب‌الاجل است و این تفاوت ما با دانشمندان است.

  • قران ۱۳۹۵-۰۹-۱۴ ۰۹:۳۶

    گزارش نقدهای دکتر احمد احمدی بر ترجمه‌های فارسی قرآن (۲)؛

    قرآن و ترجمه‌های بی‌شمارش

    انگار مترجم مفسرانه می‎فهمد، مترجمانه می‎نویسد، مفسر، مفسرانه می‎فهمد، مفسرانه هم می‎نویسد؛ یعنی او وقتی متن را فهمید در ۸ خط می‌نویسد، مجاز است، ولی مترجم باید برود همۀ قواعد فهم این آیه را به کار بگیرد و در دو خط بنویسد، حداکثر در یک‌ونیم خط ترجمۀ یک آیۀ یک‌سطری را بنویسد. ولی هیچ‌وقت نمی‌توانیم به صرف متن اکتفا بکنیم،

  • دانشگاه ۱۳۹۵-۰۹-۰۹ ۰۹:۳۷

    تبدیل دانشگاه‌ها از دانشگاه‌ کلان به دانشگاه خرد چه مزایایی دارد؟

    بازاندیشی در دانشگاه

    تأثیر واقعی دانشگاه‌های خرد فراتر از تعداد دانشجویان، در راهکار و جانشین محسوسی است که برای جزمیات شایع در آموزش عالی ارائه می‌دهد و دانشگاه‌های سنتی را به قبول برخی، اگرنه همۀ عملکردهای خود، وادار می‌کند. نخست اینکه دانشگاه‌های خرد هرگونه بروکراتیزه کردن را به چالش می‌کشند. دوم، دانشگاه‌های خرد در برهه‌ای که دانشگاه‌ها با بی‌اعتناعی در حال ایجاد اثر گلخانه‌ای هستند و غیرمسئولانه بر سوخت‌های فسیلی و دیگر عوامل اصلی در ایجاد تغییرات آب‌وهوایی سرمایه‌گذاری می‌کنند، بر مسئولیت‌پذیری زیست‌محیطی تأکید دارند.

  • نظریه علمی ۱۳۹۵-۰۹-۰۷ ۱۰:۰۲

    فصلی از کتاب منتشر نشده فلسفه علم (۱)؛

    قانون و نظریه در علم

    گاهی گزاره‌های عمومی وجود دارند که گرچه بر اساس استقراء تعمیم یافته‌اند، اما متفاوت از قوانین علمی هستند، مثل همۀ زاغ‌ها سیاهند؛ اگرچه این گزاره هم عمومی و هم ابطال‌پذیراست، اما یک قانون علمی یا طبیعی تلقی نمی‌شود، چون بین «زاغ» و رنگ «سیاه» تنها رابطه‌ای که وجود دارد رابطۀ «اسنادی» است و نه رابطۀ علّی.

  • ابن عربی ۱۳۹۵-۰۹-۰۹ ۰۹:۳۶

    چالش «الانسان الکامل» در عرفان آندلسی- اسلامی (۲)؛

    بازگشت به معنای عرفانی ابن‌عربی از انسان کامل

     ابن‌عربی تأکید دارد که وحدت در کاملیت انسان باعث هدایت عالم می‌شود و ما اگر با چنین فرضی عالم را به هیمنۀ انسان کامل بدانیم، پس دیگر چه جای وحدت و هدایت؟ دیگر چه بنیه‌ای دیگر بنیه را هدایت کند؟ به همین عنوان است که ابن‌عربی یکی از مترقی‌ترین اصول آنتروپولوژی دینی را ارائه داده و نیاز تکامل اندیشه، اخلاق و رهایی در دریای معرفت‌شناسی الهی را در درک صحیح از عالم و خلق و سپس هدایت به اشاره خداوند و بازگشت به حقیقت وحی دانسته است.

  • قانعی ۱۳۹۵-۰۹-۰۶ ۱۰:۵۴

    گزارشی از نشست نقد و بررسی کارنامه مجله فرهنگ امروز در پژوهشگاه علوم انسانی(۱)؛

    خروج علم از آکادمی

    مجلۀ فرهنگ امروز از مجلاتی است که در حوزۀ علوم انسانی کار می‌کند و می‌خواهد دانش علوم انسانی را به عرصۀ عمومی ببرد و محملی برای ترویج علوم انسانی باشد. اصولاً در برخورد با این جنس از ژورنالیسم می‌باید چند پرسش را مطرح کرد. جواب دادن به این پرسش‌ها شاید تعیین کند که مجلۀ فرهنگ امروز چه مقداری در کنار مجلات دیگر مثل مهرنامه و اندیشه پویا توانسته است اندیشۀ علوم انسانی را به درون جامعه ببرند و بین ما و فیزیکالیسم فاصله بیندازند.

  • ترامپ ۱۳۹۵-۰۹-۰۳ ۰۹:۰۴

    یادداشت اختصاصی ریچارد ولین در فرهنگ امروز درباره انتخاب دونالد ترامپ؛

    تا چه حد سقوط کرده‌ایم؟

    هم آن‎ موقع و هم امروز یکی از خصیصه‎های اصلی پوپولیسم فاشیستی به خاطر مدل حکومت نمایندگی تمسخر شد و در عوض رهبر کاریزماتیک مستقیماً ارادۀ مردم را در بر داشت؛ مانند بیانیۀ میثاق جمهوری‌خواهی ترامپ: «من صدای شما خواهم بود.»

  • احمد احمدی ۱۳۹۵-۰۹-۰۲ ۰۹:۵۷

    گزارش نقدهای دکتر احمد احمدی بر ترجمه‌های فارسی قرآن(1)؛

    صراط مستقیم ترجمه‌های قرآنی

    رهبان و رهبانیت مذموم نیست، برای اینکه خدا می‌فرماید:وَ رَهْبَانِیَّةً ابْتَدَعُوهَا، این رهبانیتی که این‎ها بدعت آوردند، مَا کَتَبْنَاهَا عَلَیْهِمْ إِلَّا ابْتِغَاءَ رِضْوَانِ اللَّه، ما این را بر این‌ها ننوشتیم مگر برای ابتغای رضوان خدا. ببینید چقدر جمله‌اش صریح است آن‌وقت در ترجمه‎اش گیر می‎افتند که این چیزی که ضلالت است چگونه می‎شود که خدا بر این‌ها نوشته باشد؟ چند تا ترجمه را که بنده دیدم همه‎شان همین مشکل را داشتند.

  • خانواده ۱۳۹۵-۰۹-۰۱ ۰۹:۲۷

    نقد نشانه‎شناختی و جامعه‎شناختی کتاب لک‎لکی در کار نیست(۱)؛

    لک‎لکش دانی که چیست؟

    آیا کتاب لک‌لکی در کار نیست، مفاهیم یک‌سانی را در ذهن کودک ایرانی و کودک آمریکایی ایجاد می‎کند؟ نشانه‎های این کتاب چگونه ارتباطی را با ذهن کودک ایرانی ایجاد می‎کند؟ در ذهن کودک آمریکایی چگونه؟ برای پاسخ به این سؤال باید نشانه‎ها را بررسی کنیم. با توجه به اینکه کتاب آموزشی است بنابراین، از دیدگاه هرمنوتیکی، نیت مؤلف در متن ارجح است و فهم از متن باید مؤلف‎‌محور باشد؛ به‌عبارت‌دیگر، نویسنده و طراح شکل‎های کتاب، برای کودکان ایرانی کتاب را به‌صورتی دیگر می‎نوشتند.  

  • انسان ۱۳۹۵-۰۸-۲۹ ۱۰:۱۲

    چالش «الانسان الکامل» در عرفان آندلسی- اسلامی (۱)؛

    آنتروپولوژی دینی از وحی تا اوراق محی‌الدین ابن‌عربی

    اصولاً «معنای انسان کامل در متون اسلامی به دو وجه قابل بررسی است، یکی بحث خلیفة‌الله و دیگر در امر عبدالله (گاهاً آن را مافوق خلیفه می‌دانند)؛ هر دو به ظاهر یک ریشۀ مشترک دارند، اما نوع پردازش و استفادۀ قرآن حکیم از دو مفهوم فوق کاملاً به دلیل و برهان نقلی و عقلی است. خلیفه‌ای که از آن در معرفی سکنات داوود نبی (ع) مورد استفاده قرار گرفته است در لابه‌لای واژگان آیه مشخص است؛ داوری به‌حق در میان مردم، پیروی نکردن از هوی و هوس (طاغوتی نشدن-تبه غریزه). اما آنچه که در مورد مقام عبودیت ارائه شده، حقیقتی بالاتر و ورای تیپولوژی‌های حکومتی، اجتماعی و سیاسی است، چیزی با بن‌مایه‌های عرفانی و عبادی.

  • موسیقی ۱۳۹۵-۰۸-۲۶ ۱۴:۵۱

    نگاهی به کارکرد روان‌شناختی موسیقی ایرانی(۲)؛

    ثقیل بودن موسیقی ایرانی یا سطحی‌نگری فرهنگی

    عنوان غمگینی یا ثقیل بودن موسیقی ایرانی مطلبی مردود و سطحی و دور از واقعیت است که ناشی از عدم درک صحیح و انتظار نابجا و آن‌چنانی از موسیقی است. از طرفی باید به این اصل مهم توجه کرد که عامۀ مردم نه تنها در زمینۀ موسیقی، بلکه در آموزش اخلاق و رفتار اجتماعی سیاسی، اقتصادی، روانی خانوادگی و ... اگر آموزش و راهنما و روشنگر نداشته باشند، غالباً دچار کج‌روی و بدآموزی خواهند شد، زیرا اکثر مردم به‌سوی سهل‌انگاری و سطحی‌گرایی میل دارند.

  • اباذری ۱۳۹۵-۰۸-۲۵ ۱۳:۱۲

    تحلیل‌اباذری ازظهور ترامپ در روز جهانی فلسفه (۱)؛

    نئولیبرال‌های ما و جهان

    نئولیبرال‌ها معتقدند دولت باید از خود خلع ید کند، یعنی تمام دارایی‌های دولتی را خصوصی کند. آنها معمولا از دارایی‌های دولتی یاد می‌کنند و فراموش می‌کنند که این دارایی‌ها متعلق به تمام مردم است و دولت تنها وکیل مردم برای اداره آنها است. آنها می‌گویند دولت تاجر خوبی نیست و باید خصوصی‌سازی شود. آنها دولت‌ها را بعد از جنگ ترغیب به خصوصی‌سازی کردند و به همین سبب در قانون اساسی نیز تغییراتی دادند.

  • دینانی ۱۳۹۵-۰۸-۲۶ ۱۵:۰۴

    گزارشی از سخنان غلامحسین ابراهیمی دینانی در روز جهانی فلسفه (۲)؛

    چرا فلسفه جهانی است؟

    چرا فلسفه جهانی است، زیرا پرسش‌های فلسفی عام است. فلسفه بدون پرسش، فلسفه نیست. ملتی که پرسش ندارد، فلسفه نمی‌فهمد. فلسفه با پرسش پدید می‌آید و پرسش نیز فقط از انسان است. خداوند می‌فرماید «إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأرْضِ خلِیفة»، من خلیفه در زمین خلق کرده‌ام. خلیفه یعنی مظهر کامل خداوند و هیچ موجودی به غیر از انسان مظهر کامل خداوند نیست.

  • اندیشه ۱۳۹۵-۰۸-۲۴ ۱۰:۲۲

    نقدی بر اندیشه‎سازی و سیاست‎گذاری؛

    توهم اندیشه چگونه به وجود می‎آید؟

    اندیشه را چه کسی می‌تواند تولید کند؟ آیا یک سیاست‎مدار، مدیر، ورزشکار، هنرپیشه، متخصص، استاد دانشگاه، فیلسوف، عالم، نخبه، انتلکتوئل، یا اعضای گروه‎های دیگر اجتماعی می‎توانند یک «اندیشه» را ایجاد کنند؟ تمام این گرو‎‎ه‎های اجتماعی مختلف فقط در یک بُعد تخصص دارند و مسلماً آن نگاه تخصصی و عدم احاطه به جنبه‎های دیگر علم، مانع از پرورش یک اندیشه خواهد شد.

  • پل طبیعت ۱۳۹۵-۰۸-۲۳ ۱۰:۱۹

    ایدۀ ویرانگی و کاربست آن در نقد پدیده‎های شهری با تأکید ویژه بر «پل طبیعت»؛

    تهی از هویت

    چیزهای خراب‌شدنی در آغاز و همواره ظاهری تمیز دارند و به ویرانه‎ها بی‎شباهتند. من تلاش‎های زیباسازانۀ اخیر در شهر تهران همچون پل طبیعت را از جنس «خراب بودن» می‎دانم که در آن دیگر هیچ نشانی از اندکی قدیم، پیر و ویران بودن (این عناصر هویت‎بخش) نیست و بناهایی مشابه با آن، با ولع و حرص نوکیسه‎مآبانه به پدیده‎های «به‎روز» و «فناوری»، دقیقاً همان سنت‎های هویت‎بخش (یا به تعبیر استاد هلندی‎ ایرانی بودن‎شان) را نابود می‎کنند.

  • مهرآیین ۱۳۹۵-۰۸-۲۲ ۱۰:۰۱

    بررسی ابعاد اجتماعی جوک گفتن‌های مجازی و فرهنگ آن در جامعۀ ایران؛

    جوک‌ها از مسائل مهم زندگی می‌گویند

    زبان طنز و زبان جوک، درعین‌حال، جدی هم هست؛ فکر نکنید چون جوک است، بی‌معناست، چون جوک است جدی نیست، گفتم که این اتفاقاً بیانگر عینیت‌های زندگی است، بیانگر دیدگاه‌های ما است، بیانگر این است که چه مسائلی برای ما مهم است. جوک‌ها مسائل مهم زندگی را می‌گویند. حتی بیانگر طرز تفکر ما و این نکته هستند که ما با چه مخالفیم.

  • سوزان سانتاگ ۱۳۹۵-۰۸-۱۹ ۰۹:۰۸

    یادداشتی به بهانۀ انتشار کتاب «خرد و دلربایی» نوشتۀ دانیل شرایبر؛

    یافتن سوزان: سوزان سونتاگ در آینۀ بیوگرافی

    چیزی که کتاب شرایبر را برجسته می‌کند، فقط عدم تعلقش به جماعتی که مشغله‌ای جز بررسی شخصیت سونتاگ ندارند، نیست. گسترۀ علایق و ملاحظات سونتاگ در خصوص تحولات فرهنگی قرن بیستم به‌قدری وسیع است که نوشتن یک زندگی‌نامۀ فکری در خصوص او به‌شدت ضروری بود. نوشته‌های سونتاگ بسیار گونه‌گون‌اند. آثار سونتاگ در خصوص فیلم و فرهنگ پاپ و همین‌طور نوشته‌هایش در خصوص عکاسی حالا به‌نوعی طبیعت ثانوی برای ما بدل شده‌اند.

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۵-۰۸-۱۸ ۰۸:۴۱

    رضا داوری اردکانی؛

    گفتار در ضرورت و اولویت اصلاح نظام اداری و آموزشی

    ما از این معنی که مدیریت، مدیریت امروز برای فرداست، بسیار دوریم. سخن ماکس وبر را به یاد آوریم که بوروکراسی را مثال و تجسم خرد تجدد می‎دانست و این خرد یعنی خردی که فردا را باید بسازد، در طی دو سه قرن اخیر کم و بیش در کار ساختن و ویران‎کردن بوده است و اگر اخیراً در مدیریت نظام تجدد بحران راه یافته است از آن روست که فردا دارد به امروز تکراری و مکرر که جوهر اصلیش مصرف است تبدیل می‎شود و به این جهت زمان، زمان مدیریت امروز بی‎فردا و تکرار هر روزی کارهاست.