تیتر1 صفحه اول

مهدی منتظرقائم

گفتاری از «مهدی منتظرقائم» در باب روش تحقیق در علوم اجتماعی؛

روش تحقیق ترکیبی، پرکننده‌ی فاصله‌ی مطالعه تا اجرا

ما در دانشگاه خودمان را مسئول علم تفسیر می‎کنیم؛ بنابراین تا جای ممکن از توصیه فرار می‎کنیم و حتی اگر فرار هم نکنیم روش تحقیق ما برای توصیف و تبیین می‎تواند توصیه‎های نهایتاً واقع‌گرا را عرضه کند؛ درحالی‌که دولت کمابیش رسالتی ایدئولوژیک برای خودش قائل است و نه از نظر تبیین وضع موجود، بلکه از منظر آرمان یا وضع مطلوب در حال نگاه کردن به جامعه‎ی موجود است

ناصر فکوهی

نشست «عدالت آموزشی و مسئله‌ی گسترش مدارس خصوصی» (۲)

سرمایه‌داری نئولیبرالی و مقروض‌سالاری

در یک سیستم اجتماعی مهم نیست که ما نخبه داشته باشیم، در سیستم اجتماعی مهم این است که میانگینی که داریم، چیست. این میانگین است که اهمیت دارد. حتی به نظر من سطح پایین جامعه مهم است. در سیستم فرهنگی، سطح سواد پایین‌ترین آدم‌هایی که در آن سیستم هستند، مهم است.

جمادی

بازخوانی سیاوش جمادی از مناظره هایدگر - کاسیرر در داووس؛

آزادی علیه آزادی

هایدگر بیان می‌کند که آزادی، بنیاد ظهور یک چیز است که می‌توانید به جای هستی، اسمش را اندیشیدنی‌ترین امر بنامید. پیداست که این آزادی نه اجتماعی است و نه می‌تواند اجتماعی شود. داخل کردن آن در مدنیت، شهرداری یا پولیتیک و آنچه کانت فضای عمومی‌اش می‌نامد خطرناک است. کاسیرر در مقام فیلسوفی لیبرال حق دارد از انتشار این آزادی واهمه داشته باشد.

  • نشست عدالت آموزشی ۱۳۹۴-۰۳-۰۳ ۰۹:۱۳

    نشست «عدالت آموزشی و مسئله‌ی گسترش مدارس خصوصی»(۱)؛

    بسترهای اقتصادی نابرابری در نظام آموزشی

    مسئله، بحث پولی شدن همه‌ی مناسبات اجتماعی و اقتصادی در جامعه‌ی ما است که یکی از اَشکال آن آموزش است. برنامه‌های رسانه‌ها نیز چیزی جز ترویج مصرف‌گرایی نیست، در چنین شرایطی چطور می‌توان از آموزش و پرورش و آموزش عالی انتظار عدالت آموزشی و اجتماعی داشت؟ سرمایه‌ی مالی و سرمایه‌ی فرهنگی می‌تواند در یک جامعه، نظام طبقاتی و نابرابری نسلی به وجود آورد.

  • خلیج فارس ۱۳۹۴-۰۳-۰۴ ۱۰:۲۲

    تأملی نشانه شناختی درباره نام خلیج فارس؛

    استعاره در برابر تاریخ: هویت‌زدایی خلیج فارس!

    «خلیج عربی» صرفاً یک استعاره است که در معادلات قدرت برساخته می‌شود. معمولاً سیاست در بسیاری موارد از فنون استعاری یعنی بدیل‌های زبانی به جای هم بدون پایه‌ی تاریخی بهره می‌جوید. بدیل زبانی مذکور حاصل دوران جدید و عامل قدرت است که می‌کوشد نماد تاریخی خلیج فارس را ساختارشکنی کند.

  • تقی ازاد ارمکی ۱۳۹۴-۰۳-۰۳ ۱۰:۲۹

    گفت‌وگو با آزاد‌ارمکی درباره تقلّب علمی و فروش پایان‌نامه؛

    دانشگاه در غربت آکادمیسین‌ها

    مشکل درون دانشگاه است. درون دانشگاه، دچار آسیبی عمده و اساسی شده است که به این زودی، به‌دلیل بوروکراتیک‌کردن دانشگاه به‌جای آکادمیک‌کردن آن، مرتفع نخواهد شد. ... حجم انبوهی از آدم‌ها وارد سیستمی شدند که توانایی و مختصات کار در دانشگاه و ویژگی و صفات مورد نیاز آن را نداشتند. ورود حجم انبوهی از این آدم‌ها که بیشتر کارمند هستند تا استاد، آکادمی را به اداره تبدیل کرده است و به‌نظر می‌رسد این اصلی‌ترین ضعفی است که وجود دارد.

  • در دنیای تو ساعت چند است ۱۳۹۴-۰۳-۰۳ ۰۹:۲۹

    تأملی بر سینمای مدرن ایران به بهانۀ فیلم «در دنیای تو ساعت چند است؟»؛

    دنیای دیگر

    «در دنیای تو ساعت چند است؟» علی‌رغم اینکه فیلم چندان کاملی نیست و درام محکم و مشخصی ندارد، یک رومانس نوستالژیک (عاشقانۀ خاطره‏‌انگیز) است که سعی دارد در رویکردی مینی‌مالیستی (مختصر) به یک ایماژ (تصویر و تخیل) لایت (ملایم) از عشق دست پیدا کند و به یک تابلوی زیبا تبدیل شود.

  • ستاری ۱۳۹۴-۰۳-۰۲ ۱۰:۵۹

    به بهانۀ سخنان سورنا ستاری دربارۀ «تجاری‎سازی علوم انسانی»؛

    آیا علوم انسانی باید به توليد ثروت بینجامد؟

    در يك قرن اخير در حيات آكادمی ايرانی به نسبتِ ميان «توليد علم» و «فرصت ارائه‌ی آن» انديشه نشد، به بيانی طرح پرسش از هر نوع نسبتی ميان اين دو ناممكن بود؛ بدين روی، بدون نياز به پرسش از منشأ اين علوم، به تقليد از غرب وارد می‌شد، گويی اين علوم به ويترينی بدل شده بود تا توسعه‌يافتگی جهانی توسعه‌نيافته را در معرض ديد قرار دهد. جای علوم انسانی تنها و تنها در دانشگاه بود، غايت كارآمدی دانش‌آموختگان دانشگاهی در علوم انسانی به‌کارگیری دانش در چرخه‌ی سيزيف‌وار آموزشِ آموخته‌ها بود و بس.

  • عبدالکریمی ۱۳۹۴-۰۲-۳۱ ۱۱:۳۲

    بیژن عبدالکریمی؛

    شاخصه‌های تفکر آینده

    تفکر آینده‌ی بشری تفکری غیرتئولوژیک و غیرسکولار است. بشری که هم نظام‌ها و تفکرات تئولوژیک و نتایج زیان‌بار آن را در طی قرون‌وسطی تجربه کرده است و هم عقل سکولار و نیهیلیسم پیامد آن را در جهان مدرن با جان آزموده است، شیوه‌ی تفکری را در ورای هر دو تجربه‌ی تاریخی خود جست‌وجو می‌کند.

  • حمید پارسانیا ۱۳۹۴-۰۳-۰۲ ۰۹:۳۴

    گفتاری از حمید پارسانیا؛

    تأثیر مبناهای فلسفی جهان مدرن بر علوم اجتماعی ایران

    رویکرد پدیدارشناختی در دانشگاه تهران بیش از آنکه در دانشکده‌ی علوم اجتماعی مستقر بشود در دانشکده‌ی ادبیات و در رشته‌ی فلسفه مستقر شد و در آنجا بیشتر کار شد، ولی این‌طور نیست که پیامدهای خود را در علوم اجتماعی نگذاشته باشد و مدعیان خود را نداشته باشد.

  • معلم ۱۳۹۴-۰۲-۳۱ ۱۲:۰۹

    هنری ژیرو؛

    معلم به‌مثابه روشن‌فکر

    در نظر گرفتن معلم به‌مثابه روشن‌فکر، یک نقد نظری قدرت‌مند نسبت به ایدئولوژی‌های تکنوکراتیک و ابزاری‌ای فراهم می‌آورد که این ایدئولوژی‌ها زیربنای نظریه‌ی آموزشی‌ای هستند که مفهوم‌سازی، برنامه‌ریزی و طراحی سرفصل‌های آموزشی را از به‌کارگیری و اجرای آن‌ها جدا می‌کند. ضروری است تأکید کنیم که معلمان باید مسؤلیت فعالانه‌ای برای برانگیختن سؤالات جدی نسبت به آن‌چه تدریس می‌کنند، چگونگی تدریس‌شان و چیستی اهداف بزرگ‌تری که برای آن می‌کوشند، را بر عهده گیرند.

  • بهرام توکلی ۱۳۹۴-۰۲-۳۱ ۰۹:۳۴

    گفت‌وگو با بهرام توکلی درباره فیلم «من دیه‌گو مارادونا هستم»؛

    سینما یک هنر است، نه یک بیانیه

    بعضی افراد به‌جای تماشا و لذت بردن از سینما، فیلم‌ها را بیانیه فرض می‌کنند و به‌جای آنکه به یاد بیاورند در حال برخورد با آثار هنری هستند، کلیدهای رمزشکن خود را روشن کرده و در تمام مدت نمایش فیلم، در حال رمزگذاری و رمزشکنی و نشانه‌گذاری و نمادشناسی و منتسب کردن کار به کدهایی هستند که تنها در ذهن خودشان وجود دارد، نه در اثر.

  • فصیحی موحد ۱۳۹۴-۰۲-۳۰ ۱۰:۱۰

    نقد و بررسی جلد چهارم کتاب «خواب آشفته نفت»(۲)؛

    پیوندی خجسته میان حقوق و تاریخ

    بدون شناخت نفت بخش اعظم تاریخ معاصر ایران کامل نخواهد بود. عنوان کتاب نشان می‌دهد نفت چگونه خواب آسوده را از ما گرفته و نقش مهمی در تاریخ معاصر دارد. کتاب در واقع پیوند خجسته‌ای میان حقوق و تاریخ است. به‌حق دکتر موحد جایگاه اساسی در تاریخ‌نگاری نفت ما دارد، ما باید ورود ایشان به تاریخ را بسیار مغتنم بشماریم.

  • دین ۱۳۹۴-۰۲-۳۰ ۰۹:۲۶

    جبار رحمانی؛

    گونه‌شناسی اجتماعی دین

    یک قاعده‌ی مبنایی که در جامعه‌شناسی دین، مطالعات فرهنگی دین، مردم‌شناسی دین و ... وجود دارد تناظر معناداری بین نظام‌های دینی و نظام‌های اجتماعی است. این مبنایی است که همه‌ی محققان اجتماعی دین به انحای مختلف پذیرفته‌اند، هم در مدل دورکیمی و هم در مدل وبری و مارکسیستی؛ در همه‌ی این‌ها تناظر میان نظام اجتماعی و صورت‌بندی نظام دینی وجود دارد، ولی وقتی تناظر به کار می‌افتد و سنت جامعه‌شناسی دین را تشکیل می‌دهد، دچار یک شبهه‌ی انحرافی می‌شود، اینکه روی یک مدل و الگو متوقف می‌شود و آن الگوی شهری دین است.

  • ژیژک لاکان ۱۳۹۴-۰۲-۲۹ ۱۰:۲۹

    اسلاوی ژیژک؛

    لاکان در چه نقطه‌ای هگلی است؟

    امروز، اوضاع به نظر روشن می‌رسد: اگر چه هیچ کس انکار نمی‌کند که لاکان دِینی مسلم به هگل دارد، مشاجره بر سر این است که تمام ارجاع‌های هگلی به وام‌گیری‌های تئوریک خاص محدود می‌شوند، و منحصر به دوره‌ای مشخص از کار لاکان هستند. ... آیا آدمی می‌تواند تقابلی متضادتر از تقابل میان معرفت مطلق هگلی ــ «چرخه چرخه‌های» فروبسته ــ و دیگری خط خورده لاکانی ــ معرفت مطلقا تهی ــ تصور کند؟ آیا لاکان یک ضد هگلی تمام عیار نیست؟

  • جمشیدیها ۱۳۹۴-۰۲-۲۹ ۰۹:۴۴

    غلامرضا جمشیدیها در گفت‎وگو با «فرهنگ امروز»؛

    چون و چرایی در باب «اسلامی‎سازی» و «ایرانیزه کردن» علوم انسانی

    بومی‌سازی و اسلامی‎سازی یک مفهوم عام و خاص است؛ از یک سو بحثی عام است و در سراسر جهان، در کشورهای جهان‌سوم به دنبال این هستند که به نوعی هویت خود را در آن علم و دانشی که در حال تدریس است، بازتاب دهند؛ در کشورهای اسلامی در واقع به طور خاص این بومی‎سازی همان مفهوم اسلامی‎سازی می‎شود.

  • دهباشی ۱۳۹۴-۰۲-۲۹ ۰۹:۱۱

    بحثی درباره روش‌مندی آکادمیک در مصاحبه‌های پروژۀ «تاریخ شفاهی عصر پهلوی دوم»؛

    ضرورت تخصص‌گرایی دانشگاهی در پژوهش‌های تاریخ شفاهی

    چون کار این پروژه، مصاحبه و گفت‌وگوی فعال و مؤثر در باب احوال و زندگانی مصاحبه‌شوندگان و افراد پیرامون و احوال آن‌ها و اوضاع ایران معاصر (تاریخ شفاهی) است، بنابراین طبیعی است که پرسش‌های مصاحبه‌گر، نقش اصلی را در روند گفت‌وگو و بازگویی قضایا و احوال افراد و شخصیت‌ها و حوادث و پدیده‌ها ایفا‌ می‌کند و این پرسش‌ها هستند که چگونگی بروز و خروج یادمانده‌ها و تحلیل‌ها و ذهنیت‌های مصاحبه‌شوندگان را رقم‌ می‌زنند.

  • اسکینر- پاکاک ۱۳۹۴-۰۲-۲۸ ۰۹:۲۴

    کوئنتین اسکینر، جان پاکاک، بروس کوکلیک، مایکل هانتر؛

    تاریخ فکری چیست؟ (۲)

    در واقع به نظر می‎آید که هر دو اصطلاح «تاریخ فکری» و «تاریخ اندیشه‎ها» معنای یکسانی دارند؛ گونه‎هایی از فراتاریخ یا نظریه‎ی تاریخ، به عبارتی پژوهشی در باب سرشت تاریخ با تکیه بر نظریه‎های گوناگونی پیرامون اینکه چگونه «تفکر» یا «اندیشه‎ها» جایگاهی در تاریخ می‎یابند، و نتیجه‎ی آن هم چیزی نیست مگر همان چیزی که شما به عنوان فلسفه‎ی تاریخ و یا تاریخ فلسفه می‎شناسید.

  • زبان انگلیسی در هند ۱۳۹۴-۰۲-۲۷ ۰۹:۲۴

    چالش‌های آموزش زبان انگلیسی در هندوستان؛

    زبان در سیستم آموزش درسی کشور هندوستان؛ سیاست‌گذاری، برنامه‌ریزی و اجرا

    زبان انگلیسی در کشور هندوستان هم پدیده‌ای مورد تحسین و هم مورد نفرت است؛ از یک سوی درخواستی رو به افزایش برای زبان انگلیسی وجود دارد که به پیشرفت و توسعه مربوط می‌شود و از سوی دیگر، این زبان به‌عنوان عامل اصلی ازبین‌برنده‌ی زبان‌های بومی احساس و درک می‌شود.

  • مهدوی زادگان ۱۳۹۴-۰۲-۲۸ ۱۰:۲۱

    گزارشی از سخنرانی داود مهدوی زادگان در نشست «سیاست و سنت‌گرایی»؛

    اصالت سنت‌گرایی در عالم مدرن

    من معتقدم بهترین مقوله‌ای که می‌تواند به ما در فهم ماهیت سنت‌گرایی کمک کند مفهوم فلسفه‌ی سیاسی است ... هدف بررسی این است که بدانیم از زاویه‌ی گفتمان انقلاب اسلامی تا چه اندازه می‌شود برای سنت‌گرایی اصالت قائل شد. کلام من در این بحث به طور خاص این است که اساساً سنت‌گرایی نمی‌تواند روایتگر و حامل پیام انقلاب اسلامی باشد.

  • نعمت الله فاضلی ۱۳۹۴-۰۲-۲۷ ۰۹:۱۷

    گفت‌وگو با نعمت‌الله فاضلی درباره کتاب «فلسفه فرهنگ» نوشته علی اصغر مصلح؛

    ضرورت نگاه فلسفی به فرهنگ

    رویكرد دیگر فلسفه فرهنگ به ما نشان می‌دهد تا آن روی سكه غرب ستیزی و جهان‌ستیزی و اشكال گوناگون دیگر ستیزی را كه در دوره معاصر رو به رو بوده و هستیم را آشكار كند. آنهایی كه به شكل افراطی از خویشتن فرهنگی یاد می‌كنند تا به غیر ستیزی برسند و حتی كسانی كه به دیگر ستایی می‌پردازند تا از خویشتن تاریخی خود دور شوند هر دو در این ویژگی مشتركند كه به انسان و فرهنگ ارج نمی‌نهند.

  • احمد پاکتچی ۱۳۹۴-۰۲-۲۴ ۰۹:۴۶

    «نشانه‎شناسی تغییرات در الگوی خواب و بیداری در نسل‎های اخیر جامعه‎ی ایران»؛

    تأثیر تحولات فناورانه در الگوی خواب و بیداری

    اسنادی از ۴ هزار سال پیش در پاپیروس‎های مصری باقی مانده‎اند که در آن‎ها نسبت به دوران نوجوانی اظهار نگرانی کرده‎اند. علت اظهار نگرانی نسبت به دوره‌ی نوجوانی از نه گفتن نسل جدید به نسل قبلی خود آغاز می‎شود، در واقع این مسئله به دوره‌ی اینترنت و فیس‎بوک مربوط نمی‎شود، می‎توان گفت که از ابتدا این مشکل وجود داشته است.

  • بحران آکادمی ۱۳۹۴-۰۲-۲۳ ۰۹:۰۶

    نگاهی به رابطۀ دانشگاه و دولت در مقیاس جهانی؛

    بحران جهانی ایدۀ دانشگاه

    آنچه امروزه شاهد از دست رفتن آنیم وجه رَواییِ دانش و علم است؛ علم صرفاً بیان قواعد سودمند نیست، جستجوی حقیقت نیز بوده و درست به همین دلیل ناچار به مشروعیت بخشی به قواعد بازی و کلیتِ خود نیز بوده است. امروزه از پس فروپاشی این کلیت صرفاً ظرفیت‌ها و مناسکی پراگماتیک باقی مانده است که حتی در نقاط تلاقی خود نیز قابلیت ترجمه را ندارند.

  • عدالت نژاد ۱۳۹۴-۰۲-۲۳ ۰۹:۰۰

    نگاهی به کتاب «راهنمای نگارش پژوهش دانشگاهی»؛

    معیار عیار علم معیار

    زمانی که علوم بر اثر تحولات دنیای جدید وضعیتِ بسامانِ فعلی را نداشتند، منطقی بودن اندیشه‌ها بود که صاحب‌نظران را به‌سوی آرای درست هدایت می‌کرد و استفاده از این امکان و آموزش آن به‌شکلی منظم و هدفمند، مجالی را برای اهل علم پدید می‌آورد که با آفت شبه‌علم مقابله‌ی صحیحی داشته باشند. در حال حاضر، این شیوه‌ی ارزیابی آرا و نظریه‌ها با عنوان تفکر انتقادی (critical thinking) پیگیری می‌شود.

  • کولینی ۱۳۹۴-۰۲-۲۴ ۰۹:۵۲

    مورخان بزرگ اندیشه از چیستی تاریخ فکری می‌گویند؛

    تاریخ فکری چیست؟ (۱)

    مورخ فکری نیز همانند دیگر مورخان بیشتر مصرف‎کننده‎ی «روش‎ها» است تا تولیدکننده‎ی آن؛ همچنین مورخ تاریخ فکر به‎هیچ‎روی ادعا نمی‎کند که برخی از شواهد تاریخی اختصاصاً و انحصاراً بدو تعلق دارند. تمایز اصلی کار وی در جنبه‎هایی از گذشته‎ی آدمی نمود می‎یابد که او برای پرتوافکندن بر آن تلاش می‎کند، به دیگر سخن این تمایز حاصل در اختیارگرفتن مجموعه‎ای خاص از اسناد و یا کاربست شماری از فنون ویژه نیست.

  • پولانی ۱۳۹۴-۰۲-۲۲ ۰۹:۴۲

    کارلو تریگیلیا؛

    کارل پولانی و دگرگونی بزرگ

    پولانی آرای اسمیت و اقتصاددانان کلاسیک را رد کرد، کسانی که معتقد بودند بازارها در نتیجه‌ی توسعه‌ی تدریجی تمایلی طبیعی به تهاتر و مبادله به وجود آمده‌اند، بلکه از نظر پولانی، بازارها در نتیجه‌ی مداخله‌ی سیاسی، برخی اقدامات اداری و گاهاً از طریق نمونه‌هایی حقیقی از خشونت مکتوم ظهور یافته‌اند.

  • خانیکی ۱۳۹۴-۰۲-۲۲ ۰۹:۱۷

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با هادی خانیکی؛

    تعامل میان‌رشته‌ای تاریخ و رسانه

    تاریخ شفاهی همه جا سند نیست بیشتر روایتی است که یک فرد از یک واقعه دارد، به فهم گفتمانی و انتقادی از تاریخ کمک می‌کند، نوعی پژوهش کیفی است که به معرفت تاریخی کمک می‌کند. بیش از آنکه مصاحبه بی‌هدف باشد نوعی گفت‌وگوست، ما باید روح و منطق گفت‌وگو را زنده کنیم، رسانه‌ها هم از این منظر می‌توانند در تقویت بنیان‌های تاریخ شفاهی کمک کنند.

  • بهمن نامورمطلق ۱۳۹۴-۰۲-۲۱ ۰۸:۵۸

    تحلیل گفتمان شخصیت‎های چندسبکی سینمای معاصر ایران؛

    خانواده‎ی مدرن و مسئله‌ی نفاق

    تعداد قابل توجهی از فیلم‎های ایرانی شخصیت‎هایی را به تصویر می‎کشند که به طور هم‌زمان چندین سبک زندگی دارند؛ در واقع با توجه به بافت‎ها و گفتمان‎های گوناگون، سبک زندگی این افراد تغییر می‎کند. برخی به دلیل سودجویی اقتصادی و برخی دیگر برای کسب قدرت یا حتی مسائل اخلاقی و روانی دچار زندگی چندشخصیتی و چندسبکی شده‎اند.

  • اسکروتن اصلی ۱۳۹۴-۰۲-۲۱ ۰۹:۵۳

    نقد راجر اسکرتون بر عصب‌گرایی در علوم انسانی؛

    رهایی از مغزها

    کوشش‌های سنّتی برای درک آگاهی به «مغالطه‌ی آدمک» آلوده شده است. بر پایه‌ی این مغالطه آگاهی کار روح، ذهن، خود و موجودیّتی درونی‌ست که می‎اندیشد و می‌بیند و احساس می‌کند و منِ واقعیِ درون است. بازتوصیف سهل‎انگارانه‌ی آگاهی انسان به مثابه آگاهی یک آدمک درونی، هیچ بخشی از پرسش درباره‌ی آگاهی انسانی را روشن‌تر نمی‌کند.

  • نصر ۱۳۹۴-۰۲-۲۱ ۰۹:۳۰

    نگاهی به کتاب «حکمت و سیاست»؛

    آرزوهای آموزگار و آزمون‌های روزگار

    کتاب مارک سجویک در کتاب «درباره‌ی تاریخ پنهان روشن‌فکری غرب» که نقد تندی بر ایده‌های سنت‌گرایانه و گسترش اسلام صوفیانه و معنوی در میان تعداد زیادی از استادان برجسته‌ی اروپایی و آمریکایی بود، یکی از معروف‌ترین نقدها به نصر و افکار و فعالیت‌های او را در فصلی مشبع ارائه نموده بود؛ اما در مقابل وی ده‌ها تن از نویسندگان دیگر این نوع نگرش معاندانه نسبت به یک مکتب فکری و حکمی را روا نمی‌دانستند.