تیتر1 صفحه اول

حمیدرضا شعیری

گفتاری از حمیدرضا شعیری؛

نشانه‎شناسی نگاه

نگاه همواره یک فرازبان است، چون (بدون کلام) گفت‌وگو می‌کند و ایجادکننده‌ی تعامل است. نگاه اطلاعات را از منبعی به منبع دیگر انتقال می‌دهد. نگاه به سادگی و به تنهایی می‌تواند به شما بگوید که منظور گوینده چیست، چه حالت و روحیه‌ای دارد، خوشحال است یا ناراحت، فعال است یا غیرفعال و ... ، همه‌ی این‌ها از طریق نگاه منعکس می‌شود.

برودل

تاریخ در خط مقدم علوم انسانی؛

مانیفست تاریخ (۲)

آیندۀ عمومیِ گذشته حالا قطعاً در دستان تاریخ‌دانان است. تاریخ به عنوان یک رشته، ایستاده است تا مأموریت باستانی خود به عنوان راهنمای زندگی را دوباره بر دوش گیرد، اما در سیمایی جدید به عنوان یکی از علوم انسانی حیاتی که قادر است دربارۀ داده‌ها قضاوت و آن‌ها را به شکل روایت‌هایی پیچیده تفسیر کند و نتایجش را به صورت‌هایی ارایه دهد که برای وسیع‌ترین دامنۀ ممکن از عموم مردم قابل دسترسی باشد و همچنین برای کسانی که سیاست‌هایشان تمام زندگی ما را شکل می‌دهد.

ساخت اجتماعی شماره دوم

نشست نقد و بررسی کتاب «ساخت اجتماعی واقعیت»/ بخش اول؛

نهادهای محکوم به مرگ

اغلب بچه‌های علوم اجتماعی عینیت را با محسوس بودن اشتباه می‌کنند، اما در کتاب برگر، عینی بودن به معنی محسوس بودن نیست، بلکه به معنی اینکه در جلوی ما و مستقل از ما وجود دارد، است. برگر می‌گوید نهادها محصول عادت‌ها است، انسان‌ها در زندگی جمعی سعی می‌کنند عادت‌سازی کنند و عادت‌ها هستند که نهادها را شکل می‌دهند. عادت‌سازی هم نیازی به تفکر مجدد ندارد و شما برای اینکه یک چیزی را عادت کنید نیازی ندارید که یک بار دیگر به آن فکر کنید.

  • گادامر ۱۳۹۴-۰۱-۰۵ ۰۱:۳۵

    هانس گئورگ گادامر؛

    زنـدگی‌: درنگیدن و مراقبه در زبان

    زنـدگی‌ درنـگیدن، مـأوا گزیدن و مراقبه (Einkehr) در زبان اسـت؛ بنابراین، هر انسانی ‌[در تبعید] متوجه می‌شود که ناچار است امر بیگانه و عالم بیگانگی را قابل سکونت کـند و در پی مأوا گزیدن و مراقبه‌ی زبانی دیگر‌ باشد‌. در این نـوع زنـدگی گـسست و شـکاف پدیـدار می‌شود که امـری اجـتناب‌ناپذیر است و اگر فردی بخواهد جان به در برد باید در پی درمان و شفا‌ باشد‌.

  • قائم مقام ۱۳۹۴-۰۱-۰۵ ۰۱:۳۲

    سیدجواد طباطبایی؛

    قائم‌مقام‌فراهانی و تحولی در فهم منافع ملی

    با قائم مقام فراهانی تحولی در فهم منافع ملی و دفاع از آن پیدا شد اما عجیب است که پشتوانه فکری آن هیچ وقت به وجود نیامد. میرزا متوجه شده بود که حفظ منافع ملی مهم است و همه امور دیگر منوط به آن است.

  • بوداپست 2 ۱۳۹۴-۰۱-۰۶ ۰۱:۰۵

    یادداشتی بر فیلم «هتل بزرگ بوداپست»؛

    طعنه‎ای به سینمای مدرن

    طولانی‌ترین قسمت فیلم میان دیوارهای یک پایگاه نظامی رخ می‌دهد که گوستاو در آن زندانی است. این قسمت متاثر از فیلم‌های کلاسیکی مانند «فرار بزرگ» و «استالاگ ۱۷» و به نوعی ادای دینی به آنهاست. کمی بعد یک تعقیب و گریز نسبتاً طولانی در یک سرازیری اتفاق می‌افتد که طعنه ای است به سینمای مدرن و میل باطنی این سینما به اکشن‌های کامپیوتری با جزئیات زیاد را دست می‌اندازد.

  • فوکو گرامشی ۱۳۹۴-۰۱-۰۳ ۰۰:۲۲

    آلکس دمیرویچ؛

    فوکو، گرامشی و نظریه‎ انتقادی

    آن‌چه فوکو را به نظریه‎ی انتقادی نزدیک می‎کند درک او از جامعه و دولت به عنوان مجموعه‎ای از ابژه‎هاست که به مدد کنش اجتماعی شکل می‎گیرند. آن‌ها حاصل پروژه‎های کلیت‎بخش برای حکومت و سلطه بر طبقات فرودست به عنوان ابژه‎ها و توده‎های منفعل هستند. هدف رهایی نه ایجاد شکل جدیدی از جامعه یا شکل دیگری از دولت بلکه جست‎و‎جوی راه‎های دیگری برای شکل دادن به همکاری اجتماعی در مقیاسی جهانی است.

  • آرمیتاژ- گالد ۱۳۹۳-۱۲-۱۸ ۱۰:۵۶

    درباره ضرورت بازگشت به کلان‌نگری در تاریخ و علوم انسانی؛

    مانیفست تاریخ (۱)

    مأموریت علوم انسانی این است که با آزمودن سنت‌هایی که طی صده‌ها و هزاره‌ها شکل گرفته‌اند، پرسش‌هایی دربارۀ ارزش‌ها را منتقل کند و ارزش‌ها را زیر سوال برد. و در میان علوم انسانی، این رشتۀ تاریخ است که با ارایۀ شاخص‌هایی برای آیندۀ بلندمدت که از دانش نسبت به عمق گذشته نشأت می‌گیرد، پادزهر کوتاه‌مدت‌گرایی را عرضه می‌کند.

  • بوقوسیان ۱۳۹۴-۰۱-۰۳ ۰۰:۱۸

    نقد نسبی‌گرایی در ارزش‌های اخلاقی

    یکی از دلایل جذابیت این نسبی‌گرایی‌ اخلاقی، دشواری‌های پاسخ به این سؤال است که این واقعیت‌هایی که درست و غلط اخلاقی را به صورت مطلق تعیین می‌کنند از کجا می‌آوریم و چگونه می‌توان به آنها دست یافت؟ یا چگونه می‌توانیم بدانیم که این واقعیت‌ها کدام هستند؟ چرا که در سرتاسر زمین، افراد، جوامع و فرهنگ‌های متفاوت به نتایج متفاوتی در زمینه اخلاقی رسیده‌اند و اختلاف نظر در مورد موارد اخلاقی بسیار شایع است.

  • عکس نوروز ۱۳۹۳-۱۲-۲۸ ۱۰:۱۶

    احمد تمیم‎داری/ «نوروز»، آیین باستانی ایرانیان؛

    نوروز متعلق به هیچ سلطانی نیست

    «نوروز» به عنوان جشنی بین‌المللی توسط سازمان علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد به ‌عنوان میراث معنوی به ثبت جهانی رسیده است. از این رو می بینیم که نوروز فراتر از مرزهای جغرافیایی و سیاسی پیش رفته است. در واقع مرزهای فرهنگی ما پیش‌تر از مرزهای مذهبی است و مرزهای مذهبی جلوتر از مرزهای جغرافیای سیاسی حرکت می‌کند.

  • فیلم نوروزی ۱۳۹۳-۱۲-۲۷ ۰۹:۴۶

    بسته پیشنهادی «فیلم » فرهنگ امروز؛

    حافظه، تاریخ و تکرار

    فرهنگ امروز بنا داشت به مناسبت سال نو فیلم‌های درخشانی را که در سال گذشته اکران شد به خوانندگان معرفی کند. اما از آنجا که قطعا مخاطبان فرهنگ امروز خود پیگیر فیلم‎های اخیر بودند بر آن شد تا به معرفی مهم‌ترین فیلم‌هایی که با تم فلسفی در سینمای جهان نمایش داده شده بپردازد.

  • مستور و مست ۱۳۹۴-۰۱-۰۴ ۰۰:۰۶

    نگاهی به موسیقی تلفیقی در ایران به بهانه انتشار آلبوم «مستور و مست» همایون شجریان؛

    مسخ فرهنگی؛ محصول موسیقی تلفیقی در ایران

    موسیقی ایرانی و دستگاهی ما در حال آسیب دیدن است و متاسفانه آسیبی که از قِبال تولید آلبوم‌هایی با عنوان تلفیقی که براساس طراحی و اصول دقیقی تولید نشده‌اند، نصیب ما می‌شود، «مسخ فرهنگی» است به این معنا که با استفاده از سازهای اروپایی و دستگاه ماهور،‌گام‌ها را با یکدیگر تلفیق می‌کنند و فاجعه‌ آنجایی رخ می‌دهد که موسیقی اروپایی بالا می‌آید وپررنگ‌تر می‌شود و به همین شکل کم‌کم لباس موسیقی ایرانی از تن آثار منتشر شده در عرصه موسیقی در می‌آید و موسیقی فرنگی جای آن را می‌گیرد.

  • تیتر 1 کتاب ۱۳۹۳-۱۲-۲۶ ۱۳:۲۴

    بستۀ پیشنهادی «کتاب» فرهنگ امروز؛

    بهاری برای خواندن

    وقتی تلاش کردیم کتاب‌های چاپ شده در سال ۹۳ در حوزه‌ی علوم انسانی را مرور کنیم تا از بین آن چند کتاب را برای تعطیلات نوروز به خوانندگان «فرهنگ امروز» پیشنهاد کنیم با بی‌شمار کتاب بی‌اهمیت چه در حوزۀ تالیف و چه در حوزه ترجمه مواجه شدیم که البته این حسن را داشت که کنار نهادن بسیاری از آنها کار چندان مشکلی نباشد. اما از معدود کتابی که باقی ماند برخی از آنها از نگاه «فرهنگ امروز» خواندنی‌تر به نظر رسید که در زیر معرفی می‌شود.

  • هایدگر ۱۳۹۳-۱۲-۲۵ ۱۰:۰۲

    اسلاوی ژیژک/ چرا هایدگر در سال ۱۹۳۳ گام درست را برداشت؟ (۳)؛

    دلواپسی درباره‌ی هایدگر

    چیزی عمیقاً بیمارگون در وسواس بسیاری از منتقدان لیبرال‌ـ‌دموکرات هایدگر وجود دارد تا نشان دهند که تعهد هایدگر به نازی‌ها یک اشتباه گذرای صرف نبود، بلکه هم‌آوا با امهات اندیشه‌اش بود: گویی این هم‌آوایی به ما اجازه می‌دهد تا هایدگر را به کناری بگذاریم چون از حیث نظری نامناسب است و بنابراین از کوشش برای اندیشیدن با و از طریق هایدگر و مواجهه با پرسش‌های نگران‌کننده‌ای که در مقابل انگاره‌های اساسی مدرنیته، مثل «اومانیسم»، «دموکراسی»، «پیشرفت» و غیره قرار داد احتراز کنیم.

  • ناصر فکوهی ۱۳۹۳-۱۲-۲۶ ۱۱:۰۶

    فکوهی در نشست «چشم اندازهای جدید آموزش و پژوهش در نگاه بین‎رشته‎ای انسان‌شناختی»؛

    پایان آکادمی یا آغاز دوره‌ی جدید!؟

    سیستم آکادمیک، دانشگاهی و علمی ما احتیاج به تغییرات عمیق و ریشه‌ای دارد. دولت باید تصدیگری خودش را کاهش بدهد و به حداقل برساند و تفویض اختیار به سیستم‌های مردم‌نهاد، ‌انجمن‌های علمی و غیرانتفاعی بکند و فضا باز شود.

  • منوچهر صانعی ۱۳۹۳-۱۲-۲۴ ۰۹:۱۳

    مسائل پیش روی مترجمان متون فلسفی در گفت‌وگو با منوچهر صانعی‌دره‌بیدی (۲)؛

    در ترجمه نوپا هستیم

    از زمانی که ترجمه رونق گرفته، حدود ۱۰۰ سال است، از آن زمان تاکنون به لحاظ کمیت خیلی کم ترجمه کرده‌ایم، به لحاظ کیفیت خیلی‌هایمان بد ترجمه کرده‌ایم، آن‌هایی هم که مقبول واقع شده و پسندیده شده، انگشت‌شمار است، مثل ترجمه‌های محمدعلی فروغی و یکی، دو نفر دیگر. به نظر من زود است، جا می‌‌افتد، ما باید تمرین و ممارست کنیم.

  • هگل ۱۳۹۳-۱۲-۱۴ ۰۹:۱۶

    محمد مهدی اردبیلی؛

    مقدمه‌ای بر «مسئله‌ی هگل»

    بنا نیست هگل راه سومی از بیرون عرضه کند، بلکه حقیقت تنها از طریق نفی خود طرفین یا همان چیزی آشکار می‌شود که هگل «یک‌جانبگی» هرکدام می‌داند. به نظر هگل تمام اندیشه‌ها و عقاید تاریخ بشر، به نوبه‌ی خود، دچار نوعی «یک‌جانبگی»اند. در نتیجه باید این یک‌جانبگی را نفی کرد، اما نکته‌ی مهم دیگر این است که هر کدام از طرفین دعوا، در عین حال بخشی از حقیقت را نمایندگی می‌کنند.

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۳-۱۲-۲۴ ۰۹:۴۱

    محمدتقی طباطبایی/ نسبت توسعه و علوم انسانی در تفکر «رضا داوری‎اردکانی»؛

    علوم انسانی نیاز اول ما در قلمرو علم

    نقد کار فلسفه است. نقد یعنی پرسش از این که ما که هستیم؟ چه کار می‌خواهیم بکنیم؟ کجا می‌خواهیم برویم و آیا آن‌چه می‌آموزیم به کارمان می‌آید یا نه؟ به واسطه‌ی این نقد است که نظم علوم را می‌شناسیم و می‌توانیم نسبت علوم را با مسائل خود مشخص کنیم و از علوم، کارآمدی بخواهیم.

  • علوم اجتماعی ۱۳۹۳-۱۲-۲۵ ۰۹:۴۱

    نگاهی به مصائب پیش روی دانشجویان علوم اجتماعی؛

    علوم اجتماعی در کدام مسیر؟

    مشخص نبودن جایگاه علوم اجتماعی در جامعه و توقعات ضد و نقیض از آن، و از طرف دیگر نبود آینده شغلی مطمئن برای دانشجویان این رشته، علوم اجتماعی را با بحران مواجه کرده است.همه ما شنیده‌ایم که گاه از مرگ جامعه‌شناسی صحبت می‌شود و گاه از ناکارآمدی آن و گاه از غربی بودن آن. از همه مهم‌تر وجود مراکز متعدد تصمیم‌گیری و یا تصمیم‌گیری متخصصان فنی و مهندسی برای حوزه علوم اجتماعی است که پویایی آن را به چالش کشیده است.

  • کارل مارکس ۱۳۹۳-۱۲-۲۳ ۰۹:۳۸

    مجید مددی/ به مناسبت سالمرگ مارکس؛

    مارکس: کاشف قاره‌ی تاریخ

    به گفته‌ی آلتوسر، در جهان اندیشه تاکنون سه انقلاب به وقوع پیوسته است: انقلاب نخست در ریاضیات توسط تالس بود که «قاره‌ی ریاضی» گشوده شد و موجب پیدایش فلسفه‌ی افلاطون گردید؛ انقلاب دوم در فیزیک توسط گالیله بود که «قاره‌ی فیزیک» را گشود و سبب بر زدن فلسفه‌ی دکارت شد -فلسفه‌ی دنیای نو- که فلسفه‌ی پویایی، حرکت بی‌وقفه و صیرورت در جهان است، برخلاف فلسفه‌ی ایستای افلاطون؛ انقلاب سوم در عرصه‌ی تاریخ که مارکس کاشف و گشاینده‌ی قاره‌ی آن است.

  • سارا شریعتی ۱۳۹۳-۱۲-۲۳ ۱۱:۰۶

    گفتاری از سارا شریعتی؛

    تاملی در موانع پنهان آموزش جامعه‌شناسی هنر در ایران

    مدرسه و نهادهای آموزشی، علی رغم سیاست دمکراتیزاسیون، عمومی و رایگان شدنشان برای همه، باز هم به بازتولید نظم وسلطه پیشین می‌پردازند و میدان فرهنگ و هنر عملا باز در قلمرو «وارثان» باقی می‌ماند. در نتیجه عمومیت این نهاد‌ها عملاً به عمومی شدن فرهنگ و هنر نمی‌انجامد، و در پس پرده دمکراتیزاسیون باز‌‌ همان نظم پیشین است که برقرار می‌شود.

  • محمدعلی مرادی ۱۳۹۳-۱۲-۲۰ ۱۰:۳۲

    گفتاری از محمدعلی مرادی؛

    جامعه‎شناسی مردم‎مدار، واکاوی یک مفهوم

    آن چه در ایران در عرصه جامعه‌شناسی نیاز است گونه‌ای دیگر از جامعه‌شناسی مردم‌مدار است که بتواند به مسائل خرد جامعه بپردازد و بسیاری از مسائل خرد جامعه را که روان‎شناسان آن را ناهنجاری اجتماعی می‎دانند و می‎کوشند آن را با اسلوب روان‎شناسی بیان کنند یا برخی از جامعه‎شناسان آن را آسیب اجتماعی می‎گویند، از منظر نه روان‎شناسانه و نه آسیب اجتماعی مورد توجه و تامل قرار دهد.

  • مالجو ۱۳۹۳-۱۲-۲۰ ۰۹:۳۳

    محمد مالجو/ «دیالوگ میان تاریخ و اقتصاد» (۲)

    آیا اقتصاد ایران سرمایه‌دارانه است؟

    این دو پرسش که اقتصاد ایران سرمایه‌دارانه است یا خیر و آیا اصلاً طبقه داریم یا نه، اهمیت فراوانی دارند، اما کثرت وقوع و طرح این پرسش‌ها در جامعه‌ی ما نشان‌دهنده‌ی حجاب غفلتی است که جریان راست اقتصادی لیبرال‌های اقتصادی با موفقیت هرچه تمام‌تر خصوصاً در سال‌های پس از جنگ موفق شدند آن را در اذهان ما بنویسند، حجاب غفلتی که آن‌ها ایجاد کردند پرسش‌هایی از این‌دست را به وجود می‌آورد.

  • صانعی ۱۳۹۳-۱۲-۱۹ ۱۱:۴۹

    مسائل پیش روی مترجمان متون فلسفی در گفت‌وگو با منوچهر صانعی‌دره‌بیدی (۱)؛

    نسبت به فلسفه‌‌ی غرب پر از سوءتفاهمیم

    کانت می‌گوید دین به معنای روش زندگی است و دو مرحله دارد: دین پرستش و دین عقلانی. به نظر کانت بساط دین پرستش جمع شده است و دیگر دین، دین عقلانی است و روش زندگی بر پایه‌ی عقل است. این دینی است که از دوره‌ی روشنگری به بعد در غرب پا گرفت و امروز در جامعه‌ی‌ ما هم نشانه‌هایش دیده می‌شود.

  • عبدالحسین خسروپناه ۱۳۹۳-۱۲-۲۱ ۰۹:۵۰

    گفتاری از عبدالحسین خسروپناه؛

    قاعده‌ی لطف و امامت از دیدگاه خواجه نصیرالدین طوسی

    خواجه ‌نصیرالدین هم در «رساله ‌الامامه» و هم در کتاب «تجرید العقاید» به بحث امامت پرداخته و برای اثبات امامت هم از قاعده‌ی لطف استفاده کرده است، معنی عبارت عربی‌ مبحثش هم این است که امام لطف است و نصبش هم بر خدا واجب است، چون امامت تحصیل غرض یعنی هدایت الهی می‌کند و هدایت الهی متوقف به نصب امام است و نصب امام از طرف خداست.

  • عکس یک صبح ناگهان ۱۳۹۳-۱۲-۲۱ ۱۱:۱۱

    نگاهی به نمایش «یک صبح ناگهان» ساخته‌ی حسین پاکدل؛

    تلاش نافرجام برای روایت یک برهۀ تاریخی

    «یک صبح ناگهان»، روایت روزهایی است که ناصرالدین‌شاه قاجار ترور شده و دعوا بر سر جانشینی وی است. در میان این بلبشو که همه‌ی مردم ایران درگیر آشوب آن روزها هستند، جوان هنرمندی که نقاش و شاگرد کمال‌الملک است (مهدی پاکدل) به خاطر حمله‌ی کارمندان اداره‌ی معارف به منزل او و پاره‌ کردن نقاشی‌هایش خودکشی می‌کند.

  • فوکو ۱۳۹۳-۱۲-۱۷ ۱۰:۳۹

    اسلاوی ژیژک/ چرا هایدگر در سال ۱۹۳۳ گام درست را برداشت (۲)؛

    میشل فوکو و رخداد ایرانی

    اشتباه فوکو به هیچ طریقی حاکی از آن نیست که انقلاب ایران یک شبه رویداد (در معنای بدیویی) و قابل قیاس با انقلاب نازی بود: انقلاب ایران رویدادی اصیل، گشایشی گذرا، بود که نیروهای بی‌سابقه‌ی دگرگونی اجتماعی را از بند رها کرد، لحظه‌ای که «هر چیزی ممکن به نظر می‌رسید».

  • دادجو ۱۳۹۳-۱۲-۱۹ ۰۹:۱۵

    گفتاری از ابراهیم دادجو؛

    برای تحول علوم‌انسانی باید مکتب فکری ارائه داد

    کسی که بتواند مکتب فکری ارائه دهد، باید بتواند تمام این‌ها را تفسیر کند و مکتب فکری‌اش پاسخ‌گو باشد. این مکتب فکری را باید در فلسفه‌ی علوم انسانی اسلامی ارائه داد. امیدواریم اندیشمندان حاضر بتوانند این کار را بکنند، البته اندیشمندانی همچون آیت‌الله جوادی‌آملی، آقای مصباح، آقای مصطفی ملکیان، آقای خسرو باقری و همچنین فرهنگستان علوم اسلامی در این عرصه حضور دارند.

  • ابراهیم فیاض ۱۳۹۳-۱۲-۱۸ ۱۳:۵۱

    درباره‌ی ریشه‌های کلامی گروه‌های تکفیری؛

    گریزان از شهر

    هم در دعای ندبه و هم در زیارت جامعه داریم که اگر توحیدتان بدون امامت و ولایت باشد، حتما دچار خشونت خواهید شد. چنین تفکری در ایران نیز تحت عنوان اسلام رحمانی در حال مطرح شدن است. اسلام رحمانی یعنی اسلام بدون ولایت. اسلام رحمانی، اسلام بدون امامت و ولایت است که منتهی به شرک خواهد شد؛ چراکه در این نگاه نشانه‌شناسی‌اش را خودمان مهیا خواهیم کرد و آیات الهی به دست خودمان تعریف خواهند شد.

  • غلامرضا اعوانی ۱۳۹۳-۱۲-۱۸ ۰۹:۰۹

    گزارشی از سخنرانی غلامرضا اعوانی در همایش «خواجه نصیرالدین طوسی»؛

    چرا خواجه نصیرالدین طوسی در برابر انتقادات غزالی سکوت کرد؟

    دو کتاب «سیر و سلوک» خواجه نصیر و «المنقذ من الضّلال» غزالی شباهت‌های بسیار زیادی به هم دارند؛ مثلاً اینکه هر دو سرگذشت‌نامه هستند و اینکه چگونه به حقیقت رسیدند و سرگذشت خودشان را از کجا شروع کردند، چه کردند و ... به‌اصطلاح امروزی‌ها هر دو اتوبیوگرافی هستند. اما به نتایج کاملاً مختلف رسیدند. بنابراین، خواجه نصیر امروز بدون نام بردن از غزالی پاسخ راه خودش را داده است.