تیتر1 صفحه اول

فروید

درآمدی بر پرسش از «شرایط امکان» مطالعات روان‌کاوی در ایران (۲)؛

گشودن دروازه‌های «دنیای جدید»

ترجمه‌ی استریچی تا اطلاع ثانوی همچنان اصلی‌ترین دستگیر ما در ایران در مسیر درک نظریه‌ی فرویدی‌ است. این به وضوح نشانمان می‌دهد چگونه طرح این پرسش که فروید را چگونه و با چه زبانی باید فهم/تفسیر/ترجمه کنیم به نتیجه‌ای منجر شد که تأثیری دیرپا و شاید نازدودنی بر گسترش روان‌کاوی و طرز تلقی نسبت به آن در بخش عمده‌ای از جامعه‌ی علمی گذارد. اهمیت همین پرسش است که تمامی این داستان را به وضعیت و مشکل امروز ما مرتبط می‌سازد: مشکل موضع ما نسبت به فهم/تفسیر/ترجمه‌ی فروید!

رهبران

نگاهی به رهبری سیاسی در عصر مدرن؛

ضرورت توقف ستایش از اسطوره‌ی دروغین «رهبر قدرتمند»

آن دسته از سیاست‌مدارانی که تمایل دارند خود را رهبرانی قدرتمند قلمداد نمایند یا آنانی که دغدغه‌ی قدرتمند شناخته شدن در نزد افکار عمومی دارند ممکن است به‌ویژه به ماجراجویی‌های خارجی وسوسه شوند.

جامعه شناسان

گزارشی از اولین مجمع اتحادیه انجمن‌های علمی دانشجویی علوم اجتماعی کشور (۱)؛

دعوا بر سر ...؟!!

اتحادیه‌ی سراسری دانشجویان می‌تواند به رشد علوم اجتماعی در کشور کمک کند. اما این اتحادیه سرتاسری از كجا آمده است؟ دانشجویانی كه در انجمن صنفی دانشجویان كار می‌كنند دو سال است كه به دنبال یك انجمن سراسری هستند كه نه تنها با تشكیل این اتحادیه سراسری موافقت نكردند، بلكه انواع اتهامات را هم به این دانشجویان پیگیر وارد كردند. چگونه این اتحادیه در چهار ماه توانست پا بگیرد؟

  • سارتر ۱۳۹۵-۰۲-۲۸ ۱۱:۵۰

    مروری بر کتابِ « درکافهٔ اگزیستانسیالیستی»، نوشتهٔ سارا بیک‌ول؛

    داستان کافه‌نشینی‌های اگزیستانسیالیستی

    اگر از چهره‌‌هایی مانند دوبوار و یاسپرس بگذریم، بیشترِ اگزیستانسیالیست‌ها، تفاوت چندانی با هم نداشتند. مرلوپونتیِ بورژوا که فضایل «اومانیسم پرولتاریایی» و ضرورت وحشت کمونیستی را می‌ستود، نمونهٔ بارز بسیاری از آن‌ها بود. او یک خوش‌فکرِ فرانسوی عادی در میانهٔ قرن بیستم بود. کسانی که به‌عنوان شکل‌دهندگان تفکر اگزیستانسیالیست شناخته می‌شوند، به‌خاطر تأکیدی که بر اصالت داشتند، به حامیان گرایش‌های مد روز در آن زمان معروف بودند.

  • فروید ۱۳۹۵-۰۲-۲۷ ۰۸:۳۸

    درآمدی بر پرسش از «شرایط امکان» مطالعات روان‌کاوی در ایران (۱)؛

    ترجمه در اتاق درمان

    ما، بسته به نوع مواجهه‌ی خود با سنت فکری و افق معنایی که آثار بنیان‌گذار روان‌کاوی از دل آن برخواسته است، تفسیر/ترجمه/فهم متفاوتی از روان‌کاوی به دست خواهیم داد؛ از همین روست که امروزه به وضوح از فروید آلمانی، انگلیسی و فرانسوی سخن می‌رود و به همین جهت، در گستره‌ی بحث و «پژوهش» ما هر سؤالی در باب اسباب، لوازم و شرایط مطالعه و فهم روان‌کاوی، پیشاپیش و در اساس پرسشی پیرامون «ترجمه» است.

  • نراقی ۱۳۹۵-۰۲-۲۶ ۰۹:۰۵

    نگاهی به کتاب «حدیث حاضر و غایب» به قلم آرش نراقی (۲)؛

    الهیات غیبت و مسئله‌ی قدیسه ترزا

    از تجربه‌ی ترزا می‌توان آموخت این است که ترزا به واقع یک قدیس یا یک عارف نبود، چون از آن آرامش روحی و انقیاد قلبی‌ای که عرفایی همچون مایستراکهارت، فرانسوا آسیزی، مولوی و یا عین‌القضات داشته‌اند بی‌بهره بوده است، اگرچه شکی نیست که انسانی خیرخواه و بشردوست و مهربان بوده است. کوتاه سخن آنکه نراقی علی‌رغم شروع فلسفی و نسبتاً علمی کتابش نتوانسته ادعاهایش را بر کرسی قبول بنشاند و برداشت او از الهیات غیبت انسجام علمی ندارد و نامستدل است.

  • یوسف اباذری ۱۳۹۵-۰۲-۲۵ ۱۱:۳۰

    یوسف اباذری؛

    گلایه نكنید، یاد بگیرید

    یك طفولیتی در ما ایرانیان هست كه من آرزو می‌كنم بازار آزاد آن را درمان كنم چرا كه بازار آزاد یك طرف دیگر هم دارد كه می‌گوید بخواهید و نخواهید من جای گلایه باقی نمی‌گذارم. آن رژیم سابق بود كه می‌خواست باج دهد و البته خشونت هم داشت. بازار آزاد می‌گوید یا می‌میرید یا می‌مانید. بیخود نیست كه حرف‌های آقای فراستخواه ناگهانی ظهور می‌كند. این صحبت‌ها به دنبال یك اخلاق هستند كه به نظر من وجود ندارد.

  • آدونیس ۱۳۹۵-۰۲-۲۵ ۰۹:۰۳

    آدونیس و تعلیق مرگ در حضور خدایان؛

    آدونیس چه می‌گوید؟

    آدونیس دستمان را می‌گیرد تا ما را خود به پنهانگاه خویش برد تا به کلام خویش ما را در مذبح حقیقت سر ببرد؛ و بدین‌سان در حضور خدایان با زیرکی مرگ را معلق می‌کند. آدونیس کنجکاو است و مشتاق و با دلی مشتاق زیر آسمان پرجبروت گام برمی‌دارد، عطر گلی پژمرده نیز او را مست می‌کند. آدونیس سرور همیشه بیدار شاعران است.

  • فوکو ۱۳۹۵-۰۲-۲۲ ۰۹:۱۸

    درآمدی بر چیستی تبارشناسی در اندیشه‌ی فوکو (۳)؛

    رژیم علوم انسانی

    فوکو به‌عنوان تبارشناس (برخلاف نیچه) دیگر از کشف اینکه ادعای عینیت جز نقابی برای انگیزش‌های ذهنی نیست، عصبانی نیست، وی مایل به تحلیل حقیقت متعلق به زمان خودش بود که به آن لقب «رژیم علوم انسانی» داده بود؛ اینکه چگونه عینیت علمی و نیات ذهنی با یکدیگر در درون فضایی پیدا می‌شوند که نه به‌وسیله‌ی افراد بلکه به‌وسیله‌ی کردارهای اجتماعی برقرار شده است.

  • امبرتو اکو ۱۳۹۵-۰۲-۲۱ ۰۸:۳۸

    گزارشی از نشست «مکتب نشانه شناسی امبرتو اکو»(۳)؛

    نشانه‌شناسی در بستر فرهنگ

    نظریه هایی که اکو در کتاب The Limits of Interpretation بیان می‌کند او را از دریدا جدا می‌کند. اکو می‌گوید این‌طور هم نیست که انسان می‌تواند هر چیزی که دلش خواست از یک متن تفسیر کند، تفسیر محدوده‌هایی دارد که باید شناخته شود؛ اکو در اینجا از فلسفه‌ی قاره‌ای تا حدی دور می‌شود. اکو با دریدا تفاوت دارد. به اعتقاد اکو فرایند بی‌پایان نشانگی بر این اصل استوار است که هر بار نشانه چیزی بیشتر می‌گوید نه چیزی دیگر

  • هاشمی ۱۳۹۵-۰۲-۲۱ ۰۸:۳۷

    محمد منصور هاشمی؛

    متن و حاشیۀ فیلسوف دوران ما

    داوری همواره نقاد وضع کنونی دنیا و تقدیر تاریخی تجدد بوده و به تأمل در شرایط تاریخی تجدد و کشورهای غربی از سویی و شرایط تاریخی حاشیه‌نشینان تجدد از سوی دیگر پرداخته است. اما نقادی تاریخی و فلسفی را با رد و قبول ایدئولوژیک اشتباه نباید کرد. در سطح فلسفی مسأله مخالفت و موافقت مطرح نیست. مسأله شناخت مطرح است.

  • فرهادپور ۱۳۹۵-۰۲-۲۰ ۱۲:۱۷

    گفتاری از مراد فرهادپور در تبيين ضد سرمايه داری رمانتيك گئورگ لوكاچ؛

    اميد به رستگاری

    نفرت و پایداری لوكاچ و گذرش به ماركسیسم را می‌توان در گذر از فرهنگ و نظریه به انقلاب مشاهده كرد و بنابراین لوكاچ این نفرت را به زندگی و عمل و پراكسیس خودش انتقال داد. اما در عین حال وقتی به محتوای این انتخاب نیز دقت می‌كنیم، حتی ابدا نمی‌شود دو سوی این انتخاب را خیلی فرمال یكی گرفت، یعنی اگر صحبت از عزم راسخ باشد هایدگر برخلاف لوكاچ كه این رمانتیك بازی را نقد می‌كند، خیلی بیشتر از این موضوع حرف می‌زند، هایدگر مدام از انتخاب همراه با عزم راسخ حرف می‌زند.

  • سرقت علمی ۱۳۹۵-۰۲-۲۰ ۰۸:۵۶

    نقدی بر سرقت ادبی و فاجعه فرهنگی در کشور ما؛

    سخن از یک تجربه

    من پس از اتمام تحصیلات در خارج از کشور و هنگامی که به ایران برگشتم متوجه شدم بخش زیادی از پایان نامه کارشناسی ارشد من در دانشگاه تهران، در رشته تاریخ ایران باستان، توسط یکی از اساتید بنام مورد سرقت قرار گرفته  است. من به تأسی از فضای حاکم در دانشگاه های خارج از کشور و بدون لحاظ مصلحت طلبی های متعارف بلافاصله موضوع را را رسانه ای کردم. اما نوشته من به فراموشی سپرده شده و آن شخص شخیص مرتبت بالاتری یافت و به مرور همه چیز به طاق نسیان سپرده شد.

  • فوکو ۱۳۹۵-۰۲-۱۹ ۱۰:۴۴

    درآمدی بر چیستی تبارشناسی در اندیشه‌ی فوکو (۲)؛

    قدرت و رابطه‌ی آن با سوژه

    در تبیین جدیدی که فوکو ارائه می‌دهد قدرت نه پدیده‌ای منفی و نه مثبت است که دارای کاربردی دوگانه است که در عین تحدیدکننده بودن مولد نیز می‌باشد. قدرت مفهومی هنجاری نیست، لذا ذاتاً نه خوب است نه بد.در واقع فوکو این تفکر را از نیچه وام گرفته وبه بسط آن پرداخته است. «به عقیده‌ی نیچه می‌توان با توسل به آن هویت‌هایی را به وجود آورد. با کمک قدرت می‌توان چیزهای بزرگی به چنگ آورد»

  • ایدئالیسم آلمانی ۱۳۹۵-۰۲-۱۸ ۰۹:۴۰

    حامد صفاریان/ درآمدی به فلسفۀ عملی در ایدئالیسم آلمانی (۱)؛

    مفهوم «آزادی» به‌مثابۀ جان‌مایۀ فلسفۀ عملی

    تا وقتی آزادی برای ما موضوعی باشد در کنار دیگر موضوعات؛ موضوعاتی که عقل نظری با مقولات خود به کنکاش در آن می‌پردازد، هرگز مفهومی حقیقی از آزادی حاصل نخواهد شد. فروکاستن آزادی به یک ابژه، مانند سایر ابژه‌های وادی عقل نظری، در اصل تهی کردن مفهوم آزادی از محتوا و معناست. عقل نظری، ساحت اندیشیدن به ابژه، یعنی ساحت فروکاستن جهان به «چیزها» و آنگاه اندیشیدن به این چیزها تحت مقولات ثابت است.

  • آرش نراقی ۱۳۹۵-۰۲-۱۵ ۰۹:۲۳

    نگاهی به کتاب «حدیث حاضر و غایب» به قلم آرش نراقی (۱)؛

    غیبت خداوند، امری مختص مدرنیته؟!

    نگاه نراقی اسطوره‌ای است.به نظر می‌رسد این تفکر اسطوره‌زداشده‌ی بشر است که ایده‌ی خداوند را از ذهن او دور کرده، نه اینکه این اختفا معلول اتفاق خاصی در عالم طبیعت باشد. پس این ادعا را که «این معنای دوم از اختفا، یعنی کسوف خداوند ویژه‌ی روزگار مدرن و پسامدرن است»اگر صرفاً به معنای این باشد که تفکر مدرن خداگریز است، به نظر درست می‌آید؛ در غیر این صورت نراقی لازم است اثبات کند پدیده‌ی غیبت امر حادثی است، یعنی مختص مدرنیته است و قبل از آن سابقه نداشته است.

  • نجومیان ۱۳۹۵-۰۲-۱۴ ۰۹:۰۴

    گزارشی از نشست «مکتب نشانه شناسی امبرتو اکو»(۲)؛

    قرار گرفتن در هیچ جا

    اکو از ابزار ساخت‌گرایی در تحلیل متن استفاده می‌کند ولی ساخت‌گرا نیست. او می‌گوید من به ساخت‌گرایی به‌عنوان یک روش باور دارم. اینجا ما یک حرکتی از سوی ساخت‌گرایی به‌سوی پساساخت‌گرایی در اکو می‌بینیم، اما او پساساخت‌گرا هم نیست، یعنی او در جایی قرار می‌گیرد که هیچ جا نیست، او در هیچ‌یک از این مکاتب قرار نمی‌گیرد.

  • پوپر ۱۳۹۵-۰۲-۱۲ ۰۹:۰۰

    کارل پوپر؛

    مدارا و مسئولیت روشن‌فکر

    چرا فکر می‌کنم که ما روشن‌فکران می‌توانیم کمک کنیم؟ به این دلیل که ما روشن‌فکران صدها سال است که مخوف‌ترین آسیب‌ها و لطمات را زده‌ایم؛ کشتار جمعی به نام یک ایده، یک نظریه، یک تئوری، یک دین یعنی به نام آنچه خود ساخته‌ایم و ابداع خودمان است: ابداع روشن‌فکران. اگر فقط ما آدم‌ها را روبه‌روی هم قرار ندهیم -روبه‌روسازی‌ای که غالباً با بهترین نیت‌ها صورت می‌گیرد- نتیجه‌ی بهتری به دست می‌آید؛ کسی نمی‌تواند بگوید که ما توان چنین کاری را نداریم.

  • فلسفه تاریخ ۱۳۹۵-۰۲-۱۱ ۰۸:۵۸

    ویلیام دری؛

    «تبیین چه چیز» در تاریخ

    در بررسی «تبیین چه چیز» برحسب یک مفهوم نظیر «انقلاب» لازم است که «نظم و ترتیب» را در تبیین بپذیریم اما این‌گونه تبیین‌ها همیشه برحسب مفهومی تدوین نمی‌شوند که استفاده از آن مستلزم این است که آنچه تبیین شده، تکرار پدیده‌ی اجتماعی است. چون مورخان اغلب با به‌کارگیری (یا با «کش‌وقوس دادن» ) مفاهیمی از زمینه‌های دیگر در مورد موضوع مطالعه‌ی خود، توجهشان را به یک الگوی قابل فهم معطوف می‌دارند

  • فوکو ۱۳۹۵-۰۲-۱۳ ۰۹:۲۹

    درآمدی بر چیستی تبارشناسی در اندیشه‌ی فوکو (۱)؛

    پایان فلسفه

    از دیدگاه تبارشناسی، فلسفه به پایان خود رسیده است. تعبیر، کشف معنایی نهفته نیست؛ «اگر تعبیر کار پایان‌ناپذیری است، دلیل آن تنها این است که هیچ‌چیز برای تعبیر وجود ندارد، هیچ‌چیز مطلقاً اولیه‌ای برای تعبیر وجود ندارد، زیرا به‌هرحال هر چیزی در بنیاد خود پیشاپیش تعبیر است»

  • هگل و مارکس ۱۳۹۵-۰۲-۰۸ ۰۹:۳۸

    نگاهی به دیالکتیک و خودمیانجی‌گری در نظریه‌ی آزادی مارکس؛

    فراسوی بی‌کرانگی کاذب سرمایه

    در حالی که مفهوم عدالت مارکس در سال‌های اخیر، موضوع مباحثات نظری گسترده‌ای بوده است، مفهوم «آزادی» او به‌نسبت توجه کمتری را به خود جلب کرده است. احیای علاقه به هگل به‌عنوان فیلسوف آزادی، موقعیت جدیدی را برای بازبینی تفکر مارکس در باب این مفهوم مناقشه‌برانگیز در اندیشه‌ی سیاسی جدید ایجاد کرده است. این پس‌زمینه قابل دارای اهمیت است، چرا که نظریه‌ی آزادی مارکس شامل بررسی انتقادی بسیاری از ایده‌های کلیدی هگل است.

  • ایزدی ۱۳۹۵-۰۲-۰۸ ۰۹:۱۵

    گزارشی از نشست «مکتب نشانه شناسی امبرتو اکو»(۱)؛

    در انداختن طرحی نو در نشانه‌شناسی

    اکو برای نشانه‎شناسی طرحی نو درانداخت. قبلاً نشانه‌شناسانی مانند پیرس نشانه‌ها را عمدتاً به سه طبقه تقسیم کردند: دسته‌ی اول نمادها هستند که در آن دال و مدلول بر اساس قرارداد و یک رابطه‌ی اختیاری با هم ارتباط پیدا می‌کنند؛ دسته‌ی دیگر شمایل‌ها هستند که در این‌ها رابطه‌ی دال و مدلول بر اساس قیاس و شباهت و نزدیکی و رابطه‌ی فیزیکی برقرار می‌شود؛ دسته‌ی آخر، نمایه‌ها هستند که بر اساس نزدیکی و حالات اشاری تعریف می‌شوند. اکو می‌گوید که این شیوه اشتباه است و باید به نقش نشانه‌ای توجه کنیم.

  • فلسفه علم ۱۳۹۵-۰۲-۰۷ ۱۰:۱۲

    نگاهی به وضعیت فلسفه علم در ایران؛

    فلسفه علم پدیده‌ای آپولوجتیک در ایران

    بی تردید نحوه‌ی ورود فلسفه‌ی علم به ایران، مدل‌های گزینش، نحوه‌ی قوام یافتن و استقبال معنادار از آن در ایران پدیده‌ای آپولوجتیک (کلامی) بوده است اما آیا این کل ماجراست؟ به نظر ما این نکته فقط نشان‌گر قله‌ی کوه یخی است که به چشم می‌آید و برای کاویدن بخش‌های از این کوه که کمتر در مقابل چشم قرار دارد هنوز در ابتدای راهیم.

  • تجدد ۱۳۹۵-۰۲-۰۶ ۰۹:۳۴

    نقدی بر کتاب تجربه تجدّد نعمت الله فاضلی(۳)؛

    حذف سنت در تجدد

    کتاب تجربه تجدد خیلی چیزهایی که در غرب موجود است، دیده ولی موضوع اصلی خود؛ یعنی جامعه ایرانی را به طور کلی ندیده است. مطالعه مردم انگارانه وی از جامعه ایرانی به جز موارد تجربه زیسته خویش کاملاً کتابخانه‌ای و غیرعینی است. سنت‌های اصیل ایرانی که قرار است یکی از مؤلفه‌های تجدد ایرانی در تلفیق با تجدد غربی باشد، جز حذف شده‌های اصلی روایت فاضلی است.سنت ایرانی در همه جای کتاب به مثابه امری دست و پاگیر، مزاحم و معارضه‌جو با تجدد غربی دیده شده است و در همه‌جا سنت ایرانی بوده است که باید به نفع میهمان ناخوانده جدید یعنی تجدد غربی، کنار گذاشته شود.

  • حوزه ۱۳۹۵-۰۲-۰۶ ۱۰:۰۵

    تاملی در وضعیت فلسفه در حوزه؛

    چرا به فلسفه بی توجهیم؟

    متأسفانه از گذشته مشکلی که در حوزه وجود داشته، این بوده که حوزه فقط به دو رشته فقه و اصول به‌طور تخصصی بها داده و بقیه رشته‌ها مثل فلسفه، تفسیر و.. هیچ گاه به عنوان رشته‌‌های تخصصی مورد توجه نبوده‌اند. موانع فراوانی هم در این زمینه وجود داشته که هنوز هم باقی است. به‌نظر من حوزه نتوانسته خود را با نیازها و اقتضائات انقلاب هماهنگ کند.

  • ایمانوئل کانت ۱۳۹۵-۰۲-۰۵ ۰۹:۱۸

    چون‌وچرایی‌هایی در محضر «ایمانوئل کانت»؛

    از تصورات تا تصدیقات

    گفتار کانت در مورد اینکه زمان فطری ماقبل تجربه است بیشتر مورد قبول عقل سالمه است؛ اما هرگز زمان، تنها صورت حس درونی نیست بلکه «زمان» هم صورت حس درونی است هم صورت حس بیرونی است و هم مکان صورت حس درونی و هم بیرونی است. حال با این تفاسیر و تناقض‌گویی‌ها به جمله‌ی کانت که می‌گوید مکان چیزی نیست جز صورت همه‌ی پدیدارهای حس‌های بیرونی چه می‌توان کرد؟