تیتر1 صفحه اول

حاتم قادری

حاتم قادری/ تأملی بر سرشت فلسفه های تاريخ و مقوله طنز تاريخ؛

فلسفه تاريخ در بستر طنز تاريخ

تاریخ به ظاهر بی طرف است، یا انتظار بی طرفی از آن در بازتاب اندیشه و فعل آدمیان و یا گروه‌ها و جوامع می‌رود ولی به راستی تاریخ از این بی‌طرفی که او را داوری خارج از علایق و سوگیری‌های "جزئی" و یا "کلی" قرار می‌دهد، چیزی نمی‌داند. این طنز زمانی بیشتر شدت می‌گیرد که توجه کنیم برخی از مشارکت‌کنندگان، به گونه‌ای از حاق و گوهر تاریخ و فلسفه تاریخ یاد می‌کنند که در عمل حقانیت را تا جایی که به معرفت تاریخی برمی‌گردد، از آن خود می‌نمایند.

کاستا چاپلین

درس‌گفتاری از پدرو کاستا (۲)؛

چاپلین بزرگترین شیزوفرن است

چاپلین چیزهایی را در فیلم‌هایش به کار گرفت که در زندگی‌اش اصلاً به کار نیامده بودند؛ بنابراین مایلم چاپلین را به‌عنوان بزرگ‌ترین فرد شیزوفرنیک به شما معرفی کنم. رمبو شاعر فرانسوی عبارت معروفی دارد که می‌گوید: «من، یک دیگری است» [je est un autre]؛ این در واقع چاپلین است که می‌گوید: «من، یک دیگری است»، او بزرگ‌ترین شیزوفرن است؛ چراکه در عمل هم ارباب است و هم بنده، هم هنرمندیست واقعی و هم محبوبیت خاص خودش را نزد عموم داشته است.

حمیدرضا شعیری

نقد نشانه-معناشناختی اجرای شعر (پرفورمنس) محمد آزرم؛

تن به‌مثابه‎ی حایل بین زبان و دنیا

آدم‌ها در اجرایِ شعر آزرم همان ماشین‌ها و ماشین‌ها همان آدم‌ها هستند. زبان در اوج خود در جایی تبدیل به جیغ می‌شود، این جیغ همان جیغ ماشین‌ها و جیغ انسان‌های در بند ماشین‌ها است. جیغ، زبان را به اصل غریزی خود نزدیک می‌کند و این نزدیک شدن آن‌قدر اوج می‌یابد که دیگر تن حایل نیست، بلکه خود زبان است.

  • مهرآیین ۱۳۹۴-۰۶-۰۲ ۰۹:۲۹

    گفتاری از مصطفی مهرآیین؛

    جامعه‌شناسی امید: چگونه می‌توان امید را در جامعه ممکن ساخت؟

    یکی از مهم‌ترین مسائل ما در زندگی این است که ما دائماً میل به زندگی را از دست می‌دهیم، ما دائماً تبدیل به آدم‌های ناامید می‌شویم. ... ما به طور دائم میل به زیستن را از دست می‌دهیم. یکی از مهم‌ترین اهداف و وظیفه‌های ما در زندگی این است که دائماً سعی می‌کنیم میل به زیستن را در خود احیا کنیم و بتوانیم زندگی کنیم. چگونه می‌شود این کار را کرد؟

  • فیلم اشیا از .. ۱۳۹۴-۰۶-۰۳ ۰۹:۲۷

    نقدی بر فیلم «اشیا از آنچه می‌بینید به شما نزدیک‌ترند»؛

    آینۀ تمام‌نمای بی‌سامانی سینمای کنونی ایران

    موفقیت‌های عباس کیارستمی در فرمی که به اعتقاد بسیاری از منتقدینش – که اصلاً سینما به معنی مصطلح نیست، باعث شده است تا جوانان بسیاری سعی کنند تا فرم وی را که حاکی از ریتم کند، مستندگونگی، داستان‌گریزی، گرایش به درام درونی و توجه بیش از حد به جزئیات است را برای هنرنمایی و جلوه‌گری برگزینند، بدون اینکه نسبت این نوع فیلم‌سازی را با مخاطب ایرانی و حتی جهانی بسنجند.

  • بورخس ۱۳۹۴-۰۶-۰۲ ۱۲:۰۱

    فلسفه به‌مثابه ادبیات؛ به بهانه تولد بورخس؛

    بورخس هنرمند و بورخس متفکر

    بررسی و زیر و رو کردن منابع ساختگی در آثار بورخس، از اشتباهاتی که بر اثر تأکید بیش از حد بر روی اظهارنظرهای سرسری یک نویسنده، به‌عمد غلط آورده شده و غیره، تلاش زیادی می‌طلبد. البته این امر قسمتی از بازی است، چراکه بورخس دوست دارد باور عمومی هر خواننده به اینکه تفاوت بین رؤیا و واقعیت را می‌داند زیر و زبر کند، گو اینکه این باور بر اساس هر شهود یا هر معیاری در متمایز ساختن این دو به دست آمده باشد.

  • کاستا ۱۳۹۴-۰۶-۰۱ ۱۱:۲۵

    درس‌گفتاری از پدرو کاستا (۱)؛

    دری بسته که ما را به حدس زدن وامی‌دارد

    این ترجمه در ارتباط مستقیم با پرونده سینمایی شماره هفت فرهنگ امروز تحت عنوان «با خون و استخوان»(در بررسی سینمای پدرو کاستا)است که می‌تواند به عنوان مقدمه و ضمیمه‌ای برای آن پرونده در نظر گرفته شود.

  • فرهادپور-عمادیان ۱۳۹۴-۰۵-۳۱ ۱۱:۳۲

    گفتاری از مراد فرهادپور و بارانه عماديان؛

    گذار به سرمايه‌داری: نقد تاريخ فاتحان

    انباشت اوليه سرمايه قانون اصلی و مركزی تمدنی است كه من از آن با صفت وحشی ياد كرده‌ام. اين نوعی بدبينی روشنفكران رمانتيك نق‌نقو نيست، بلكه می‌توان با عدد و رقم و فاكت نشان داد كه چگونه انباشت اوليه سرمايه قانون اصلی حاكم بر نظام سلطه و توحشی است كه امروزه جهان را فراگرفته است.

  • برنامه ریزی و سیاستگذاری ۱۳۹۴-۰۵-۳۱ ۰۹:۱۴

    علیرضا منصوری؛

    ملاحظاتی دربارۀ یک الگویِ مناسب برای برنامه‌ها و سیاست‌گذاری‌ها

    هدف نویسنده در این نوشتار تأکید بر ملاحظاتی است که در سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ها، به منزلۀ نوعی تکنولوژی، باید در نظر گرفته شود. و اگر قرار باشد الگویی در این زمینه شکل بگیرد، ملاحظاتی از این دست به‌منزلۀ قیودی برای آن محسوب ‌می‎شود که بدون این قیدها، دچار مشکلاتی در پیاده‌سازی و گرفتار نتایجی نامطلوب می‌شویم که تجربۀ تاریخی آن‌ها را داشته‌ایم.

  • دانشنامه تهران ۱۳۹۴-۰۶-۰۱ ۱۰:۱۱

    گزارشی از نشست نقد و بررسی «دانشنامه تهران بزرگ» (۱)؛

    تهران، شهر بی‌خاطره

    دانشنامه‌ها یک جلوه درونی دارد و یک جلوه بیرونی. در همه جهان هم کاستی‌هایی وجود دارد اما در ایران به دلیل سطح نازل دانشگاهی وضعیت بسیار درد آور است. ... در بسیاری موارد کسی که وارد حوزه دانشنامه نویسی می‌شود حتی قادر به نوشتن یک نامه ساده اداری نیست ... بنابراین کار دانشنامه نویسی پشت پرده زیادی دارد و شما در این پشت پرده خواهید دید وضعیت فرهنگی نهادهایی که باید متولی واقعی فرهنگ باشند چه قدر اسفناک است.

  • ثانیه ها ۱۳۹۴-۰۵-۲۷ ۰۹:۴۵

    بحران آگاهی تاریخی در حوزه عمومی؛

    بالاخره تاریخ از آن کیست؟

    گونه‌ای اشتباه از تاریخ در حال تولید نوعی از آگاهی تاریخی تاسف‌برانگیز است. تاسف از این نیست که مردم گذشته را فراموش کرده‌اند، بلکه در این است که آن را سراسر نادرست به یاد می‌آورند، و این نه به آن سبب است که برای تاریخ اهمیتی قائل نیستند بلکه به این دلیل است که نمی توانند یا نمی خواهند بین نسخه‌های قابل دسترس تاریخ تمییز قایل شوند.

  • احسان شریعتی ۱۳۹۴-۰۵-۲۹ ۱۰:۲۱

    گفت‌وگو با احسان شریعتی؛

    شاگردان فردید نقش پساانقلابی ایفا كردند

    حرف فردید هم عاری از عمقی نبود و اساسا نقدش در برابر غرب را از خود متفكرین غربی مثل هایدگر و نیچه و پسامتافیزیسین‌ها كه منقدین رادیكال سنت خود بودند، گرفته بود. فردید دایما تاكید می‌كرد كه خود من هم غربزده هستم و به هرحال همه ما غربزده هستیم، منتها من خودآگاهم و غرب را می‌فهمم. نكته‌ای كه تبلیغاتی شده، غرب‌ستیزی و اجنبی‌ستیزی است كه ربطی به غرب‌شناسی و مبارزه ضد امپراتوری وی ندارد، بلكه كاریكاتوری از غرب را ترسیم می‌كنند.

  • نامورمطلق-نشست ۱۳۹۴-۰۵-۲۸ ۱۰:۴۸

    بررسی نظریه‌ی «اضطراب تأثیر» از هارولد بلوم؛

    درهم تنیدگی «روان‎شناسی و بینامتنیت» در نظریه بلوم

    آن چیزی که بینامتنیت بلوم را متمایز می‌کند، ارتباطی است که برای اولین بار بین بینامتنیت و روان‌شناسی برقرار می‌کند. بینامتنیت عموماً نشانه‌شناختنی است، اما این مبحث نشانه‌شناختی گاهی با فلسفه، جغرافیا، گفتمان‌شناسی و پسامدرن ارتباط نزدیک برقرار کرده است. و تنها نزد بلوم است که می‌بینیم بحث بینامتنیت ارتباط تنگاتنگی با روان‌شناسی برقرار می‌کند.

  • سجودی ۱۳۹۴-۰۵-۲۹ ۰۹:۴۰

    نقد و بررسی کتاب «گفت‎وگوهای یاکوبسون و پومورسکا» (۲)؛

    مطالعه‎ی زبان به‌مثابه قلمرو پویای بینا در سنت یاکوبسونی

    یاکوبسون دانشمند یک موضوع است که شناخت آن بدون رجوع به این حوزه‌ها بی‌معنی است؛ یاکوبسون «زبان‌شناس» است، ولی تعریف او از زبان‌شناس بودن و تعریف او از آنچه که مطالعه می‌کند به‌مثابه زبان، متفاوت است با عرف جاری در زبان‌شناسی که زبان‌شناسی صورت‌گرای امریکایی است؛ که به نظر تنها چیزی را که نمی‌شناسد زبان است و بیشتر مخاطب را با یک منطق صوری آشنا می‌کند تا با زبان.

  • کمدی الهی ۱۳۹۴-۰۵-۲۷ ۰۹:۳۳

    شعر فلسفی یا فلسفه‌ی شاعرانه (۲)؛

    فلسفه در کمدی الهی دانته

    برای دانته هر چیزی دارای معنا و دلالتی دیگر نیز هست، معنایی عمیقتر که به هستی تمثیل میدان می دهد. پر بیراه نگفته ایم اگر بگوییم که دانته پادشاه تمثیل است. ذهن ترکیب کننده ی دانته در کنار دانش عظیمش منجر به آرایشی عظیم از عناصر موجود در زیست جهان وی شد که نمودش را در فلسفه ی تاریخ وی می یابیم؛ در حقیقت فلسفه ی تاریخ دانته همان فلسفه ی تاریخ زندگی وی است.

  • فراستخواه ۱۳۹۴-۰۵-۲۸ ۰۹:۲۲

    نقد مقصود فراستخواه بر فرامرز رفیع‌پور (۲)؛

    غلبه قالب‌های ذهنی دوانگارانه

    اینکه تجدد ما مشکل دارد برای این است که نتوانسته است از رهگذر نقد سنت‌هایمان راه بازکند. چون سنت ما امتناع از نقد داشت و از نقد گریزان بود والا تجدد لزوما چیزی یکسره جدا از سنت نیست. اما دوانگاری که در کتاب آناتومی به چشم می‌خورد دوانگاری‌های فقط سنت و تجدد نیست. دو انگاری میان سود جمعی با سود فردی، دوانگاری میان قناعت و ثروت، میان انسجام اجتماعی و فرد‌گرایی و دوانگاری میان دین و دنیاست.

  • ترجمه ۱۳۹۴-۰۵-۲۶ ۱۰:۲۱

    سیاست ترجمه (۲)

    مواجهه با امر بیگانه

    ما هیچ‌گاه با یک فرایند خطی و ساده ترجمه تحت اللفظی متون و انتقال محتوا و مفاهیم از یک زبان به زبان دیگر مواجه نیستیم، بلکه با فرایندی لایه به لایه و تودرتو مواجهیم که خصلتی زمانمند و حلقوی دارد؛ بدین معنا که مترجم همواره در حال ترجمه دوباره و دوباره ترجمه خویش از متون زبان مقصد است، از همین‌رو، مترجم همواره درگیر یک تنش ریشه‌ای است.

  • فراستخواه ۱۳۹۴-۰۵-۲۵ ۱۰:۰۳

    نقد مقصود فراستخواه بر فرامرز رفیع‌پور (۱)؛

    جامعه شناسی کلینیکی حاصل غلبه زبان تجویز بر زبان تحلیل

    اقتدارگرایی فرزند کمال‌گرایی است. برای رساندن جامعه به کمالی که در ذهن داریم مداخلات حداکثری حکومتی در سیاست اجتماعی را لازم می‌بینیم. بدین ترتیب مدل سیاست اجتماعی جناب دکتر رفیع‌پور ، مدل دولت‌گرا و اقتدارگراست نه سیاستی اجتماعی که از حوزه عمومی و از متن گفتگوهای مدنی دربیاید. خصوصا که فرض کمال‌گرایی ایشان سر به کمال‌گرایی سیاسی هم می‌گذارد.

  • فرهاد ساسانی ۱۳۹۴-۰۵-۲۶ ۰۹:۵۴

    نقد و بررسی کتاب «گفت‎وگوهای یاکوبسن و پومورسکا» (۱)؛

    رومن یاکوبسن مردی برای تمام فصول

    رومن یاکوبسن نظریه‎پردازی است که تنها در یک رشته تأثیر نگذاشته است؛ از یک طرف در حوزه‌ی زبان‎شناسی و در شاخه‎های مختلف آن از واج‎شناسی و آواشناسی تا صرف و نحو کار کرده است و از سویی دیگر راجع‎ به اسطوره‎شناسی، فولکلور، نشانه‎شناسی، هنر و ادبیات کارهای بسیاری دارد. در واقع یاکوبسن «مردی برای تمام فصول و حوزه‎ها» است.

  • فضل الله رضا ۱۳۹۴-۰۵-۲۵ ۱۰:۵۸

    فضل الله رضا؛

    گفتار در ترجمه‌پذیری شاهنامه (۱)

    وقتی زبانی پیچیده و غنی از نظر هنری وسیع شد، شک و تردید و یک‌به‌چندی (Multivalence) جای قاطعیت و یک‌به‌یکی (one- to- one) را می‌گیرد؛ چون دیگر الفاظ، ترجمان دقیق مفاهیم نیستند، قالب‌ها از معانی سرشار می‌شود و از قالبی به قالب دیگر سیلان می‌یابد، هرچند این مطلب از نظر علمی و دقت زیان‌بخش است، از دید اهل‌دل می‌تواند شورانگیز و خیال‌اندیش و پرجوش‌وخروش باشد، گرچه گفته‌های پیچیده بی‌دقت و بی‌حال و شور هم فراوان است.

  • دانته ۱۳۹۴-۰۵-۲۴ ۱۰:۱۸

    شعر فلسفی یا فلسفه‌ی شاعرانه (۱)؛

    دانته، شاعری و فلسفه

    نکته‌ی اساسی در بررسی دانته در دیدرس قرار دادن این نکته است که وی اندیشمند یا فیلسوفی اصیل یا آفریننده نبود، اهمیت دانته نه در آفرینش بلکه در بیان اندیشه و فلسفه است. بیجا نگفته‌ایم اگر بگوییم که دانته گردآورنده‌ی بخش‌های عظیمی از فلسفه‌های موجود در زمانه‌ی خود بوده است و بیراه نگفته‌ایم اگر بگوییم که دانته دست به ترکیب این عناصر پیش‌یافته در یک نظام بیانی شاعرانه می‌زند.

  • آبادیان ۱۳۹۴-۰۵-۲۴ ۰۹:۲۹

    گزارشی از سخنرانی حسین آبادیان در نشست «نقش زنان و حقوق آنان در انقلاب مشروطه»؛

    موانع عرفی تحقق حقوق زنان در دوره معاصر

    در دوره‌ی مشروطیت تعریفی از حقوق وجود نداشت، چه در مورد زنان و چه مردان، به‌راحتی از کنار حقوق زنان رد می‌شدند؛ زنان فعالیت می‌کردند، در خیابان‌ها حضور داشتند، بااین‌حال کسی حقوق آنان را به رسمیت نمی‌شناخت و این دو دلیل می‌توانست داشته باشد، یکی اینکه زن‌ها خود، حقوقشان را به رسمیت نمی‌شناختند، یا اینکه مردها برای آن‌ها حقوقی قائل نبودند

  • عباس کاظمی ۱۳۹۴-۰۵-۲۲ ۰۹:۳۵

    گفتاری از عباس کاظمی؛

    بدنِ شهر زنده است

    پرسشی که مطرح می‌شود، این است که آیا در نقد زندگی روزمره یا فهم کردارهای زندگی روزمره، لازم است به کالبد شهر و مادیت شهر و اشیا نیز توجه شود؟ به نظر من، به این تعبیر می‌توان شهر را چیزی بیشتر از مجموعه‌های انسانی در تعامل میان انسان‌ها و غیرانسان‌ها فهمید. احتمال دارد برخی مخاطبان بپرسند در جامعه‌ای که حق انسان‌ها محل بحث است، ضرورت دارد به بحث حقوق اشیا و مادیت شهر بپردازیم؟

  • هگل ۱۳۹۴-۰۵-۲۱ ۱۱:۱۴

    درآمدی بر دشواری‌های خواندن آثار هگل؛

    ورود به متن «پدیدارشناسی»

    هگل در جای‌جای کتاب، شگرد خود را در گرفتن تصورات طبیعی خواننده از مفاهیم و سپس خمیر کردن آن، ورز دادن آن و چیزی دیگر ساختن از آن، به کار می‎گیرد و تارعنکبوت متن خود را با طعمه‎هایی به‌ظاهر آشنا برای خواننده پهن می‎کند. خواننده با تصوری از مفاهیمی مانند روح، سوژه، ابژه، امرِ مطلق، حقیقت، ایده، واقعیت، شناخت و غیره، وارد هزارتوی متن هگل می‎شود؛ بی‎خبر از آنکه هنگام خروج (اگر اصلاً خروجی در کار باشد)، همۀ این‎ها نزد او دیگرگونه خواهند بود.

  • منصوره اتحادیه ۱۳۹۴-۰۵-۲۱ ۱۱:۰۰

    گفتاری از منصوره اتحادیه در نشست «نقش زنان و حقوق آنان در انقلاب مشروطه»؛

    ایجاد نگاهی نو به جای تکرار مکررات

    این مسائل بارها تکرار شده است و من معتقد هستم که به جای تکرار مکررات باید یک قدم به جلو برویم و چند موضوع جدید مطرح کنیم؛ مثلاً من فکر می‌کنم در زمینه‌ی حرکت زن‌ها چرا به وضعیت زنان در مصر و ترکیه و هند و روسیه نگاه نیندازیم، در روسیه یک سال قبل از انقلاب ایران در ۱۹۰۵ انقلاب شد، ترکیه یک سال بعد از انقلاب ایران انقلاب کرد. زنان در آن زمان چه می‌کردند؟ زنان مصری چه می‌کردند؟ باید بدانیم در آن زمان در مجاورت ایران چه خبر بوده است.

  • میان رشته ای ۱۳۹۴-۰۵-۱۹ ۰۹:۰۲

    گفت‌و‌گو با رضا مهدی پیرامون میان‌رشته‌ای ها؛

    دانشگاه در ایران یک دبیرستان معظم با ساختار، فرایند وکتب معین است

    نگاه دانشگاهها و موسسات آموزش عالی ایران به مفاهیمی نظیر دانش، مهارت، نگرش، آموزش و فناوری، به نحوی است که نه تنها برای توسعه میان رشتگی بلکه برای هر نوع ابتکار اساسی دیگر نیز عرصه را باز نمی کند.. تاکنون توسعه میان رشتگی و ایجاد زمینه و شرایط برای توسعه آن، دغدغه و اولویت نظام دانشگاهی ما نبوده است. به نظر من، عملکرد دانشگاهها در قلمرو علوم سخت(Hard science)، بهتر از علوم انسانی بوده است.

  • امیرعلی نجومیان ۱۳۹۴-۰۵-۱۸ ۰۹:۰۵

    نقد و بررسی کتاب «درآمدی به روایت‎شناسی» (۲)؛

    گفتمان تودوروفی درون‎شوِ «تحلیل متن ادبی»

    تودوروف در کتابش با عنوان «نمادگرایی و تفسیر» مراد خود را از گفتمان این طور بیان می‌کند: «گفتمان تجسم ملموس زبان است. گفتمان به ضرورت در زمینه‎ی ویژه‎ای تولید می‎شود، زمینه‎ای که نه تنها درگیر عناصر زبان است بلکه درگیر عناصر فرازبانی شامل شرایط تولید آن، بیان‎کنندگان آن، زمان، مکان و روابط میان این اجزای فرازبانی می‌شود». و لازم است ما با این تعریف از «گفتمان» وارد «تحلیل متن ادبی» شویم.

  • مشونیک ۱۳۹۴-۰۵-۱۸ ۰۹:۳۴

    هانری مشونیک؛

    سیاست ترجمه

    مسئله نظری مسلماً آن نیست که منکر وجود زبان مبدأ و مقصد در ترجمه شویم، بلکه مسئله آن است که طرح این‌چنینی مسئله کاری باطل است، زیرا بر دیدگاهی استوار است که جز مفهوم زبان و مفهوم نشانه، مفهوم دیگری نمی‌شناسد؛ اما اگر به گفتار فکر کنیم و نه به زبان، مسئله جابه‌جا می‌شود، دیدگاه و نتیجه نیز تغییر می‌کند. همه این‌ها را در گفته‌ای بسیار ساده می‌توان خلاصه کرد: هویت را در برابر غیریت قرار ندهیم، زبانی را در برابر زبان دیگر قرار ندهیم، بلکه گوش بسپاریم به تأثیری که متن بر زبان خود می‌گذارد، تأثیری که فقط متن است که بر زبان می‌گذارد.

  • همپل ۱۳۹۴-۰۵-۱۷ ۰۹:۴۸

    کارل گوستاو همپل؛

    نقش قوانین کلی در تاریخ

    در تاریخ نیز می‌توان به میزان هریک از شعب بررسی‌های تجربی، تبیین علمی برحسب فرضیه‌های عمومی مناسب یا نظریه‌ها که بخشی‌هایی از فرضیه‌های مربوط هستند به موفقیت دست یافت. این تز به روشنی در تضاد با این نظریه‌ی مأنوس در تاریخ است که بیان می‌دارد، تبیین واقعی و اصیل در تاریخ برحسب روشی انجام می‌گیرد که از نظر ویژگی‌هایش علوم اجتماعی را از علوم طبیعی متمایز می‌سازد که به روش فهم همدلانه معروف است.

  • زیمل ۱۳۹۴-۰۵-۱۷ ۱۱:۲۱

    گئورگ زیمل؛

    تقارن و سازمان اجتماعی

    سازمان عقلانی جامعه، نسبتاً جدای از نتایج آن برای افراد، دارای کشش زیباشناختی بالایی است. هدف این سازمان عقلانی، تبدیل کردن تمامیت زندگی ها در کل سازمان به یک اثر هنری است که در لحظه به سختی می توان آن را برای زندگی یک فرد محقق نمود. هر چه بیشتر می آموزیم که برای اشکال مرکب ارزش قائل شویم، بی درنگ مقولات زیباشناختی را به اشکال جامعه به-مثابه یک کل بسط می دهیم.