تیتر1 صفحه اول

کامو

نگاهی به کتاب متافیزیک مسیحی و نوافلاطون‌گرایی آلبر کامو؛

حلقۀ مفقوده در تحلیل آلبر کامو

کامو در سراسر متافیزیک مسیحی به هر سنت از دیدگاه سنت دیگر نزدیک می‌شود و مفروضات و تناقضات هریک را خاطرنشان می‌سازد؛ بدین‌رو، متافیزیک مسیحی نخستین گام در سفر فکری کامو بود، سفری که در آثار پخته‌ای چون عصیانگر و افسانۀ سیزیف به اوج می‌رسد؛ کامو در این دو اثر به بررسی ارتباطات میان مسیحیت، تمدن یونان و مدرنیته بازمی‌گردد.

بردیایف

آراء ژاک ماریتن و نیکلای بردیایف در باب معنای تاریخ ؛

تکوین نظرگاه مذهبی قرن بیستم در باب تاریخ

  ماریتن همچون بردیایف اعتقاد داشت که ابعاد قدسی و دنیوی تاریخ به هم پیچیده ­اند و پیوند نزدیک این دو بُعد در روابط گاه دوستانه و گاه پرتنش «شهر خدا» و «قلمرو ناسوت» خود را نشان می­دهد . با وجود این، ماریتن در تضاد با دیدگاههای مدرنیستی از وجودِ جداگانه‌ی ابعاد قدسی و دنیوی تاریخ و جدایی آن دو قلمرو سخن می­گوید. با توجه به این مسئله، فلسفه‌ی تاریخ او با فلسفه‌ی تاریخ بردیایف یا مونیه متفاوت می­شود.

عبدالرحمن

ترجمه بخشی از کتاب «روح مدرنیته: دیباچه‌ای بر مدرنیتۀ اسلامی»؛

مدرنیته در جهان اسلام؛ کاربستی درجه‌ دوم

مدرنیته‌ای که در جوامع اسلامی جاری است، کاربست درونی روح مدرنیته نیست، به‌علاوه کاربستی هم نیست که در ارکان آن نوآوری اتفاق افتاده باشد، بلکه تقلیدی است از کاربست این روح که غربی‌ها ابداع کرده‌اند، به‌عبارت‌دیگر، کاربستی درجه دوم است. بر این اساس این سوال که: «اسلوب‌های کاربست روح مدرنیته در جوامع مسلمان چگونه است؟» شکلی دیگری به خود می‌گیرد و آن، این است: «شیوه‌های انتقال جوامع مسلمان از مدرنیتۀ مقلدانه به مدرنیتۀ نوآورانه چگونه است؟»

  • اشتراوس ۱۳۹۵-۰۷-۰۴ ۰۸:۲۶

    متن سخنرانی لئواستراوس با ترجمه فرهنگ رجایی؛

    فلسفه سیاسی چیست؟

    فلسفه‌ سیاسی‌ باید از اندیشه سیاسی به طور کلی متمایز شود.در زمان ما، هر دو بکرات همسان تلقی‌ شده‌اند.برخی تا آنجا پیـش رفـته‌اند که عنوان فلسفه را پسـت مـی‌شمارند و در باره فیلسوفان به عنوان«دغل‌ بازان‌ مبتذل»صحبت می‌کنند.منظور ما از اندیشه سیاسی تعمق در باره آراء سیاسی یا ارائه تفسیری از آنهاست؛و منظور از فکر سیاسی هر«خیال، مفهوم، نوع، یا هر امر سیاسی بارز دیگری است کـه‌ در مـوقع تفکّر در باره آن، ذهن به خدمت گرفته می‌شود»و به اصول اساسی سیاسی می‌پردازد.

  • زئوس ۱۳۹۵-۰۶-۳۱ ۰۸:۵۸

    بررسی کتاب «همه چیز می‌درخشد» نوشته‌ی هربرت درایفوس و اس. دی. کلی (۲)؛

    غیاب خدایان و نیهیلیسم عصر سکولار

    راه نجات از نیهیلیسم و مقابله با آن، فهم پوئتیک است. فعالیت‌هایی چون ورزش، کارهای هنری و صنعتی (نه به شیوه‌ی تکنولوژیک)، توجه به مناسک روزمره چون آماده کردن قهوه‌ی صبحانه و ...مثال‌هایی از مهارتهای پوئتیک هستند. ما با انجام این فعالیتها نسبت به بدن و جهان بیرون آگاه می‌شویم و از درونی که رهاورد دکارت و کانت و فلسفه‌ی مدرن است فاصله می‌گیریم. از نظر نویسندگان کتاب خدایان نه مرده‌اند و نه تبعید شده‌اند، بلکه ما با لگد آنها را از جهان خویش بیرون رانده‌ایم.

  • آیرونی/ نجفی ۱۳۹۵-۰۶-۲۹ ۰۹:۴۱

    گزارش نشست نقد کتاب «مفهوم آیرونی» کیرکگور؛

    فلسفه همچون آزار افکار عمومی

    داستان آیرونیک شدن فلسفه به پارادوکس سیاسی فلسفه باز می‌گردد. فلسفه، فعالیتی فکری مشروط به دموکراسی است، یعنی فضایی که آدم‌ها در آن آزادند عقایدشان را بیان کنند. در این فضا انسان‌ها ظاهرا خودشان را ممیزی نمی‌کنند. وجه انتقادی و سلبی فعالیت فکری فلسفه یعنی زیر سوال بردن همه‌چیز و همه کس. اما بعد از اینکه فعالیت فکری فلسفه شروع شد، مجدانه مهم‌ترین و با معناترین شرط خود را زیر سوال می‌برد. یعنی بیان آزادانه عقاید به معنای هم ارزشی آنها نیست، بلکه باید آنها را درجه‌بندی کرد. فلسفه از همان ابتدا یک فعالیت پارادوکسیکال است.

  • صنعتی ۱۳۹۵-۰۶-۲۸ ۱۰:۳۲

    جوابیه‌ای به مصاحبۀ دکتر محمد صنعتی در شمارۀ نهم «فرهنگ امروز»؛

    در ایران به‌وارونه رویکرد لکانی را به نابالینی بودن متهم می‌کنند

    دکتر صنعتی می‌گوید«...روان‌کاوی لکانی از کار بالینی فاصله گرفته و بیشتر می‌باید آن را گونه‌ای فلسفه که به امر اجتماعی و زبان نظر دارد، دانست.» ولی می‌دانیم که با ورود روان‌کاوی به سدۀ بیستم به واسطه تجربیات بالینی فروید، نقد ادبی، سینما، فلسفه و جامعه‌شناسی کاملاً دگرگون شدند. به همین‌گونه، نمی‌توان از دوستداران فلسفه، ادبیات، سینما، و... خواست که به روان‌کاوی لکانی دست‌اندازی نکنند. هرچند در استفادۀ کاربردی از روان‌کاوی لکانی در زمینه‌های نابالینی، درون‌مایۀ آن سخت تحریف شده و جز پوسته‌ای بی‌مغز از آن چیزی نمی‌ماند.

  • موریموتو ۱۳۹۵-۰۶-۲۷ ۱۳:۰۹

    ​گفتگو با کازوئو موریموتو؛

    غرب الگویی بود که ژاپن باید به آن می‌رسید

    برای نسلی مثل نسل آقای "ایتاگاکی" یا "گوتو" مسئله دین اسلام نبود، بلکه تمدن اسلام بود. هر چیز و هر جا که تاثیری از اسلام داشت برای آنان اهمیت داشت. در واقع جایگزین هر چیز بد غربی، عناصر خوب اسلامی بود. به نظرم اسلام برای آنان بیشتر مترادف بود با نفی هر چیز غربی که ژاپن به آن تن داده بود. اسلام به لحاظ مفهومی امر مثبت و با ارزشی بود که می‎توانست علیه غرب به کار گرفته شود.

  • درایفوس ۱۳۹۵-۰۶-۲۷ ۰۹:۵۵

    بررسی کتاب «همه چیز می‌درخشد» نوشته‌ی هربرت درایفوس و اس. دی. کلی (۱)؛

    قهرمانان در دنیای مدرن

    سنگینی بار انتخاب، یک ویژگی ضروری وجود انسانی است. حتی اگر اعمال قهرمانانه برای لحظاتی موجب فرار از این بار سنگین شوند. پس گویا عمل قهرمانانه باید نوعی رهایی از انتخاب باشد. سنگینی بار انتخاب به معنای پرسیدن پرسشهایی دشوار و عمیق است: چگونه می‌توان زندگی معناداری داشت؟ یا به طور مشخص‌تر، تفاوت کنشهای مختلف در کجاست؟ چون همین تفاوتها مبنا و اساس تصمیم‌گیری ما را درباره هویتمان تشکیل می‌دهند.

  • مالجو ۱۳۹۵-۰۶-۲۴ ۱۴:۰۲

    گزارشی از نشست بحران‌های اقتصادی و تدابیر سیاسی در ایران امروز؛

    تعلیق تاریخی اقتصاد ایران

     این حجم فرار سرمایه در ایران حکایت از یک بحران بزرگ‌تر در سطح اقتصاد سیاسی و ساختار نهادی سیاسی در ایران و وجود نظم آنارشیک در این ساختار هست. این انتظام آنارشیک موجب تلاطمی دایمی در طبقات فرادست می‌شود. طبقات فرادست در دهه‌های اخیر یا از طریق رانت‌های بروکراتیک یا از طریق رانت‌های وفاداری شکل گرفته‌اند. اما این طبقات فرادست به سبب نظم آنارشیک سطح سیاسی که در قالب اختلافات و دعواها و ستیزهای جناحی می‌بینیم، دایم دچار تلاطم می‌شوند و در چنین شرایطی انتقال سرمایه‌ها به خارج راهی برای گریز از این تلاطمات است.

  • نئولیبرالیسم ۱۳۹۵-۰۶-۲۳ ۱۰:۳۸

    نگاهی به نظریه‌ی نولیبرالی جامعه سایمون کلارک؛

    پروژه‌ای سیاسی برای تسخیر فرمانروایی اقتصاد

    نولیبرالیسم، وقت و استحکام خود را مرهون جذابیت ایدئولوژیکش است، اما نمی‌بایستی که آن را صرفاً به‌مثابه یک ایدئولوژی در نظر گرفت، چراکه به نظر می‌رسد مبتنی بر بنیان‌های علمی اقتصاد مدرن لیبرال باشد. اقتصاد نولیبرال کنونی در قیاس با نسخه‌ی قرن نوزدهمی‌اش که بر پایه‌ی مجموعه‌ای از مدعیات ساده‌انگارانه در باب ویژگی بازار و رفتار کنشگران در بازار است، کمتر جزم‌گرایانه به نظر می‌رسد.

  • لائوکوئون ۱۳۹۵-۰۶-۲۳ ۱۰:۱۷

    تاملی بر زیبایی‌شناسی شعر-نقاشی(۴)؛

    هنر از ورای لائوکئون

    در دوره‌ای که سوبژکتیویته در تجربه‌ی زیباشناختی جایگاه مهمی دارد، بحث بر سر هنرهای مستقل و خودمختار به‌خوبی نشان داده که بعد از این، آنچه اهمیت دارد خود هنر است نه اصول و قواعد جزمی و قراردادی که از متافیزیک، دین و اخلاق منشأ می‌شوند. همچنین زیباشناسی با حفظ کردن پیوند خود با فلسفه به یکی از حوزه‌های ارجح شناخت فلسفی تبدیل شده و در مقام یکی از بخش‌های سازنده‌ی نظام فکری کانت و هگل جایگاه خاصی یافته است.

  • الن بدیو ۱۳۹۵-۰۶-۲۰ ۱۰:۵۲

    گفت‌وگو با آلن بدیو؛

    فاسدکردن جوان‌ها

    جوان‌ها میان دو چیز در نوسانند؛ از یک‌سو، امکان خجالت‌آور بازگشت به سنت - که همواره از مقوله احیای یک جنازه و بازگرداندن اشباح به زندگی است - و از سوی دیگر، امکان اشغال جایگاهی در ساختار کلی رقابت و تنازع برای بقا در آن، تنها با این هدف که بازنده نباشند. آنچه من، به تبع رمبو، «زندگی حقیقی» می‌نامم نوعی راه سوم است: نه بازگشت به سنت‌های مرده و نه سازگاری با قواعد سرمایه‌داری جهان‌گستر، که به‌رغم ظاهر متمدنانه‌اش در واقعیت وحشی و غیرانسانی باشد.

  • ترنس مالیک ۱۳۹۵-۰۶-۲۱ ۰۹:۰۵

    نگاهی به سینمای ترنس مالیک؛

    زیارتِ تعالی: «شوالیۀ جام‌ها» و فیلم‌های مالیک

    «شوالیۀ جام‌ها»، غنی‌ترین جست‌وجوی امر روحانی که تاکنون مالیک بدان دست زده، تحت‌تأثیر سلوک زائر است؛ تمثیلی از گرویدن به مسیحیت که مالیک آن را به‌روز می‌کند و در برابر لذت‌پرستی هالیوود، فرهنگ پسامدرن و شکاف فزایندۀ میان فقیر و غنی قرار می‌دهد. هرچند در «دنیای نو» و می‌توان ادعا کرد «درخت زندگی» نیز اشاراتی سیاسی وجود دارد، اما «شوالیۀ جام‌ها» نخستین فیلمی است که در آن جهان‌بینی روحانی مالیک آشکارا بر تفکر و مواضع سیاسی او تأثیر می‌گذارد.

  • ذهن ۱۳۹۵-۰۶-۲۰ ۰۹:۵۰

    جمع حکمای فلسفه‌ی اسلامی در مفهوم زیبایی‌شناسی (۲)؛

    ورود به عرصه خیال با نقد عقل

    در اسلام برخلاف فلسفه‌ی غربی، زیبایی‌شناسی صرفاً نظریه‌ای برای درک بهتر هنر نبوده است، بلکه هنر خود نوعی متأثره از ذات زیبایی‌شناسی است که در اکمالِ کمال هنرمند مورد استفاده قرار گرفته است. هنر نیز گونه‌ای از شناخت هستی است، البته گونه‌ای متفاوت با زبان و ابزار ویژه‌ی خود؛ و هنرمند نیز کار خود را ابتدا با نقد عقل و ورود به عرصه‌ی عالم خیال آغاز می‌کند و به گونه‌ای هر جا کلام عقل به پایان خودش نزدیک شود، خواستگاه آغازین هنر همان جا است و فارغ از هر بندی، هنرمند را در آسمان خیال خود که طبقه‌ای از طبقات زیبایی‌شناسی است به پرواز درمی‌آورد.

  • هابرماس/ نولته ۱۳۹۵-۰۶-۱۷ ۱۰:۰۶

    بهزاد جامه‌بزرگ/ نگاهی به کتاب آشوویتس یکتا؛

    آشوویتس: «زیاده‌روی در امر موجه»؟!

    هابرماس اصرار داشت عرق شرم آشوویتس می‌بایست برای همیشه بر پیشانی آلمانی‌ها باقی بماند. پرواضح است که سخن گفتن از این شرم ماندگار مدنظر هابرماس با مشی ملی‌گرایانه نولته و دیگر مورخان ملی‌گرا نمی‌توانست همخوانی داشته باشد. نولته بر این باور بود که «شرم» مدنظر هابرماس با «تقصیر» مورد بیان یاسپرس متفاوت بود.

  • طباطبایی ۱۳۹۵-۰۶-۱۶ ۱۳:۵۶

    سیدجواد طباطبایی؛

    کارل اشمیت و فلسفۀ حقوق آلمان نازی

    دیدگاهی که اشمیت به دفاع از آن برخاست از دیدگاه برخی نویسندگان، نظیر کارل رایموند پوپر (۱۹۰۲ ۱۹۹۴)، ریشه در افکار و فلسفۀ سیاسی هگل داشت. برای تصحیح سوء برداشت پوپر لاجرم توضیحی در این باب لازم است. هگل هم‌چنان‌که می‌دانیم از منتقدین سرسخت مفاهیم انتزاعی بود. وی در نقد دیدگاه اخلاقی کانت بر این باور بود که رأی او در این باب بر مبنای انتزاعات اخلاقی است، و این انتزاعات به هیچ نظم واقعی در عالم خارج ارتباطی پیدا نمی‌کند، چرا که یک امر کلّی اخلاقی را عرضه می‌کند که جایگاه آن در نظام اجتماعی مشخص نیست و به همین خاطر است که در جایی می‌گوید: اخلاق کانتی، لانۀ تنش‌ها و تضادهاست.

  • شعر نقاشی ۱۳۹۵-۰۶-۱۶ ۰۹:۴۶

    تاملی بر زیبایی‌شناسی شعر-نقاشی(۳)؛

    جنگ هنرها

    آیا نقاشی باید همچون شعر خاموش و بی‌صدا باشد یا شعر باید تابلویی سخنگو باشد؟ این دو پرسش چکیده‌ی مجادلات طولانی شعر همچون نقاشی است که از دوره‌ی رنسانس تا لسینگ در جریان بوده است. این گزاره بیان می‌دارد که شعر مانند نقاشی از قدرت توصیف، القا و بازنمایی تصویری برخوردار است. نقاشان دوره‌ی رنسانس نقاشی را با شعر همتا کردند.اما داوینچی در رساله‌ی درباره‌ی نقاشی با بنیان نهادن سلسله‌مراتب بین هنرها، نقاشی را در صدر نشانده و آن را بر شعر متقدم می‌داند.

  • کارگر ۱۳۹۵-۰۶-۱۴ ۱۰:۱۷

    چرا در دنیای مدرن کار ارزش تلقی می‌شود؟

    ستایش از «تن‌آسایی»

    اوقات فراغت در گفتمان امروزی فرصت تفریح و شادی و رهایی از کار نیست، بلکه ابزاری است که با آن تدارک روانی و جسمی لازم برای کار مجدد فراهم می‌شود؛ یعنی حتی فراغت نیز در خدمت کار است. سرمایه و در امتداد آن تولید به چنان حدی از سرعت رسیده که در نهایت انسان را به‌عنوان تفاله‌ی کار نابود می‌کند. تلاش برای تحقیر تن‌آسایی و آرمیدن بیش از همه از سوی دانشگاهیان شکم‌سیر و سرمایه‌داران بی‌دردی است که پایان کار از نظر آن‌ها معنایی ندارد. هر روز بیش از دیروز اشیای بیهوده‌ای تولید می‌کنیم که محیط زیست و دنیای ما را نابود می‌کند و مهم‌تر از آن وقت ما را می‌بلعد.

  • هابسبام ۱۳۹۵-۰۶-۱۳ ۱۲:۵۶

    ترجمه فصل یازدهم کتاب «درباره‌ی تاریخ» اثر اریک هابسبام/ حسن مرتضوی؛

    مارکس و تاریخ

    مارکسیسم چنان جریان غالب در تاریخ را دگرگون کرده که امروزه مشکل بتوان گفت که اثر خاصی را یک مارکسیست نوشته یا غیرمارکسیست؛ مگر اینکه مؤلف خود موضع ایدئولوژیکش را تبلیغ کرده باشد. این موضوع هیچ جای افسوس ندارد. من چشم به راه زمانی هستم که هیچ‌کس نپرسد آیا مؤلفان مارکسیست هستند یا خیر؛ زیرا در این صورت مارکسیست‌ها می‌توانند از دگرگونی تاریخ به‌واسطه‌ی ایده‌های مارکس رضایت‌خاطر داشته باشند.

  • قانعی راد ۱۳۹۵-۰۶-۱۰ ۰۹:۴۱

    نگاهی به کتاب «هابرماس و روشن‌فکران ایرانی»/ محمدامین قانعی‌راد؛

    دویدن بین نظریه و سیاست روزمره

     برای روشن‌فکران دینی مفاهیم و مقولات حوزه‌ی عمومی، عقلانیت، تفاهمی جدی و جاذب بود. حوزه‌ی عمومی گستره‌ای را برای رویارویی انسان‌های ناطق فراهم می‌ساخت و دریچه‌ای را برای حل مسئله‌ی دموکراسی در ایران می‌گشود... رویکرد اصلاح‌طلبان نسبت به اندیشه‌های هابرماس نه صرفاً کاربرد خام و انفعالی آن اندیشه‌ها، بلکه با مصرف خلاقانه‌ی آن‌ها همراه بود. حجاریان بر برخی از تفاوت‌های اندیشه‌های هابرماس با شرایط ایران وقوف دارد و به این تمایزها تأکید می‌کند.

  • فیلسوفان اسلامی ۱۳۹۵-۰۶-۱۵ ۰۹:۵۵

    جمع حکمای فلسفه‌ی اسلامی در مفهوم زیبایی‌شناسی (۱)؛

    مناقب حضرت زیبایی

    در فلسفه‌ی اسلامی لفظ آشنایی به نام «عالم اصغر» وجود دارد؛ مراد از این تلقی، جهان پرتلاطم انسانی است که خود به گونه‌ای نمو خاکیِ هستی لایزال الهی بوده و تعالی خود را به قدر جذب فیض الهی می‌داند. هیچ لفظی در بین تفاسیر اسلامی در خصوص زیبایی‌شناسی به‌جز کمال و عالمیت اصغرِ انسان مورد توجه نبوده است. در نهایت نیز هرآینه عالم اصغر (انسان) سعی بر آن دارد که با کسب کمال، ذره‌ای از ذات احدیت را در خویش متجلی کند.

  • آنکرسمیت ۱۳۹۵-۰۶-۱۳ ۰۹:۵۶

    تاملی در نگاه روایت‌گرایانه آنکرسمیت به تاریخ؛

    طنین تراکتاتوس در فلسفه‌ی تاریخ

    آنکراسمیت با طنینی تراکتاتوسی-ویتگنشتاینی و اسلوبی روایی-منطقی به شرح آرای خود کوشیده است. وی آرای خود را ابتدا در شش گزاره بیان می‌کند، پس از هر گزاره‌ی اصلی، وی با نوشتن زیرگزاره‌ها -که ذهن انسان را به لحن کوبنده‌ی تراکتاتوس ارجاع می‌دهد- گزاره‌های اصلی را شرح و تفسیر می‌کند. وی نگاهی کاملاً منطقی و نحوی به گزاره‌های روایی و شیوه‌های روایت‌گرایانه در تاریخ دارد.

  • داوری اردکانی ۱۳۹۵-۰۶-۰۹ ۱۱:۳۹

    رضا داوری اردکانی؛

    پیدا و پنهان عقل

    از نشانه­ های خرد اینست که مردم راه و مقصدی پیدا می­ کنند و به سوی آن راه می­ پویند. پس خرد به تساوی میان همه آدمیان تقسیم نشده است و چیزی نیست که آن را بتوان با تصمیم به وجود آورد یا از میان برد. به عبارت دیگر ظهور و خفای خرد در اختیار ما نیست اگر در تاریخ عقل گاهی پنهان است و زمانی نیز آشکار می­ شود و مردمان از آن بهره­ مند می­ شوند ما چگونه می­ توانیم عقل را پدید آوریم یا هدایت کنیم؟ عقل اگر باشد راهنمای مردم است و بخت خوش از آن کسانی است که در زمان و تاریخ ظهور و بسط خرد به دنیا می­ آیند و به سر می­ برند.

  • هنر ۱۳۹۵-۰۶-۰۹ ۰۹:۱۰

    تاملی بر زیبایی‌شناسی شعر-نقاشی(۲)؛

    زیربنای فلسفی و فکری زیبایی‌شناسی

    از نظر کانت، زیبا چیزی است که بدون مفهوم قابل تصور است، مثل وقتی که انسان بدون کمک مفاهیم، احساس شادی می‌کند و زیبا از سنخ همین حس کردن‌های بی‌واسطه و بدون کمک مفاهیم است و مثل احکام منطقی، اصول و قواعد ابژکتیو ندارد. از نظر او، وقتی قوه‌ی حس ما با یک امر زیبا همچون گل زیبا یا یک تابلوی زیبا روبه‌رو می‌شود، قوه‌ی خیال با این مواجهه می‌کوشد در بازی آزاد خود با قوه‌ی فاهمه، این زیبایی را تحت یکی از مقولات فاهمه قرار دهد.