تیتر1 صفحه اول

دانشگاه

نگاهی به سیاست‌های اجرایی فعلی دستگاه‎های آموزش عالی (۳)؛

علم مدرن به هر قیمتی؟

در دانشگاه‎های کشورهای غربی هیچ‌کسی مستقیماً برای اساتید در زمینه‎های پژوهش-آموزشی تصمیم‎گیری نمی‎کند، درصورتی‌که در ایران این‌چنین نمی‎باشد، حتی برای جزئی‎ترین موارد نیز برای اساتید تصمیم‎گیری می‎شود و فقط این اساتید هستند که هیچ تصمیم‎گیریی انجام نمی‎دهند به‌جز در مورد «نمره» که آن هم همراه ملاحظاتی است و در صورت تمایل مسئولین دانشگاه به‌راحتی قابلیت سلب‎ ید از استاد وجود دارد.

ناسیونالیسم

در باب چگونگی شکل‌گیری و تکوین ناسیونالیسم؛

ناسیونالیسم رمانتیک یا خودفریبی

نباید از یاد برد که ناسیونالیسم رمانتیک که زمانی همچون نیرویی مقاومتی در برابر تهاجم و استیلای خارجی عمل کرده بود اینک موجب تکوین فرزندی ناخلف یعنی آلمان نازی بود. تردیدی نیست که بسیاری از کشورهای امروزی که روی نقشه جهان موجودند کار خود را با ناسیونالیسم رمانتیک آغازیده‌اند، چون تنها منبع مشروعیتشان همین ایده بود.

علمداری

نقدی بر کتاب «زیست جهان و اهمیت آن برای نظریه‌ی سیاسی»؛

کتابی فائق در شرط لازم سیاست اما قاصر در شرط کافی

در اثر مذکور، شناخت پیشانظری سیاست فربه‎تر از شناخت تاریخی و متافیزیکی آن است، شناختی که مبتنی بر تجربه‌ی زیسته و به‌صورت توصیفی و نه تبیینی و نه تجویزی است. بنابراین، اثر مذکور در شرط لازم سیاست (بعد تجربی) فائق بوده، ولی در شرط کافی سیاست (بعد تاریخی و فلسفی) قاصر بوده است. مخلص کلام، اینکه پرداختن به سیاست زمانی کامل خواهد شد که هم بعد تجربه و هم بعد تاریخ و فلسفه‌ی آن توأمان مورد توجه قرار گیرند.

  • هایدگر پدیدارشناسی ۱۳۹۴-۱۱-۱۳ ۰۹:۲۹

    مارتین هایدگر؛

    درباره‌ی پدیدارشناسی روح هگل

    سیستم دایره المعارف با طرح‌های اولی سیستم قرابت بیشتری دارد تا با سیستم پدیدارشناسی، این سیستم در چارچوب کلیت فلسفه‌ی هگلی متفرد است و با این وصف، بالضروره به‌صورت درونی آن تعلق دارد، زیرا پدیدارشناسی روح بااین‌همه اثر و راه باقی می‌ماند، راهی که نه تنها یک بار بلکه همواره به یک معنای معین و ضروری زمینه را برای سیستم دایرۀ‌المعارف مهیا می‌سازد.

  • ریتر ۱۳۹۴-۱۱-۱۲ ۰۹:۰۶

    حامد صفاریان/ یادداشتی بر «لغت‌نامۀ تاریخی فلسفه»؛

    لغت نامه تاریخی فلسفه؛ تالی چرخش فکری غرب

    آنچه درون‌مایۀ «لغت‌نامۀ تاریخی فلسفه» را شکل می‌دهد، نه خود زبان و جنبۀ درزمانی آن یا ترسیم زبان‌شناسیک و فیلولوژیک واژگانِ آن در حوزۀ فلسفه، بلکه به‌واقع ترسیم صیرورت و تطور مفاهیم در بستر تاریخ و همچنین پراکندگی هم‌زمان معانی این مفاهیم در نزد فیلسوفان مختلف و نیز در حوزه‌های گوناگون است که خود تالی همان چرخش نگاهی‌ است که از قرن هجدهم به بعد در جهان فکری غرب روی نمود.

  • رتبه بندی دانشگاه ۱۳۹۴-۱۱-۱۱ ۰۸:۵۶

    نگاهی به سیاست‌های اجرایی فعلی دستگاه‎های آموزش عالی (۲)؛

    علم مدرن، رهایی یا بردگی؟

    در مورد رتبه‎بندی علمی دانشگاه‎ها اینکه یکی از دانشگاه‎ها دارای رتبه‌ی زیر ۵۰۰ در میان دانشگاه‎های دنیا باشد چه افتخاری دارد؟ به‌عبارت‌دیگر، این رتبه‎ها (مانند ۵۰۰) در دنیا از لحاظ اندازه و مقدار بی‎اعتبار می‎باشد، چراکه تفاوت چندانی با رتبه‌ی ۶۰۰ ندارد و نمی‎توان به آن‌ها افتخار کرد، چون اولاً ۱، ۲ یا ۱۵ نیست؛ ثانیاً، این تغییر رتبه صرفاً یک جابه‌جایی درونی است.

  • رحمانیان ۱۳۹۴-۱۱-۱۱ ۰۸:۳۱

    نگاهی به تئاتر آدامس‌خوانی به کارگردانی محمد رحمانیان؛

    آدامس‌خوانیِ رحمانیان، نقطه‌ی صفر مطلق

    اجزای مختلف صحنه‌ در آدامس‌خوانی تابلوهایی را در خود جای داده که یادآور تابلوهایی از وارهول، همیلتن، پائولوتزی ... است؛ این تابلوها به‌خوبی مصرف‌گرایی و میل مضاعف در دنیای جدید را تداعی می‌کنند، نمایش این مصرف‌گرایی در برخی تابلوها با چرکی، شکستگی تصویر، تراکم تصویر ... حالتی تکان‌دهنده‌ را به مخاطب منتقل می‌کنند؛ بازیگران هریک داستانی مرتبط با آدامس را روایت می‌کنند که در نهایت قرار است به نقطه‌ای تراژیک و پوچ ختم شود، این نقطه‌ی پوچ همانی است که آدامس نماد آن است، یعنی صفر مطلق.

  • داستایوفسکی ۱۳۹۴-۱۱-۰۸ ۰۹:۴۰

    به مناسبت صدوسی‌وپنچمین سال‌مرگ داستایفسکی؛

    برداشتی آزاد از داستایفسکی

    خواندن رمان‌های داستایفسکی انسان را وادار می‌کند به کاوش در درونی‌ترین لایه‌های ذهن خود بپردازد و خودش را در موقعیت‌های دشواری که شخصیت‌های رمان‌های وی با آن درگیر می‌شوند، قرار دهد که گاه تضاد حاصل از این موقعیت‌ها ذهن را دچار پریشانی می‌کند و انسان احساس می‌کند دقیقاً در همین لحظه باید دست به انتخابی حساس میان نیک و بد بزند.

  • هگل ۱۳۹۴-۱۱-۰۷ ۰۹:۰۴

    بازخوانی رسالۀ «دربارۀ نظام رایش» (۲)؛

    هگل در مقام دفاع از ماکیاوللی

    آنچه هگل را تبدیل به مدافع ماکیاوللی کرد، صرف مطالعۀ آثار او نبود، بلکه شرایط بحرانی مشابهی بود که هگل در آن قرار گرفته بود. نکبتی که رایش را فراگرفته بود البتّه صرفاً محصول عوامل داخلی نبود بلکه سیاست دوگانۀ انقلابیون فرانسوی منجر به تشدید آن شده بود. تندباد حوادث سیاسی و تاریخی چشمهای آرزومند به آزادی امّا بستۀ هگل نسبت به سرشت سیاست جدید و حقیقت قدرت را باز کرد و او را متوجّه این نکتۀ مهم کرد که منطق درونی قدرت در برابر دعاوی اخلاقی قرار می‌گیرد و آنگاه‌ که قدرت حقیقت خود را نشان می‌دهد، اخلاق یکسره رنگ می‌بازد.

  • مرادی ۱۳۹۴-۱۱-۰۷ ۰۸:۵۰

    اقتراح با حضور محمدعلی مرادی و محمدمهدی اردبیلی در خصوص فهم ایرانیان از هگل؛

    ما هنوز به خودمان نیاندیشیده‌ایم

    ما به‌عنوان ایرانیانی که به کار علمی و فلسفی مشغول هستیم، از جنبه مفهومی نه در دستگاه مفهومی و نه درتفکر منظومه‌ای، بلکه در فرم هیبرتی تفکر می‌کنیم. ازاین رو هگل را که تفکر مفهومی را به اوج خود رسانده است و تلاش می‌کند تا یکی از بزرگترین سیستم‌های مفهومی (Konstituieren) را برسازد، در چارچوب و فرم هیبرتی می‌کشانیم، چرا که ما در جائی نایستاده‌ایم ، شما در سئوالتان این فرض را قرار داده‌اید که گویی ما جائی ایستاده‌ایم. در نتیجه، چون ما در جائی نایستاده‌ایم، از جنبه تفکر در فرم هیبرتی فکر می‌کنیم.

  • طباطبایی ۱۳۹۴-۱۱-۰۶ ۰۸:۳۳

    گزارش سخنرانی سیدجواد طباطبایی در دومین سمپوزیوم مناسبات ایران- قفقاز؛

    جست‌وجوی نظریه‌ای دربارۀ ایران

    من به‌عنوان یک شهروند صریح‌تر می‌توانم بگویم رهبران امروز عربستان بسیار ماجراجو و غیرواقع‌بین هستند. یعنی به مساله‌ای دامن زدند و در دشمنی با ایران نیروهایی را آزاد کردند که روزی دامنگیر خود آنها خواهد شد. البته این امکان برای ایران وجود دارد که از خود دفاع یا دفع ضرر آنها را کند اما برای بخش بزرگی از عرب‌ها به سردمداری عربستان این امکان بسیار کمتر از ایران است، یعنی خطر آن نیروها برای عربستان بیشتر از خطر آن برای ایران است. چون عربستان کشور نیست و ایران کشور است.

  • ماکیاولی ۱۳۹۴-۱۱-۰۴ ۰۹:۲۵

    بازخوانی رسالۀ «دربارۀ نظام رایش»(۱)؛

    ماکیاوللی در آثار هگل

    «منشورات رایش» به مجموعۀ نوشته‌هایی گفته می‌شود که سنّتی حقوقی و مختّص تاریخ آلمان و متمایز از فرانسه و انگلستان را تشکیل می‌دهد. این سنّت پس از سقوط امپراتوری رُم و زاییدۀ موقعیت بوجود آمدۀ ویژۀ سرزمین‌های آلمانی‌زبان پس از رفرماسیون و در بستر مناسبات پیچیده بین منافع قیصرها و بیش از سیصد حکومت محلّی و همینطور اصناف و طبقات رایش، قبایل و امیرنشین‌ها شکل گرفت و بعدتر تحت تأثیر آموزۀ ماکیاوللیاییِ «Staatsräson» و آموزۀ حاکمیّت ژان بُدَن قرار گرفت. محققان این سنّت را مسیر ویژۀ آلمان در پیوستن به عصر جدید دانسته‌اند.

  • نجفی ۱۳۹۴-۱۱-۰۳ ۱۰:۲۶

    ابوالحسن نجفی درگذشت؛

    ضد خاطراتی از ابوالحسن نجفی

    دیروز عصر، یکی از دوستانم، عکسی را برایم فرستاد و زیرش نوشت «روحش شاد». ابوالحسن نجفی، زبان‌شناس و مترجم برجسته در هشتاد و شش سالگی درگذشت. شاید برخی از ما با کارهای او چندان آشنا نباشیم اما بی‌شک بسیاری از ما مسحورِ هنرِ نجفی شده‌ایم.

  • علم ۱۳۹۴-۱۱-۰۵ ۰۹:۲۳

    نگاهی به سیاست‌های اجرایی فعلی دستگاه‎های آموزش عالی (۱)؛

    علم مدرن: پیشرفت یا بردگی؟

    دوران کنونی را شاید بتوان مرحله‌ی دوم تاریخی تلاش برای بازیابی جایگاه علم در کشور دانست؛ مرحله‌ی اول آن در دوران قبل از اسلام شروع و استمرار آن پس از دوران اسلامی منتهی به «دوران شکوفایی اسلامی» گردید؛در مرحله‌ی دوم بازیابی علمی، آنچه در سیاست‌های اجرایی آموزش عالی هدف قرار داده شده است دستیابی به «علم مدرن» است. به نظر می‎رسد که در این سیاست‌ها رسیدن به قله‎های ترقی در امتزاج علمی با «علم مدرن» تولیدشده در غرب دیده می‎شود. سؤال اصلی که در این مقاله به آن خواهیم پرداخت این است: «آیا این امتزاج علمی ما را مجدداً به دوران شکوفایی علمی خواهد رساند؟»

  • رمانتیسم ۱۳۹۴-۱۱-۰۳ ۰۸:۵۰

    نگاهی به پیوند رومانتیسم و سیاست؛

    تقابل دیونیسوس و آپولون در عصر جدید

    منِ مطلق فیشته از رهگذر ابرانسانِ نیچه در هیئت هیتلر زاده می‎‎شود، نظم مطلوب هایدگر نازیسم را به رسمیت می‎‎شناسد، نقد اشمیت از رومانتیسم سر از ناسیونال‎‎سوسیالیسم درمی‎‎آورد و کمونیسم مارکس به گولاگ‎‎های شوروی راه می‎‎برد؛ و این‌گونه است که روح رومانتیک به‎‎سان شبحی سراسر جهان را درمی‎‎نوردد.

  • نایینی ۱۳۹۴-۱۰-۳۰ ۱۲:۲۹

    بررسی تطبیقی اندیشه‌ی سیاسی آیت‌الله نائینی و میرزا ملکم‌خان بر اساس چارچوب نظری اسپریگنز؛

    بحران زمانه

    «اندیشه‌ها در پاسخ به بحران‌ها است که تولید می‌شوند». از این منظر، اندیشمند و فیلسوف سیاسی-اجتماعی کسی است که در ابتدا بحران یا مسئله‌ای را در جامعه‌ خود مشاهده کرده و آن‌گاه برای برون‌رفت از آن بحران و بازگشت به وضعیت متعادل و باثبات دست به تئوری‌پردازی می‌زند. بررسی اندیشه‌ی سیاسی ایران نیز این روند و جریان را به‌خوبی نشان می‌دهد؛ آنجا که مردم و حکومت و بزرگان در عصر مشروطه در یک گذرگاه مهم تاریخی قرار می‌گیرند و عرصه‌ای فراهم می‌شود برای ایجاد و رویش دیدگاه‌ها و اندیشه‌های سیاسی.

  • گادامر دریدا ۱۳۹۴-۱۰-۳۰ ۰۸:۴۶

    هرمنوتیک چیست؟ (۲)؛

    سیر رشد اندیشه‌های هرمنوتیکی در دوران معاصر

    خوانش منجر به دگرگونی می‌شود، «دگرگونی در امر حقیقی» اما امر حقیقی محصول یك روش حسابگرانه در معنای یك فرمول قطعی و از پیش تعیین شده نیست؛ و نه حتّی قاعده‌ای كه چنانچه برّه‌وار از آن پیروی شود لاجرم به نتیجه‌ای قطعی برسد. آن دگرگونی به حقیقتی زنده، حقیقتِ روح یا آنچه هگل Geist می‌خواند یا Geistwissenschaft (دانش روح‌شناسی) منجر می‌شود؛ چیزی که بیش از روش به بازی نزدیك است.

  • علم ۱۳۹۴-۱۰-۲۹ ۱۱:۱۵

    پارادایم‌های ازدست‌رفته؛

    چرا علم با بحران مشروعیت و بی‌اعتمادی روبرو است؟

    به طور قطع، وجودِ قوانین و فرایندهای بنیادین حاکم بر جهان طبیعت، مستقل از پارادایم‌های انسانی است: زمین، بدون توجه به اینکه آیا مردم دیدگاه بطلمیوسی را قبول دارند یا دیدگاه کپرنیکی را می‌پذیرند، به دور خورشید می‌چرخید. همچنان که بی اف اسکینر می‌گوید: «هیچ نظریه‌ای نمی‌تواند آن چیزی را که راجع به آن نظر می‌دهد عوض کند».

  • نوذری وایت ۱۳۹۴-۱۰-۲۸ ۰۹:۲۹

    گزارشی از نشست «بررسی آثار هایدن وایت» (۳)؛

    رویکرد شالوده‌شکنانه‌ی هایدن وایت

    جایگاه هایدن وایت در منازعات تاریخی و سهم او در بسط گفتمان تاریخی بسیار شالوده‌شکنانه است. كار فكری او از منظر انتقادی، پسامدرن و پساساختارگرا صورت گرفته است. در اینجا به دو بحث می‌پردازم: یکی فراتاریخ و دیگری تخیل تاریخی. اگر معنای تخیل تاریخی را بدانیم بسیاری از تعریض‌هایی که آقای دکتر آقاجری داشتند خودبه‌خود حل خواهد شد. اما در مورد فراتاریخ؛ برخلاف نگاه پسامدرن که روایت‌های کلان را برنمی‌تابد فراتاریخ نوعی روایت کلان است؛ شاید از این باب نوعی کنار گذاشتن سنت از سوی هایدن وایت صورت گرفت.

  • ملکیان ۱۳۹۴-۱۰-۲۸ ۱۲:۰۶

    گزارشی از سخنان ملکیان و شریعتی در سمینار درباره خشونت؛

    خشونت و عقده حقارت

    خطر و امر متناقض‌نما که در کمین پیکار فلسفی و هنری علیه خشونت دوران نهفته است، این است که تصویر و تصور امر تصور و تصویرناپذیر خود بدل به کالای لوکس گالری‌های تجاری و مضمون حرافی‌های انتزاعی محافل شبه‌روشنفکری شود و نقش ادا-اطوارهای بازاری-مترقی، مشابه تصاویر چه‌گوارای بی‌خطر بر تی‌شرت‌های جوانان ژیگول-قرتی را در جهان ما، بازی کند.

  • هرمنوتیک ۱۳۹۴-۱۰-۲۷ ۰۸:۳۹

    هرمنوتیك چیست؟(۱)؛

    سیر رشد اندیشه‌های هرمنوتیکی از ابتدا تا دوران معاصر

    بهترین راه به منظور مهیّا ‌شدن فرد برای رویارویی با یك متن و فهم آن چیست؟ اگوستین پاسخ می‌دهد:«درمان اساسی ناآگاهی از نشانه‌های صحیح، دانشِ زبان‌هاست.» او مخالفتی با بهره‌گیری از ترجمه‌ها ندارد برعكس چنین تنوعی از ترجمه‌ها (هر ترجمه، خود می‌تواند یك تفسیر باشد) فایده نیز دارد. در نزد او مطالعه‌ی شماری از متون به روشن‌شدن عبارات مبهم‌تر كمك می‌كند.

  • ویتمن ۱۳۹۴-۱۰-۲۶ ۰۹:۵۴

    نگاهی به اندیشه والت ویتمن، شاعر آمریکایی؛

    مانیفست انسانیت والت ویتمن

    از ویتمن می‌توان فراگرفت که تنها خوشبخت بودن به هیچی نمی‌ارزد، چرا من خوشبخت باشم درحالی‌که مرد سیبریایی و ساموئیدی، فنلاندی یا آن مرد بولیویایی که از کوه سوراتا عبور می‌کند خوشبخت نباشد؟ به همین علت است که می‌سراید: من ساکن همه‌ی شهرهای جهانم. او یک جهان‌وطن واقعی است، او حتی در دورترین نقطه‌ی جهان در فقیرانه‌ترین فضاها کودکان از مگس رنجه را می‌بیند و پیرزنانی زمینگیرشده را؛ و با همه‌ی آن‌ها احساس همدردی می‌کند. او همه‌ی ما را خطاب قرار می‌دهد.

  • کودتا ۱۳۹۴-۱۰-۲۶ ۱۰:۱۵

    نگاهی به کتاب «سید ضیاء: عامل کودتا»؛

    سایۀ کودتا بر سر سید ضیاء

    مصاحبه‌های صدرالدین الهی با سید ضیاءالدین طباطبایی، اگرچه به‌قصد تاریخ شفاهی و به‌شیوۀ این‌گونه مصاحبه‌ها انجام و تنظیم نشده‌اند، اما مصاحبه‌هایی مفید و درخور هستند.مصاحبه‌هایی که هرچند به‌شیوۀ ژورنالیستی بوده و اکثراً بدون دستگاه ضبط‌صوت انجام شده‌اند، اما تصویری از فضای مصاحبه و شخصیت مصاحبه‌شونده ارائه می‌شود که برای مخاطبان مفید است. همچنین در این مصاحبه‌ها، کمتر از مصاحبه‌شونده تحلیل وقایع خواسته شده است و مصاحبه‌ها بیشتر حول وقایع تاریخی می‌چرخد که راوی در آن‌ها حضور داشته است.

  • خط فارسی ۱۳۹۴-۱۰-۲۳ ۰۹:۱۸

    نگار داوری اردکانی/ درآمدی بر برنامه‏‌ریزی خط و نگارش؛

    طرح موضوع تغییر/ تعویض خط فارسی بی‌وجه است

    امروز لازم است هر اقدام برنامه‌ریزی زبان با در نظر گرفتن ملاحظات نقشی و لحاظ نمودن اقتصادی بودن فرایند صورت گیرد. به‌این‌ترتیب، باتوجه به جایگاه عاطفی‌ای که خط و زبان فارسی در میان ایرانیان دارد. طرح موضوع تغییر/ تعویض خط فارسی بی‌وجه است. حفظ مواریث مکتوب ادبی و فرهنگی برای ایرانیان اولویت و اهمیت ویژه‌ای دارد که از مهم‌ترین دلایل بی‌‌وجه بودن طرح موضوع تعویض خط به‌شمار می‌رود.

  • افلاطون ۱۳۹۴-۱۰-۲۳ ۰۸:۴۹

    نگاهی به تبیین افلاطون از موسیقی بر اساس دیالوگ «قوانین»؛

    نقش موسیقی در «تربیت» «شهروند»

    در شهری که افلاطون خواهان تأسیس آن است، هر نوع موسیقی اجازه‌ی ورود ندارد، چراکه برای شهروندان بسیار زیان‎آور است. او معتقد است هنر موسیقی نوعی هنر بازآفرینی (تقلیدی) به شمار می‎آید؛ لذا باید در پی آن نوع از موسیقی برآییم که از هر جهت برآمده از نوعی بازآفرینی هنرمندانه از سرمشق خود می‎باشد. نباید به کسانی گوش کرد که می‎گویند معیار موسیقی، خوشی و «لذت/hédoné/pleasure» ناشی از آن است، بلکه باید در جست‎و‎جوی آن‌گونه موسیقی برآمد که از هر جهت با سرمشق خودش همانند باشد و از زیبایی حقیقی ناشی شود.