تیتر1 صفحه اول

محمدرضا بهشتی

گزارشی از سخنرانی محمدرضا بهشتی در درس‌گفتار «حقوق شهروندی؛ جستاری در طریق پرچالش علوم انسانی»؛

امكان حقوق شهروندی در جامعه دينی

قوق شهروندی، حقوقی است كه افراد به دلیل تابعیت از یك نظام اجتماعی- سیاسی به دست می‌آورند. به عبارت دیگر، حقوقی است كه به افراد تعلق می‌گیرد از آن جهت كه شهروند هستند، نفس شهروند بودن فارغ از رنگ، نژاد، جنسیت، باور، اعتقاد و غیره. قصد من این است كه دوستان را به این برسانم كه در كجاها به لحاظ نظری نیاز به تامل داریم.

مالجو

گزارشی از نشست «نهاد دانشگاه در ایران» (۱)؛

دانشگاه در عصر اعتدال به كجا می‌رود؟

با قدرت‌گیری دولت اعتدال، دولت به سمت تشکیل نوعی ائتلاف مسلط میان صاحبان قدرت درون طبقه‌ی سیاسی حاکم حرکت کرده است و می‌کوشد انواع رانت، چه مولد و چه نامولد، را به اعضای ائتلاف سیاسی‌ای که از سال ۱۳۹۲ به این سمت شکل گرفته توزیع کند، آن‌هم به این هدف که از طریق توزیع این رانت‌ها گروه‌های واجد توان خشونت‌زایی در طبقه‌ی سیاسی حاکم را در وضعیتی قرار بدهد که ببینند اگر دست به خشونت در زمینه های گوناگون اعم از سیاست داخلی و انتخابات و دیپلماسی خارجی و غیره بزنند، این رانت‌ها را از دست می‌دهند.

لاکاتوش

تاملی در فلسفه‌ی رياضيات ايمره لاكاتوش؛

انقلاب كپرنیكی در فلسفه‌ی ریاضیات

بیشترین چیزی كه از لاکاتوش یادگار گذاشته شده است، عبارت است از: تأكید بر روی دامنه‌ی تاریخی؛ اختصاص دادن به مسئله‌ی رشد و توسعه و كوشش برای فهم ریاضیات نه به‌عنوان یك چیز صوری كه غریبه با ما است، بلكه به‌عنوان چیزی كه توسط ریاضی‌دانان به كار گرفته می‌شود. او ریاضیات را از اسطوره‌ی كامل بودن به قلمرو هستی‌های بشری آورد كه برای رسیدن به درجه‌ی بالاتری از كامل شدن مسئولیت دارد كه این رویكرد یك انقلاب كپرنیكی در فلسفه‌ی ریاضیات است.

  • دیویس ۱۳۹۵-۰۵-۰۲ ۰۹:۱۲

    چالش گفتمان رسمی آکادمیک با نگاهی به کتاب «اولیس»؛

    «نظریه‌پردازی بچه‌مدرسه‌ای»: مواجهه با آکادمی در «اولیس»

    تحمیل معیار رسمی آکادمیک، باعث در کانون ‌قرار گرفتنِ نظامِ ارزشیِ غربی می‌شود؛ نظامی با ارزش‌هایی نظیر وضوح، شفافیت و خطی ‌بودن که اغلب نویسندگان ادبیات جهان اکیداً در برابر آن ایستادگی می‌کنند. افزون بر این، این معیار رسمی با تقویت گونه‌ای از تمرینات ذهنی، پتانسیل انقلابی اندیشه‌هایی را که در ادبیات جهان عرضه می‌شود، تحلیل می‌برد.

  • آلبریتون ۱۳۹۵-۰۴-۳۰ ۱۱:۴۳

    نقدی بر کتاب «دیالکتیک و واسازی در اقتصاد سیاسی»؛

    مارکسیسم و آفت هگل

    فی‌الواقع آلبریتون صرفاً یک فیلسوف هگلی‌مشرب است که درخصوص ذات و هستی یکتای سرمایه، اباطیلی سرهم می‌کند. کتاب آلبریتون را تنها می‌توان نظریه‌پردازی سطح انتزاعی تحلیل به‌شمار آورد. آلبریتون نمی‌گوید که این ترهات هستی‌شناختی بناست چه واقعیتی را در جهان خارج توضیح دهد.

  • دوگانه انگاری ۱۳۹۵-۰۴-۳۰ ۰۹:۵۹

    جستاری در مبحث شناخت آگاهی – بخش اول تجربه (۲)؛

    نقد دوگانه‌انگاری

    جدی‌ترین مشکل اصحاب مکتب دوگانه‌انگاری این است که توضیح دهند دو جوهر ذهن و بدن که تا این پایه با هم متفاوتند چگونه ممکن است با یکدیگر تعامل داشته باشند. مشکلی که اصحاب دوگانه‌انگاری با آن روبه‌رو هستند این است که (مثلاً برای خاراندن بینی) دقیقاً معلوم دارند چگونه فکرِ کاملاً ذهنی می‌تواند به خارش که عملی جسمی است، بینجامد؛ این واقعیت که رخدادهای مغزی ارتباط تنگاتنگی با رخدادهای ذهنی دارند مشکلی را که متذکر شدیم بارزتر می‌کند.

  • لیکاف ۱۳۹۵-۰۴-۲۹ ۰۹:۳۱

    گفت‌وگو با جورج ليكاف در باب فلسفه جسمانی؛

    ذهن غیرجسمانی نیست

    ذهن غیرجسمانی نیست ــ یعنی نمی‌توان آن را برحسب دست‌کاری نمادهای بی‌معنا توصیف كرد كه مستقل از مغز و بدن یعنی مستقل از نظام حسی حركتی و عمل‌كرد ما در جهان اند. در عوض، ذهن جسمانی است، نه به این معنای پیش‌پاافتاده كه قابل پیاده‌شدن در یك مغز است، بلكه به این معنای حیاتی كه ساختار مفهومی و سازوكار اندیشیدن در نهایت منبعث از نظام حسی حركتی مغز و بدن اند و از آن شكل می‌گیرند.

  • منصوربخت ۱۳۹۵-۰۴-۲۸ ۰۹:۳۳

    بحران تاريخ‌نگاری معاصر در گفت‌وگو با قباد منصوربخت (۳)؛

    نقدی بر تاریخ بی‌مسئله

    ما باید به این نتیجه برسیم که تاریخ سنتی دیگر قابل دوام نیست، تاریخ سنتی باید به مسائل دوره‌ی مدرن پاسخ بدهد، اما همه‌ی این‌ها منوط به این است که ما توجه داشته باشیم که کارکرد تاریخ چیست؛ یعنی ما اگر به مسئله و مسائل تاریخی برنگردیم هیچ‌یک از اینها اتفاق نخواهد افتاد. وظیفه‌ی اصلی علم طرح مسئله و حل مسئله است، تاریخ هم باید برگردد به طرح مسئله و حل مسئله؛ مادامی‌که ما تاریخ بی‌مسئله داریم قضیه به همین شکل ادامه خواهد داشت.

  • ضیا موحد ۱۳۹۵-۰۴-۲۷ ۱۲:۳۶

    ترجمه‌ای از ضیا موحد؛

    تأویل استعلایی پدیدار شناختی هوسرل

    هوسرل‌ تـأکید‌ مـی‌کند‌ که تأویل استعلایی-پدیدارشناختی به هیج وجه تجربه را محدود نمی‌کنند.پدیدار شناسان نه از کل حـقیقت و واقـعیت تجربه شده، روی بر می‌گردانند و نـه از بـخشهای مـعینی‌ از آن.آنان تنها از داوری دربـاره حـقیقت یا اعتبار آنچه تـجربه شـده است خودداری می‌کنند.جهان پیش از تأویل استعلایی- پدیدارشناختی با جهانی که آن را به«پدیده صرف»تبدیل می‌کنیم تـفاوت مـحتوایی‌ ندارد‌ بلکه آنچه تفاوت کرده اسـت نـسبت ما بـا هـر کـدام از این دو جهان است.

  • العروی ۱۳۹۵-۰۴-۲۷ ۰۹:۱۵

    نگاهی کوتاه به پروژه فکری عبدالله العروی؛

    در نقد عقل سنتی

    پروژه‌ی فکری عبدالله عروی بر محور «عقل موروثی» متمرکز است و بر همین اساس عقل سنتی را مورد نقد قرار می‌دهد؛ او «ریشه‌ی ناکامی» جهان اسلام را نتیجه‌ی تعالیم اسکولاستیک Scolastique می‌داند، همانی که محمد آرکون نیز بر آن تأکید می‌کند و بر این باور است که استمرار این عقل ممتد از زمان گسست با میراث روشن‌فکری، سرّ واپس‌گرایی ما است.

  • ذهن و جسم ۱۳۹۵-۰۴-۲۶ ۰۹:۴۰

    جستاری در مبحث شناخت آگاهی – بخش اول تجربه (۱)؛

    پیوند ذهن و جسم

    متأسفانه تا کنون نظریه‌ای نتوانسته است که خلأ تبیین‌نشده‌ی میان درون و بیرون، مغز و ذهن یا ذهن و عین را پر کند. برای بررسی و درک آگاهی باید آن را جدی بگیریم و به اندک نتیجه‌ای نپنداریم که به راز آن دست یافته‌ایم. برای دسترسی به اصل مسئله آگاهی حتماً باید رابطه‌ی میان جهان مادی و جهان ذهنی را مدنظر قرار دهیم و آن را حتماً در نظر داشته باشیم.

  • تاریخ ۱۳۹۵-۰۴-۲۳ ۰۹:۲۰

    بحران تاريخ‌نگاری معاصر در گفت‌وگو با قباد منصوربخت (۲)؛

    تاریخ‌نگاری شبه‌آکادمیک قادر نیست مکتب تاریخی تولید کند

    در تاریخ ما چرا مکاتب تاریخ‌نگاری شکل نگرفت؟ روشن است که وقتی غلبه‌ی سنت تاریخ‌نگاری شما با سنت نظامی، سیاسی است، طبیعی است که مکتب جدید شکل نگیرد، یعنی باید بینش جدید، مسئله‌ی جدید و پرسش جدید به وجود بیاید تا شما مکتب جدیدی داشته باشید؛ به همین دلیل تاریخ‌نگاری شبه‌آکادمیک قادر نیست که مکتب تاریخی تولید کند، تنها اصول اولیه روشی را رعایت می‌کند.

  • محمد حکیمی ۱۳۹۵-۰۴-۲۳ ۱۱:۱۴

    محمد حکیمی؛

    ذکر چند نکته درباب توسعه قلمرو و تحول فقه

    فقه ما به دلیل ادعای پویایی، باید همه‌ی ابعاد افعال مکلف را پاسخ‌گو باشد و دیگری اینکه باید همه‌ی اصناف، اقشار و ازمنه را در بر بگیرد. مثلاً آیا یک روستایی با آدمی که در شهر پُرجمعیت زندگی می‌کند، در همه‌ی زمینه‌ها، از نظر کمّی و کیفی، مسائلش یکی است؟

  • لاکاتوش ۱۳۹۵-۰۴-۲۲ ۰۸:۵۹

    نگاهی به برنامه‌ی پژوهشی لاکاتوش؛

    یک بازسازی عقلانی از پیشرفت علم

    لاکاتوش بسط و توسعه‌ی مدل و الگوی خود از رشد علم را بر مبنای مدل پوپری و تصحیح آن دنبال می‌کند. سادگی مدل لاکاتوش از سادگی مدل پوپری کمتر است، ولی در واقع نوعی پیشرفت نسبت به مدل پوپری محسوب می‌شود. پوپر مدلی برای رشد علم ارائه کرد که طی آن، علم از رهگذر رشته‌ای از حدس‌ها و کوشش‌ برای ابطال حدس‌ها پیشرفت می‌کرد و طرح لاکاتوش در حقیقت در صدد تکمیل این مدل برآمد.

  • هگل ۱۳۹۵-۰۴-۲۱ ۰۸:۵۰

    مفهوم «پوزیتیویته» در فلسفۀ دین هگل و ترجمه‌های آن به فارسی (۲)؛

    پیروان پرهام در ترجمه پوزیتیویته

    علی‌رغم تلاش‌های جسته‌وگریخته که برای جرح‌وتعدیل واژۀ «شریعت» و مشتقات آن - به‌عنوان معادلی برای پوزیتیویته در متون هگل- صورت گرفته، این واژه پس از پرهام در متون فارسی متواتر شده است. حال، پرسش اصلی این است که آیا اصولاً می‌توان برای پوزیتیویته در فلسفۀ دین هگل ترجمه‌ای از مادۀ «شرع» تدارک دید؟

  • دهه هشتادی ۱۳۹۵-۰۴-۲۱ ۰۹:۲۴

    تحلیلی روایت‌شناسانه از تجمع «دهه هشتادی‌ها» در مركز خرید كوروش؛

    ضدروایتی پسامدرن به قلم شخصیت‌های داستان

    تجمع در مكانی پسامدرن همچون مجتمع كوروش كه مكانمندی را مفهومی درخور پرسش و تردید جلوه می‌دهد، آن هم تجمع به شیوه‌ای كه تدارك و برنامه‌ریزی طولانی زمانی را افسانه‌ای مربوط به گذشته‌های سپری‌شده و خنده‌آور می‌نمایاند، كنشی روایتگرانه است كه میل این نوجوانان به اعلام موجودیت و ابراز وجود را بازمی‌تاباند.

  • منصوربخت ۱۳۹۵-۰۴-۲۰ ۰۹:۳۲

    بحران تاريخ‌نگاری معاصر در گفت‌وگو با قباد منصوربخت (۱)؛

    طفلی ناقص‌الخلقه به نام شبه‌تاریخ‌نگاری آكادميك

    همان‌طوری که کل سیستم رضاشاهی به جای تأسیس نوسازی در نهایت شبه‌نوسازی را محقق کرد، تاریخ‌نگاری ما هم شبه‌تاریخ‌نگاری شد و نتوانست یک افق جدیدی در تحقیق تاریخی و اندیشه‌ی تاریخی در این مملکت به وجود بیاورد. حرفم این است که همه‌چیزهایی که اتفاق افتاد، طفلی بود که ناقص‌الخلقه متولد شد و هرچه بزرگ‌تر شد باآنکه که به بلوغ سنی رسید ولی ناقص‌الخلقه بزرگ شد.

  • کیارستمی ۱۳۹۵-۰۴-۱۵ ۱۱:۰۸

    لورا مالوی/کیارستمی؛ سینمای عدم قطعیت، سینمای تأخیر؛

    جایگاه مرگ در فرم روایت سینمای عباس کیارستمی

    کیارستمی مثل بسیاری دیگر از هم‌نسلانش، تحت تأثیر سینمای نئورئالیسم ایتالیا بود و فیلم‌های قبل‌ترش، از جمله «خانه‌ی دوست کجاست؟» در دوره‌ی بازپروری یک زیبایی‌شناسیِ واقعیِ ایرانی ساخته می‌شد. شوکِ زلزله و عواقب بعد از آن، رئالیسم کیارستمی را به مسئله‌ی دشوار واقعیتی کشاند که بازنماییِ درخور را به چالش می‌کشید.

  • پرهام ۱۳۹۵-۰۴-۱۹ ۰۹:۲۹

    تاملی در مفهوم «پوزیتیویته» در فلسفۀ دین هگل و ترجمه‌های آن به فارسی (۱)؛

    نمونه باقر پرهام و نقد سید جواد طباطبایی بر آن

    ردپای یکی از اولین تأمل‌ها در باب معنای پوزیتیویته و ترجمۀ آن را می‌توان در نقدی مربوط به حدود سی سال پیش یافت. در این نقد به سال ۱۳۶۴، جواد طباطبایی ترجمۀ پوزیتیویته به «ایجاب» را در ترجمۀ باقر پرهام از کتابی از روژه گارودی دارای اشکال دانسته است.

  • قانعی راد ۱۳۹۵-۰۴-۱۹ ۰۹:۵۷

    گزارشی از سخنان محمد امين قانعی‌راد درنشست «نوجوان و جوان دهه ٨٠»؛

    فوران نوجوانی

    حركت این نسل، نشان داد كه با خلأ معنا روبه‌رو است، تمایل دارد كه در عرصه عمومی مشاركت داشته باشد، به معاشرت‌پذیری، به بیرون بودگی و به حضور در فضای عمومی توجه و نیاز دارد. آنها تا حدی احساس ناامنی می‌كنند كه ممكن است ناامنی روانشناختی باشد زیرا این نسل آزادتر و داناتر شده و افق زندگی بازتری پیدا كرده است، همچنین امكان انتخاب بیشتری دارند اما در عین حال معیارهای كمتری برای انتخاب كردن دارند و نمی‌دانند چه چیزی را باید انتخاب كنند.

  • مجلس ضربت زدن ۱۳۹۵-۰۴-۱۵ ۱۰:۴۹

    نقدی بر نمایش مجلس ضربت زدن؛

    چشم پوشی از رئالیسم به سود ضدرئالیسم

    رحمانیان توانسته در مواجهۀ دو گانه ماده و معنا، از رئالیسم به سود ضدرئالیسم چشم بپوشد و قاعده را بر این مبنا پیش ببرد که ما باید در دل داستان ضربت خوردن که شمایل عینی اش بنابر باورهای مذهبی ممنوع است، نوعی جایگزین را به دنبال بیاوریم.

  • مراد فرهادپور ۱۳۹۵-۰۴-۱۴ ۱۱:۱۶

    مراد فرهادپور؛

    سه معنای دموکراسی

    از دموکراسی به سه‌گونه می‌توان سخن گفت: نخست، مفهوم عام و کلی دموکراسی از یونان باستان تا امروز.اما به غیر از این، دو معنای پیچیده دیگر هم دارد: مورد اول، به دموکراسی بورژوایی برمی‌گردد: ساختار قدرت و نظامی حکومتی که برای نگهداری و حفظ سلطه سرمایه‌داری به وجود آمد. معنای دوم به ریشه‌ها و خاستگاه‌های دموکراسی بورژوایی در قرون ١٥ و ١٦ میلادی و دوران بحران نظام اجتماعی فئودالیسم در اروپای غربی و شکل‌گیری پدیده دولت مطلق (absolutist state، از قرون ١٤ و ١٥ به‌بعد، با رشد روابط پولی و بحران فئودالیسم، تمرکز قدرت مبنای اصلی بازتولید جامعه فئودالی شد.

  • دانشگاه اسراییل ۱۳۹۵-۰۴-۱۴ ۰۹:۵۴

    بحثی در باب اسرائیل و آزادی آکادمیک (۲)؛

    لزوم کنترل پلیسی دانشگاه

    دو دلیل مرتبط به هم وجود دارد که چرا حامیان اسرائیل می‌پندارند که انتقاد از اسرائیل آن‌قدر خطرناک است که دانشگاه‌ها را باید به‌صورت مداوم تحت کنترل پلیسی نگه داشت: دلیل اول این است که رابطه‌ی ویژه‌ی امریکا با اسرائیل شکننده و ضعیف است؛ دلیل دوم این است که برخلاف ادعاهای قدرت‌مندترین مدافعان اسرائیل، حمایت از این رابطه در میان مردم امریکا نه گسترده است نه عمیق.

  • نوربرت الیاس ۱۳۹۵-۰۴-۱۲ ۰۹:۴۲

    بحثی در باب کتاب «فرایند متمدن شدن» نوربرت الیاس؛

    متمدن شدن؛ فرایندی در مسیر تعادل

    مسیر اصلی که در فرایند متمدن شدن پیموده می‎شود، تغییری است در تعادل بین محدودیت از جانب دیگران (بیرونی) و خویشتن‎داری؛ تحول استانداردهای اجتماعی رفتار و احساسی که به برایی خویشتن‎داری متعادل‎تر، همه‌جانبه، پایدار و تفکیک‌یافته انجامید و قلمرو به‌رسمیت‌شناسی متقابل میان افراد را افزایش داد.

  • اشترنر ۱۳۹۵-۰۴-۱۳ ۰۹:۴۰

    مطالعه‌ای در مفهوم یکتا-کس در آرای ماکس اشترنر؛

    اگوایسم و انضمامیت سوژه سیاسی

    برای اشترنر هر مفهومی که در جهان انسان ادعای انحصار تفسیرگری جهان را دارد خودخواهی است که فرد انسانی را تنها تا جایی که خودخواهی‌های او را برآورده می‌کند به رسمیت می‌شناسد. در واقع انسان هر بار که در معرض سازمان‌های اجتماعی کنشگر قرار می‌گیرد به فداکاری در راه مفاهیمی کلی دعوت می‌شود که او را به خاطر این فداکاری تشویق و به خاطر نداشتن آن مورد مجازات قرار می‌دهند.

  • اسلام ۱۳۹۵-۰۴-۱۳ ۱۱:۵۷

    تاملی بر مدیریت اسلامی؛

    نظریۀ سازمان‌های مقلد در فقه «مدیریت»

    «فقه مدیریت» به‌دنبال تعیین فعل سازمانی مکلفین است. یعنی مدیریت از بین افعال عام مکلف، مانند افعال اقتصادی، اجتماعی، خانوادگی، سازمانی، سیاسی و تربیتی، فعل سازمانی را موضوع قرار داده است. بنابراین فقه‌الاداره شاخه‌ای از فقه جواهری و فقه جعفری است که احکام شعبه‌ای از فعل مکلف را، موسوم به فعل سازمانی، پیدا می‌کند و احکام تکلیفیه و وضعیۀ آن را کشف می‌نماید.