اندیشه

استالین

نگاهی به آشفتگی متفکران و هیئت حاکمۀ شوروی دربارۀ منطق صوری در نیمۀ نخست قرن بیستم(۱)؛

استالین و منطق صوری

از نظر هگل منطق صوری ایستا و نتایج آن کاذب و نادرست بود. هگل منطق را امری تاریخی و انسانی می‎پنداشت که در بهترین حالت باید بازتابندۀ حرکت و پویایی جهان باشد؛ از طرفی موضوع نظام منطق ارسطویی جزئیات بود، اما از نظر هگل منطق باید از کلیات شروع کند.

  • ظهور غرب، مکر خداوندی نمی­‌تواند باشد دیروز ۱۵:۲۲

    رضا داوری اردکانی:

    ظهور غرب، مکر خداوندی نمی­‌تواند باشد

    من در عمر بالنسبه طولانی قلم‌زنی خود، از امریکا بسیار کم گفته و کم نوشته‌ام و اگر به آن توجه کرده‌ام از آن رو بوده است که صورت خاصی از مدرنیته در آن می‌دیده‌ام اما چون به توسعه نیافتگی می‌اندیشیده‌ام روسیه همواره در نظرم بیشتر مهم و قابل تأمل بوده است. من در خصوص امریکا حرفی نزده‌ام که حاکی از سپر انداختن در برابر آن باشد اما اگر حرفهای چهل پنجاه سال پیش درباره غرب و مدرنیته را تکرار نمی‌کنم از آن روست که آن حرفها سیاسی نبود که آنها را به صورت شعار تکرار کنم. اکنون هم از آنها رو نگردانده‌ام.

  • باید از فرق سر تا نوک پا غربی شویم؟ دیروز ۱۰:۴۴

    مواجهه ایرانی‌ها با غرب چگونه باید باشد؟

    باید از فرق سر تا نوک پا غربی شویم؟

    باید غربی شویم، غربی فکر کنیم و از عقلانیت غربی استفاده کنیم. تجربۀ غرب را ابزار کنیم و مدرنیزاسیون و مدرنیتۀ غربی را به‌طور کامل به کشور منتقل کنیم. این کار دریچۀ جدیدی از تمدن را بر ما خواهد گشود و ما را با جهانی که از آن انزوا گزیدیم آشتی خواهد داد.

  • از کُت و سُمبه‌های پاریز تا گذرهای پَت و پهن تاریخ ۴ روز قبل

    باستانی پاریزی و تاریخ‌نگاری عامه‌پسند:

    از کُت و سُمبه‌های پاریز تا گذرهای پَت و پهن تاریخ

    باستانی پاریزی جدای از حافظۀ بی‌نظیر و اندوخته‌هایی که در مطالعۀ تاریخ اجتماعی ایران داشت، روایت‌های عامه‌پسند را از هر جا و از هرکه می‌خواند و می‌شنید یادداشت می‌کرد و گاه بر مبنای همین روایت‌های به ظاهر معمولی و ساده، مقاله یا کتابی را در موضوع تاریخ اجتماعی می‌نوشت. او «خم‌وچم» جامعۀ ایرانی را خوب می‌شناخت و در بررسی تاریخ اجتماعی ایران بر روایت‌های عامه‌پسند عوام تکیه می‌کرد نه خواص فرهیختۀ کالج‌ها و سیته‌های اروپایی.

  • دربارۀ هنر و زیست جهان ۵ روز قبل

    حقیقت هنر چیست؟

    دربارۀ هنر و زیست جهان

    هر تأویل دقتی است به بازی زبانی و به این اعتبار فرهنگی خاص میان بازی، هنر و زبان موردی مشترک است و در هر سه می‌توان قاعدۀ موجود را شکست یا شاید راهی یافت به قاعده‌ای تازه. شیلر در آثار خود نشان داده است که هنر نیز چون بازی استوار به بهره‌دهی نیست؛ و مخالفین این نظر، ارنست کاسیرر معتقد است که بازی اگرنه همیشه اما در موارد زیادی در خدمت هدفی درمی‌آید؛ لذا هنر حقیقت شکل‌های ناب را می‌آفریند.

  • استثناء و قاعده؛ از کیرکگور تا اشمیت و آگامبن ۷ روز قبل

    گزارشی از جلسه نقد و بررسی کتاب «تکرار» با حضور صالح نجفی و مراد فرهادپور؛

    استثناء و قاعده؛ از کیرکگور تا اشمیت و آگامبن

    معمولا کیرکگور را به عنوان متفکری ضدهگلی می‌شناسیم. در قرن بیستم کسانی که ضدهگل‌اند ضددیالکتیک‌اند و عموما می‌کوشند «تفاوت محض» را جایگزین تضاد یا تناقض دیالکتیکی کنند. در مورد کیرکگور با یک دیالکتیسین رادیکال روبه‌روییم که ضد هگل معرفی می‌شود. می‌توان به کمک خود مفاهیم کیرکگور گفت کیرکگور تکرار هگل است.

  • تاریخ به روایت قصه ۷ روز قبل

    داستان در مثنوی معنوی در گفتاری از محمدعلی موحد؛

    تاریخ به روایت قصه

    قصه و تاریخ هر دو یک نوع وقایع نگاری هستند. تاریخ گزارش رویدادی است که برای آدمیان در چارچوب مکان و زمان اتفاق افتاده باشد، قصه موضوعش عام‌تر و فراگیرتر است. قهرمانان قصه منحصر به انسان‌ها نیستند. انسان یا هر جانور دیگری می‌تواند قهرمان قصه باشد. همچنین رویدادهای تاریخ در بیرون از چارچوب مشخصی از زمان و مکان جریان نمی‌یابد اما رویدادهای قصه در مکان لامکان و در زمان لازمان اتفاق می‌افتند.

  • دوستان به مثابۀ «من‌های دیگر» ۱۲ روز قبل

    ارسطو و فلسفه دوستی؛

    دوستان به مثابۀ «من‌های دیگر»

    ارسطو می گوید از آنجاکه انسان نیک به این طریق به خودش علاقه‌مند می شود همان رویکرد مشابهی را به دوستش دارد که به خودش دارد، زیرا دوست در عبارت معروف ارسطو «منِ دیگر» است. دوستی برگرفته از علاقه و توجه هر فرد به خودش است، زیرا، تاحدی، بازتاب آن، و گسترشِ آن است که علاقه و توجه به دیگران را به‌بار می‌آورد. اما چقدر این تصویر از دوست همچون خود دیگر، رضایت‌بخش است؟ این هم‌جواری «دیگری» و «خود» دست‌ِکم متناقض‌نماست، زیرا هویت و آگاهی هر فرد منحصربه‌فرد است.

  • «جهان‌سازان» سنت هگلی‌ـ‌مارکسیستی و خلق دولتی جهانی ۱۳ روز قبل

    نگاهی به سیاست کنونی امریکا (۲)؛

    «جهان‌سازان» سنت هگلی‌ـ‌مارکسیستی و خلق دولتی جهانی

    جهانی‌شدن لاجرم به یکدستی جهانی می‌انجامد ــ و مقاومت در برابر جهانی‌شدن نیز به یکدستی جهانی می‌انجامد. در این صورت چرا سیاست امروزین اعم از نولیبرال و نوراست‌گرا حاضر به پذیرش این واقعیت نیست؟ چرا این سیاست به پافشاری بر تفاوت و تنوع ادامه می‌دهد؟ دلیل این امر بار دیگر آن است که خواست یکدست‌بودن با سوسیالیسم پیوند دارد ــ و پس از پایان جنگ سرد هرآن‌چه به سوسیالیسم ربط داشته باشد تابو و قدغن است.

  • جهان پیچ‌درپیچ داستایوفسکی ۱۴ روز قبل

    روایت ویچسلاف ایوانوف از داستایوفسکی؛

    جهان پیچ‌درپیچ داستایوفسکی

     از دید داستایوفسکی گناه نابخشودنی جهان، گناه در حق کودکان است. گریۀ کودک خارج از توان و تاب تحمل است. کودک استعاره‌ای است از معصومیت و بی‌غل‌وغشی. کاش جهان نیز کودک باقی می‌ماند. زمین بهشت است، اما انسان‌ها با گنهکاری‌شان آن را آلوده می‌کنند و به قول داستایوفسکی: «انسان‌ها جوانه‌هایی را که از بذر بهشتی می‌رویند به شوکران تلخ تبدیل می‌کنند».

  • ۱۵ روز قبل

    تربیت دانش«جو» یا دانش«آموز»؟/ آموزش مادام‌العمر ضرورت آینده

    شد علم در دنیای امروز بسیار سریع شده و به حدی رسیده است که کارمندان و کارفرمایان باید به‌صورت مستمر آموزش ببینند تا بتوانند خود را با جهان امروز هماهنگ کنند. زبان‌های برنامه‌نویسی به‌صورت مدام درحال به‌روزرسانی هستند. دستگاه‌های موجود در کارخانه‌ها در حال تغییر هستند. کسب و کارها به‌سرعت در حال جایگزینی هستند. این سرعت نشان می‌دهد آموزش مستمر برای بسیاری از کسب‌وکارها به یک ضرورت تبدیل شده است.

  • پرسشگری تاریخی و دانشکدۀ ایرانی تاریخ ۱۵ روز قبل

    «ساختار نظام دانشگاه ایرانی» چه تأثیری در ناکام ماندن ظهور «پرسشگری تاریخی» در آموزش رشتۀ تاریخ داشته است؟

    پرسشگری تاریخی و دانشکدۀ ایرانی تاریخ

    دانشگاه از دل حکومتی که در حال مدرن شدن بود بیرون آمد و در این میان، تاریخ که پیش از آن «پیوند ناگسستنی» با دربار و حکومت داشت، همچنان درون نهاد دانشگاه این ارتباط و پیوند را در دنیای «در حال مدرن شدن ایرانی» نیز حفظ کرد و تا امروز که دانشگاه و دولت به‌عنوان ابربوروکراسی درهم تنیده شده‌اند، این ارتباط میان حکومت و رشتۀ تاریخ برقرار و باقی است.

  • مارتین هایدگر: از فلسفه تا نظریۀ سیاسی ۱۸ روز قبل

    آیا فلسفه هایدگر درباره سیاست است؟

    مارتین هایدگر: از فلسفه تا نظریۀ سیاسی

    از دید هایدگر، این وضعیت انسان‎های معاصر است که پرسشگری اصیل دربارۀ وجودشان را با پاسخ‎های دم‎دستی[15] -که ایدئولوژی‌ها، رسانه‎های عمومی و تکنولوژی چیره تدارک دیده‎اند- جایگزین کرده‎اند. در نتیجه هایدگر می‎کوشد که اکنون مردان و زنان را به پرسش از وجود بازگرداند.

  • آمریکای ترامپ: بازی در نقش قربانی ۱۹ روز قبل

    نگاهی به سیاست کنونی امریکا (۱)؛

    آمریکای ترامپ: بازی در نقش قربانی

     از منظر تبلیغات سیاسی دست‌راستی، نخبگانی که جهانی شده‌اند و قلمرویی ندارند، دشمن اصلی این نظم جهانی مجدداً قلمروبندی‌شده و دارای تنوع‌ هستند. نخبگان -آن یک درصد کذایی- با این اتهام تبلیغات سیاسی راست مواجهند که صرفاً به بازارهای مالی جهانی علاقه‌ نشان می‌دهند و نه به سرنوشت جمعیت‌ کشورهایشان؛ آن‌ها متهمند به بی‌اعتنایی به سعادت و بهروزی این جمعیت‌ها و بی‌اعتنایی به زیرساخت‌های تکنولوژیک مستقر در قلمروشان -که یکی از مضمون‌های عمدۀ کارزار ترامپ بود.

  • دشواری‌های عبور ۲۱ روز قبل

    چرا تاریخ‌نویسی آکادمیک در ایران جدی گرفته نمی‌شود؟

    دشواری‌های عبور

    تاریخ‌نگارانی هستند که عوض کار علمی، برای استفاده از مزایای مالی و اجتماعی و یا حفظ موقعیت‌های اداری، وسوسه می‌شوند و وارد عرصه‌هایی از نگارش تاریخ می‌گردند که سنخیتی با کار آکادمیک ندارد. اما مهم‌تر از آن، پدید آمدن نسلی از تاریخ‌نگاران غیردانشگاهی است که تاریخ را با رمان به‌عمد یا سهو، خلط کرده با خلق آثاری فراوان می‌توانند تأثیرگذار باشند. ادارۀ این افراد برای دولت‌ها، آسان‌تر و بردن آنان در مسیری که هر دو طرف نیازمند به آن هستند، سهل‌تر است.

  • دیگری ۲۲ روز قبل

    اشاراتی در باب شرق‌شناسی؛

    دیگری

    شرق‌شناسی با داشتن مجموعه‌ای از اطلاعات که به روش علمی به دست آمده است خود را عین پژوهش می‌داند. در باب شرق‌شناسی دو دیدگاه وجود دارد؛ یکی موجودبین و دیگری وجودبین. در نگاه موجودبین نمی‌توان از ماهیت شرق‌شناسی صحبت نمود و این امری بی‌معناست، زیرا هر هست شرق‌شناسانند و آثارشان و وجود اموری چون شرق‌شناسی (امری جدای از حاصل کار شرق‌شناسان)؛ و شرق را نمی‌توان تصدیق نمود.

  • ترکیب سلفی‌گری شیعی و پدیدارشناسی اگزیستانسیالیستی سارتر در اندیشۀ شریعتی ۲۵ روز قبل

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با ابراهیم فیاض؛

    ترکیب سلفی‌گری شیعی و پدیدارشناسی اگزیستانسیالیستی سارتر در اندیشۀ شریعتی

    یک عده به شریعتی عاشقانه نگاه کردند، یک عده هم از روی تنفر. آن‌ها که عاشقانه نگریستند، به یک نوع تندروی عملی سوق یافتند و ضربه‌های زیادی به اندیشۀ او زدند و از او دور شدند. امروز کسانی که عاشق شریعتی بوده‌اند، مثل چپ‌های اسلامی، بیشترین نقد را به شریعتی وارد می‌کنند.

  • تاریخ‌باوری جدید و نظریه ۱ ماه قبل

    آیا تاریخ‌باوری جدید را می‌توان به‌مثابۀ یک نظریه قلمداد کرد؟

    تاریخ‌باوری جدید و نظریه

    در دیدگاه فوکو، تاریخ نوشتاری، یعنی متن تاریخی و ادبی که هم‌اکنون در دستان ماست، متنی است که متأثر از ساختارهای قدرت نمی‌تواند معنایی مطلق و غایی داشته باشد؛ چراکه از دیدگاه او، نظام‌های قدرت ما را تا اعماقِ وجودمان شکل می‌دهند و از همین روست که هر متنی که تولید می‌شود، سرکردۀ سازوکارهای قدرت زمانۀ خویش است.

  • دیکتاتور نمی‌تواند صالح باشد ۱ ماه قبل

    گفت‌وگو با کریم سلیمانی در باب نوسازی عصر پهلوی اول:

    دیکتاتور نمی‌تواند صالح باشد

    روشن‌فکرانی مثل علی‌اکبر داور، منادیان عصری متکی بر انقلاب صنعتی و اصلاحات اقتصادی بودند. آن چیزی که هسته‌ی اصلی تفکر این‌ها را تشکیل می‌داد، در نهایت توسعه‌ی اقتصادی بود. از توسعه‌ی سیاسی فاصله گرفتند. روشن‌فکران عصر مشروطه به توسعه‌ی سیاسی فکر می‌کردند.

  • ما کجا ایستاده‌ایم ۱ ماه قبل

    تأملی درباب نسبت علی شریعتی و علوم انسانی جدید؛

    ما کجا ایستاده‌ایم

    آنچه بنیان‌های تفکر دکتر شریعتی را تشکیل می‌دهد، همان بن‌مایه‌های تفکر صوفی‌گری است که عمدتاً معطوف به دنیاگریزی و دنیاستیزی است و ما در طی تاریخ با اشکال متفاوت آن روبه‌روییم. تاجایی‌که به ما مربوط می‌شود، این تفکر به‌رغم شور شاعرانه و زیبایی فریبنده‌اش، با زندگی مدنی بیگانه است و نمی‌توان از آن به علوم انسانی جدید دست یافت.

  • درد برخی ادبیاتی‌ها «بی‌دردی» است ۱ ماه قبل

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با محمدرحیم اخوت؛

    درد برخی ادبیاتی‌ها «بی‌دردی» است

    ادبیات معاصر باید از کوران زمان بگذرد تا وارد دنیای آکادمیک شود. هر اثری که امروز به وجود آمد، فردا که در دانشگاه مطرح نمی‌شود و نباید مطرح شود، بلکه باید از مراحلی بگذرد تا جزء متون آکادمیک قرار گیرد. پس این یک ویژگی عام است که باید به وجود آید؛ یعنی اثر باید پذیرفته و نقد شود، سپس از کوران زمان بگذرد و مهر برحق بر آن بخورد تا اینکه به آن پرداخته شود.