اندیشه

استالین

نگاهی به آشفتگی متفکران و هیئت حاکمۀ شوروی دربارۀ منطق صوری در نیمۀ نخست قرن بیستم(۱)؛

استالین و منطق صوری

از نظر هگل منطق صوری ایستا و نتایج آن کاذب و نادرست بود. هگل منطق را امری تاریخی و انسانی می‎پنداشت که در بهترین حالت باید بازتابندۀ حرکت و پویایی جهان باشد؛ از طرفی موضوع نظام منطق ارسطویی جزئیات بود، اما از نظر هگل منطق باید از کلیات شروع کند.

  • احیای قدرت بازی ۸ روز قبل

    چرا فلسفه از «بازی کردن» غافل شده است؟

    احیای قدرت بازی

    دست‌کم ما به‌نوعی معرفت‌شناسی بازی (که به‌دنبال این باشد که چگونه بازی دانش تولید می‌کند) و اخلاقیات بازی (که مسائل هنجاری بازی را وامی‌کاود) نیاز داریم. می‌توانیم علی‌رغم بدگمانی ارسطو به بازی، از او شروع کنیم. او برای نمونه، موسیقی را نوعی سرگرمی و تفریح می‌پندارد که درخور نجیب‌زادگان و مردم آزاده است. او در «سیاست» چنین نتیجه‌گیری می‌کند: موسیقی نیاز به هیچ‌گونه برهان‌آوری و توجیهی ندارد، زیرا «در هر کجا به‌دنبال سودمندی گشتن، به‌هیچ‌روی مناسب مردم آزاده و بزرگ‌منش نیست.»

  • احیای روشنفکری، ماموریت شریعتی بود ۹ روز قبل

    نشست «اکنون، ما و شریعتی» با سخنرانی احسان شریعتی، یوسف اباذری و هاشم آقاجری؛

    احیای روشنفکری، ماموریت شریعتی بود

    موقعی که راجع به شریعتی بحث می‌کنیم، با اسطوره به معنای بارتی کلمه طرفیم یعنی کسی که آنقدر دال‌های زیادی پیدا کرده که هر کس یک دال برایش ساخته و بر این اساس به سادگی نمی‌توان از یک شریعتی صحبت کرد./ما با شریعتی‌های مجازی و برداشت‌های گوناگونی از او در این چند دهه مواجه بودیم بنابراین، شعاری است با عنوان بازگشت به اصل موضوع و امری که بر سر آن نزاعی در کار است. به این معنا باید ببینیم که دعوا و نزاع بر سر چیست؟

  • جهان هوسرل ۱۰ روز قبل

    شرح نگرش طبیعی در فلسفۀ ادموند هوسرل(۲)؛

    جهان هوسرل

    جهان بیشتر شبیه به یک متن، یک زمینه یا یک افق است برای تمام چیزهایی که می‌تواند وجود داشته باشد و تمام چیزهایی که می‌توان به آن‌ها روی ‌آورد یا به ما داده شود. جهان شیئی در کنار اشیای دیگر نیست تا با آن‌ها مقایسه شود، بلکه برای تمام آن‌ها و نه مجموع آن‌ها یک کل است و به‌عنوان گونۀ خاصی از این‌همانی به ما داده می‌شود. هرگز نمی‌توانیم جهان داده‌شده به ما را به‌عنوان یک چیز در میان چیزهای دیگر و حتی به‌عنوان یک چیز منفرد داشته باشیم.

  • فرج بعد از شدت ۱۱ روز قبل

    نگاهی به آشفتگی متفکران و هیئت حاکمۀ شوروی دربارۀ منطق صوری در نیمۀ نخست قرن بیستم(۲)؛

    فرج بعد از شدت

    اعلامیۀ استالین از یک طرف دگماتیسم حاکم بر زبان‎شناسی شوروی را به چالش کشید و از طرف دیگر ایدئولوگ‎های حزب و دانشگاهیان را به سردرگمی دربارۀ منطق کشاند. سردرگمی و تذبذب در سیاست‎گذاری دربارۀ منطق حرکتی نوسانی در بر تخت نشاندن و به زیر کشیدن منطق در طول کمتر از ۱۵ سال را ایجاد نمود که منجر به مواضع متناقض منطق‎دانان شد.

  • تفسیر اشمیت از هابز و تیزبینی آن یهودی مغضوب ۱۲ روز قبل

    بهزاد جامه‌بزرگ/ نگاهی به کتاب «لویاتان در نظریۀ دولت تامس هابز» اثر کارل اشمیت؛

    تفسیر اشمیت از هابز و تیزبینی آن یهودی مغضوب

    آنچه در بررسی نسبت هابز و اشمیت باید مدنظر قرار گیرد این است که قرابت اندیشه‌های هابز و اشمیت هرگز به معنی تبعیت کامل اشمیت از هابز نیست. اشمیت عقل نقاد خود را حتی در قبال هابز که نزدیک‌ترین نظرات را در اندیشۀ سیاسی و نظریۀ دولت را به او دارد، تعطیل نمی‌کند.

  • استالین و منطق صوری ۱۶ روز قبل

    نگاهی به آشفتگی متفکران و هیئت حاکمۀ شوروی دربارۀ منطق صوری در نیمۀ نخست قرن بیستم(۱)؛

    استالین و منطق صوری

    از نظر هگل منطق صوری ایستا و نتایج آن کاذب و نادرست بود. هگل منطق را امری تاریخی و انسانی می‎پنداشت که در بهترین حالت باید بازتابندۀ حرکت و پویایی جهان باشد؛ از طرفی موضوع نظام منطق ارسطویی جزئیات بود، اما از نظر هگل منطق باید از کلیات شروع کند.

  • اهمیت شعر در حیات دولت و ملت ۱۸ روز قبل

    ساموئل هازو؛

    اهمیت شعر در حیات دولت و ملت

     شعر از جایی آغاز می‌شود که منطق ایست می‌کند. در واقع از جایی که منطق دیگر کاری از پیش نمی‌برد. از اینجا به بعد، شعر از منطق خود پیروی می‌کند که منطق عقل نیست. سرچشمۀ آن نه مفاهیم و نتیجه‌گیری‌ها، بلکه انگاره‌هاست. برای مثال، از نظر یک آدم منطقی، سکوت معنایی جز بی‌صدایی ندارد. دایلن توماس، سکوت را «عبور سوزن از آب» معنی می‌کرد.

  • آیا می‌توان به قانون کلی درست یافت؟ ۱۸ روز قبل

    تفکر جدید دربارۀ شالودۀ علوم اجتماعی (۳)؛

    آیا می‌توان به قانون کلی درست یافت؟

    ما نباید چنین فکر کنیم که دنیای اجتماعی به‌مثابه سیستمی از پدیده‌ها است و نباید انتظار داشته باشیم که می‌توانیم پایۀ نیرومند نظم و ترتیبی را پیدا کنیم، بلکه پدیده‌های اجتماعی به‌شدت متنوع بوده و تابع شکل‌های مختلف علیت هستند؛ بنابراین، نتیجه این است که نیرومندترین نظم و ترتیبی که می‌توان مشاهده کرد، عبارت از نظم و ترتیب پدیده‌ای استثناپذیر است که در اینجا و در پیش‌بینی‌هایی با کیفیت بالایی از نظم و ترتیب می‌باشد که از تحلیل ساختاری کارگزار حاصل می‌شود.

  • فتوت به مثابه ساختار اجتماعی ۲۳ روز قبل

    فتیان چگونه ظهور کردند؛

    فتوت به مثابه ساختار اجتماعی

     در دوران پیشا اسلامی و سده های نخستین اسلامی ، اصطلاح فتوت درزبان عربی وجود نداشت و فقط فتی ، آنهم به شکل مفرد بکار می رفت ، یعنی این واژه به (تک تک )افراد اطلاق می شد و نه گروه ها . در این زمان ، فتی ، مردی بود که هنوز جوان ، چابک  و در جنگ شجاع و دلیر ، شریف و جوانمرد بود : این  تلقی کاملا شخصی بود ، و اگر چه به طور مشخص با جامعه قبیله ای و جنگ های آن ارتباط داشت اما بر هیچ گونه فعالیت مشترک یا باور دینی مشخص مبتنی نبود.

  • از اصطلاح تفکیک سوءاستفاده کرده‌اند ۲۳ روز قبل

    گفت‌وگو با آیت‌الله سیدجعفر سیدان در باب الحیاه؛

    از اصطلاح تفکیک سوءاستفاده کرده‌اند

    مجموعۀ «الحیاة» ضمن اینکه در پی حفظ آثار مکتب وحی و جمع‌آوری مطالب است، هدف اصلی آن این بوده است که به جامعه جهت و به خوانندگان هدف دهد؛ خوانندگان را در جهت هدف‌های این روایات و مطالب قرار دهد تا به روایات اعتقادی معتقد شوند، به صفات مطرح‌شده در روایات اخلاقی متخلق شوند و به روایات عملی عمل کنند.

  • فلسفۀ علم اجتماع ۲۶ روز قبل

    تفکر جدید دربارۀ شالودۀ علوم اجتماعی (۲)؛

    فلسفۀ علم اجتماع

    توانمندی‌های علّی هستی‌های اجتماعی را باید برحسب ساختاری کردن ترجیحات، جهان‌بینی، اطلاعات، انگیزه‌ها و فرصت‌های کارگزار تبیین کرد. قدرت‌های علّی یا توانمندی یک هستی اجتماعی موجود در ذات قدرت آن قرار دارد که از طریق انگیزه‌ها، انتخاب‌ها، اعتقادات اکتسابی، یا قدرت‌ها و فرصت‌ها بر رفتار افراد تأثیر می‌گذارند. مکانیسم خردی که علت را بر معلول انتقال می‌دهد، با کمک کنش‌ها و فشارهای هنجاری درون مجموعه‌ای خاصی از نهادها، قواعد و ساختارهای هنجاری اعمال می‌شود.

  • دربارۀ تسلط مرغ مقلد فراگیرندۀ ایده و دانش بیرونی بر ساحت فکر انسان ایرانی ۲۹ روز قبل

    معضلات ایرانیان در مواجهه با ایده‎های دیگران؛

    دربارۀ تسلط مرغ مقلد فراگیرندۀ ایده و دانش بیرونی بر ساحت فکر انسان ایرانی

    برایند شبه‌آگاهی، تقلیل‎گرایی محض ایده به ماده و اندیشه به عمل بود. در این تقلیل نه تنها ایده به ماده کاسته شده بلکه ساده‎سازی بیش از حدی از اندیشۀ دیگری شکل گرفته بود تا آنجا که آن تبدیل به امر مضحک شده بود. این اندیشۀ کاریکاتوریزه‌شده با هدف درمان جسم و روان رنجور ایرانی اخذ شده تا از قِبَل آن انسان ایرانی بتواند از بلایای انسانی و طبیعی رهایی جوید.

  • نوسازی به سبک تزاری ۳۱ روز قبل

    چرا نوسازی رضاخان در سطح سخت‌افزار متوقف ماند؟

    نوسازی به سبک تزاری

    ایده‌ی نوگرایی رضاخان محصول پیوند سه پدیده‌ی تجربه‌ی شخصی رضاخان در قزاقخانه با روس‌ها و انگلیسی‌ها به‌صورت مستقیم و با نیروهای آلمانی و هلندی به‌صورت غیرمستقیم، ارتباط با نیروهای سیاسی ترقی‌خواه پس از کودتا در مدت پنج سال و گفتمان مشروطه‌خواهی است. تجربه‌ی ناقص رضاشاه از مدرنیته در قزاقخانه و جایگاه مطلق او در قدرت سیاسی، باعث گردید گذار به پیشرفت در سطح سخت‌افزاری متوقف گردد و امکان گذار به عرصه‌ی دولت ملی، پاسخ‌گو و کارا فراهم نگردد.

  • پدیدۀ ناهمگن اجتماعی ۱ ماه قبل

    تفکر جدید دربارۀ شالودۀ علوم اجتماعی (۱)؛

    پدیدۀ ناهمگن اجتماعی

    علمای اجتماعی و مورخان به این نتیجه رسیده‌اند که ماهیت «فرهنگی» رفتار اجتماعی غیرقابل تقلیل (irreducible) است. انسان دنیای خود را می‌سازد و با فعالیت خود مجموعه‌ای از ارزش‌ها، هویت‌ها و درک و فهم را به وجود می‌آورد که در محل‌های متفاوت تغییر می‌کنند و در پیامدهای کلان اجتماعی، تفاوت‌هایی ایجاد می‌کنند.

  • وارثان گرامشی ۱ ماه قبل

    پری اندرسون؛

    وارثان گرامشی

    کاربستِ خلاقانه [ی میراث فکری گرامشی] فارغ از قیدوبندهای نهادیْ به خارج [از ایتالیا] مهاجرت کرد. نمایش آثار و نتایج این روند، ناگزیر تااندازه‌ای دلخواهانه است. اما به‌طور نسبی و مقایسه‌ای از میان کاندیداهای احتمالی، در انتخاب چهار مورد از اقتباس‌های اصلی و شاید چهار اقتباسِ اصلیِ اندیشه‌ی گرامشی از دهه‌ی هشتاد تردیدی نمی‌توان داشت. آیا این اقتباس‌ها الگویی را شکل می‌دهند؟ از برخی جهات به‌طرزی‌ چشم‌گیر. همه‌ی این اقتباس‌ها را اندیش‌ورزانی صورت دادند که از زادبوم خود دور افتاده بودند.

  • در جهت آغاز عقلانیتی نو ۱ ماه قبل

    نامه‎ای علیه دوگانگی ایدئالیسم؛

    در جهت آغاز عقلانیتی نو

    واقعیت این است که عقلانیت در هیچ‌یک از دوره‌های تاریخی بنیادین نبوده است. عقل محض یک افسانه است و در واقع امر، عقلانیت همیشه پس از یک غلبه وارد میدان شده است؛ این غلبه بسته به شرایط تاریخی می‌توانسته طبقاتی، قومی، مذهبی یا ایدئولوژیک باشد. به عبارتی در پیش‌زمینۀ هر عقلانیتی یک خشونت سربه‌مهر نشسته و این خشونت توسط همین عقلانیت مشروعیت می‌یابد.

  • وقتی فلسفه به یک اندازه به مسلمانان، یهودیان و مسیحیان نیاز داشت ۱ ماه قبل

    فلسفه در میان ادیان ابراهیمی/ پیتر آدامسون؛

    وقتی فلسفه به یک اندازه به مسلمانان، یهودیان و مسیحیان نیاز داشت

    فلسفه بهترین منبع برای تفسیر متون مقدس را ارائه می‌دهد، چه تورات، چه انجیل مسیحی یا قرآن. بنابراین اتفاقی نیست که در الکندی مسلمان، ابن‌عدی مسیحی و ابن‌میمون یهودی، یک خدای ابراهیمی سنتی، شباهت قابل‌توجهی به خدای متافیزیک ارسطو دارد.

  • بحثی در اصالت ۱ ماه قبل

    آیا هنگام ارزیابی آثار بزرگ، پدیدآورندگان آن‌ها را هم باید از غربال اخلاقیات گذراند؟

    بحثی در اصالت

    لذت حاصل از مشاهدۀ اصل و نه بدل یا دست‌کم تصور اینکه مشاهدۀ اصل در مقایسه با بدل، منشأ لذت بیشتر است، ناشی از آن است که تجارب بی‌واسطه و اصطلاحاً دست‌اول بیشتر رضایت خاطر را فراهم می‌سازند. ما به نسخه‌بردار، بدل‌ساز یا جاعل به‌مثابۀ حائلی میان خود و تجربۀ زیباشناختی می‌نگریم؛ حائلی که ما را از لذت تجربۀ مستقیم و سهیم شدن در نگاه هنرمند دور می‌کند. توضیح سلبی این فرایند روان‌شناختی این است که تجارب بی‌واسطۀ هنری به ما امکان سهیم شدن در عظمت آن آثار را می‌بخشد و علاوه بر آن، ما با اطمینان از اصالت و اعتبار اثر، فضای امن‌تری برای اظهار فضل می‌یابیم.

  • تاریخ‌نگاری مبتنی بر قهرمان‌گرایی و دوگانه‌سازی الیت-توده ۱ ماه قبل

    نقدی بر مبانی فکری تاریخ‌نگاری الیتیستی؛

    تاریخ‌نگاری مبتنی بر قهرمان‌گرایی و دوگانه‌سازی الیت-توده

    «تاریخ فکر» معادل «تاریخ تحولات اجتماعی» نیست و نباید جای آن را بگیرد یا بر نگارش آن سلطه داشته باشد. البته خود این تفکیک به‌معنای مرزبندی عبورناپذیر و نوعی دوگانگی نیست؛ تاریخ فکر بخشی از تاریخ تحولات اجتماعی است و لازم است در پیوند با دیگر مؤلفه‌های زیست اجتماعی، در الگو یا الگوهای چندوجهی و متکی بر مبانی تأمل‌شده نگریسته شود. همین نکته دربارۀ دیگر حوزه‌های تاریخ‌نگاری نیز صادق است.

  • ۱ ماه قبل

    کتاب تئاتر در متن منتشر شد

    «تئاتر در متن» نوشته حسن پارسائی با رویکرد ساختاری-تحلیلی به بررسی اهمیت متن در نمایشنامه می‌پردازد.