اندیشه

استالین

نگاهی به آشفتگی متفکران و هیئت حاکمۀ شوروی دربارۀ منطق صوری در نیمۀ نخست قرن بیستم(۱)؛

استالین و منطق صوری

از نظر هگل منطق صوری ایستا و نتایج آن کاذب و نادرست بود. هگل منطق را امری تاریخی و انسانی می‎پنداشت که در بهترین حالت باید بازتابندۀ حرکت و پویایی جهان باشد؛ از طرفی موضوع نظام منطق ارسطویی جزئیات بود، اما از نظر هگل منطق باید از کلیات شروع کند.

  • یک نزاع کاذب باعث انحراف تاریخ‌نگاری کودتا شد ۹ ساعت قبل

    شکل‌گیری و تحول تاریخ‌نگاری سلطنت‌طلبان از کودتا در گفت‌وگو با عباس سلیمی‌نمین؛

    یک نزاع کاذب باعث انحراف تاریخ‌نگاری کودتا شد

    جلال متینی برآن است تا در کتاب خویش، ضمن نفی «کودتا»، به تنزیه و تنظیف چهرۀ پهلوی‌ها بپردازد و مهر وابستگی و وطن‌فروشی را از پیشانی آن‌ها پاک کند. بر این مبنا، او تلاش کرده است تا با واکاوی زندگی شخصی و سیاسی دکتر مصدق از ابتدای جوانی تا واپسین روزهای نخست‌وزیری، مجموعه‌ای از ضعف‌ها و اشتباهات ایشان را در عرصۀ رفتارهای فردی یا تصمیمات و عملکردهای سیاسی بیابد.

  • تعارض میان قاعده تسلیط و لاضرر در فقه محیط زیست دیروز ۰۹:۵۵

    گفت‌وگوی فرهنگ امروز با محمدعلی ایازی در باب فقه محیط زیست؛

    تعارض میان قاعده تسلیط و لاضرر در فقه محیط زیست

    یا "قاعده لاضرر" که در مسئله حفاظت از محیط‌ زیست و جلوگیری از تخریب آن کاربرد دارد، مبنای فقهی استواری برای قانون‌گذاری و اجرای قانون به شمار می‌رود و بنابر آن، هرگونه تصرف و تغییر در جامعه انسانی و طبیعت که موجب تضییع حقوق دیگران شود، از نظر اسلام ممنوع و مردود است.

  • نظام بانکیِ آموزش ۲ روز قبل

    پائلو فریره و نقد نظام آموزشی لیبرالیسم؛

    نظام بانکیِ آموزش

    نظام بانکیِ آموزش با کاهش قدرتِ نوآوری شاگردان یا از میان بردن کامل آن به نفع اهداف و مقاصد سرکوبگران، که دوست ندارند تغییری در جهان صورت پذیرد، عمل می‌کند. نظام بانکی، ابتدا شاگرد را تبدیل به یک ظرف خالی/شیء می‌کند (ازخودبیگانگی/الیناسیون) و بعد هرچه خود می‌خواهد در آن می‌ریزد.

  • در رد ادعای سلطنت‌طلبان ۳ روز قبل

    مارک جی. گازیوروسکی/ بازنگری سازمان سیا در حوادث کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲؛

    در رد ادعای سلطنت‌طلبان

    دو موضوع مهم در گزارش سیا مبهم باقی مانده است. اول اینکه این گزارش توضیح نمی‌دهد که چگونه توطئۀ اصلی برملا شد، درصورتی‌که می‌گوید که برملا شدن آن، در نتیجۀ «بی‌احتیاطی یکی از افسران ارتش ایران که در توطئه شرکت داشت»، رخ داد و دربارۀ اینکه حزب توده در همان ابتدا به توطئه پی برده بود هیچ توضیح اضافۀ دیگری داده نمی‌شود. دوم اینکه این گزارش توضیح نمی‌دهد چگونه چند تظاهرات «تا حدودی خودجوش» که در ۲۸ مرداد مصدق را از صحنۀ سیاسی حذف نمود، سازمان‌دهی شد.

  • آیا چپ ایرانی همسو با چپ جهانی گام برمی‌دارد؟ ۶ روز قبل

    پرسش‌ و پاسخ مکتوب فرهنگ امروز با مازیار بهروز؛

    آیا چپ ایرانی همسو با چپ جهانی گام برمی‌دارد؟

    تفاوت اصلی سوسیال‌دموکراسی با کمونیسم در دو محور اساسی جلوه‌گر شد. کمونیسم خواهان گذر از نظم سرمایه‌داری و ایجاد نظام شورایی (ولی در اصل سیادت حزب کمونیسم) بود و بنابراین لیبرال‌دموکراسی را مردود شناخته و «دیکتاتوری پرولتاریا» را جایگزین آن نمود. در برابر این، سوسیال‌دموکراسی با قبول فعالیت در چارچوب نظم سرمایه‎داری و قبول اصول لیبرال‌دموکراسی، قدم در جهت تعدیل و اصلاح سرمایه‎داری برداشت.

  • طباطبایی - دوستدار در چهار پرده ۸ روز قبل

    به بهانه انتشار نقد جدید جواد طباطبایی بر آرامش دوستدار در شماره هجدهم فرهنگ امروز؛

    طباطبایی - دوستدار در چهار پرده

    نقد طباطبایی از جنس مساله‌مندی است اینکه مساله درست فهم نمی‌شود چه از سوی دوستدار و چه از سوی منتقدان او. او اگرچه یک بار غیر مستقیم در پاسخ به اتهام دوستدار او را مورد نقد قرار داد اما اخیرا با نگارش مقاله‌ای مفصل در فرهنگ امروز با عنوان شرایط امتناع به نقد تز امتناع تفکر آرامش دوستدار پرداخته است.

  • عشق به‌مثابۀ دوستی کامل ۱۰ روز قبل

    عشق از منظر ارسطو؛

    عشق به‌مثابۀ دوستی کامل

    از نظر ارسطو، پاک‌ترین نوع عشق -یعنی عشقی که بر پایۀ خیرخواهی برای دیگران و خوبی کردن به آنها به‌خاطر خودشان، و نه فقط برای لذت قرار دارد– ماهیتاً اخلاقی است. پیوندهای اروتیک، با اینکه می‌توانند با دوستی- عشقی همراه باشند یا حتی تبدیل به دوستی-عشق شوند، اما ذاتاً پیوندهایی اخلاقی نیستند، چرا که از رهگذر میل به لذت و تملک کنترل می‌شوند.

  • ریتوریک‌های پوپولیستی در امریکا ۱۴ روز قبل

    ریشه‌های تاریخی پوپولیسم در سیاست آمریکا (۲)؛

    ریتوریک‌های پوپولیستی در امریکا

    ترویج تئوری توطئه و لیستی از بحران‌ها یا بزرگ‌نمایی تهدیدهای فرضی یا واقعی جهت بسیج توده‌ای همواره بخشی از گفتمان پوپولیسم است. این گفتمان و شیوۀ بیان سیاسی ریشه‌ای تاریخی در سیاست آمریکایی دارد و از سوی طیف وسیعی از سیاست‌مداران با گرایشات ایدئولوژیکی متفاوت در منازعۀ سیاسی به کار گرفته شده است و بیان جدید آن در شکل ترامپیسم، پدیدۀ جدیدی در دموکراسی آمریکایی نیست و تهدیدی نیز متوجه آن نخواهد ساخت.

  • سرآغاز الهیاتی شدن سیاست در ایران ۱۶ روز قبل

    نظام قانون در ایران و ضدیت آن با اندیشۀ سیاسی ایرانشهری؛

    سرآغاز الهیاتی شدن سیاست در ایران

    با پیروزی مشروطیت در ایران و از هم گسستن بافت قدمایی، ایران متناسب با حرکت جوهری مبتنی بر خاص زمانه، وارد دوران جدید تاریخ خود شد. با پیوستن ایران در مدار دوران جدید، آنچه پیش‌تر بن‌مایه‌های نظام قدمایی بود، دیگر نمی‌توانست به لحاظ ماهیت، مواد و مصالح بنای جدید ایران را تأمین کند. اگرچه از ناحیۀ دستگاه شرع برای تدوین مناسبات قانونی موادی عرضه می‌شد، اما جز با تغییر ماهیت الهیاتی آن به گیتیایی‌شده، محال بود در مناسبات جدید همچنان ماهیت نخستین خود را حفظ کند.

  • سوژه مدرن از دل منابع ۲۱ روز قبل

    تحلیل سیر تحول سوژۀ مدرن؛

    سوژه مدرن از دل منابع

    توفق فلسفۀ اصالت وجود بر اصالت ماهیت در سرآغاز فلسفۀ معاصر غرب، ماهیت‎‎گرایی را در مباحث فلسفی به محاق راند، در ادامه پدیدارشناسی هوسرلی نیز که بعضاً با عنوان ماهیت‎‎گرایی نوین وصف می‎‎شد، مورد انتقاد صاحب‎‎نظرانی قرار گرفت که عمدتاً اندیشه‎‎هایی چپ‎‎گرایانه داشتند؛ به‌این‌ترتیب، مهم‎‎ترین مکتب فلسفۀ معاصر (پدیدارشناسی) در آستانۀ قرن جدید مورد انتقادهای جدی واقع شد. بسیاری از انتقادهای متأخر به سوژۀ مدرن از منظر مسائل اجتماعی و سیاسی صورت گرفته است، مباحثی چون کنش ارتباطی یا قدرت و نقش آن در سرشت سوژه.

  • رویکردهای آکادمیک در مطالعۀ پوپولیسم ۲۲ روز قبل

    ریشه‌های تاریخی پوپولیسم در سیاست آمریکایی(۱)؛

    رویکردهای آکادمیک در مطالعۀ پوپولیسم

    پژوهشگرانی که عمدتاً مطالعاتشان حول‌وحوش مدل‌های آمریکای لاتین یا جهان‌سومی پوپولیسم متمرکز بوده است، از فهم پوپولیسم به‌مثابه نوعی استراتژی سیاسی حمایت کرده‌اند که در این خصوص بر سه جنبۀ متفاوت استراتژی سیاسی ازجمله سیاست‌گذاری سیاسی و اقتصادی، سازمان سیاسی و مدل‌های بسیج سیاسی تأکید کرده‌اند. این پژوهشگران، پوپولیسم را شکلی از سیاست‌های اقتصادی خاص جهت بسیج توده‌ای می‌دانند

  • فلسفه؛ عامل یا مانع رشد نظریات علمی در تمدن اسلامی ۲۹ روز قبل

    دربارۀ فلسفۀ علم در تمدن اسلامی؛

    فلسفه؛ عامل یا مانع رشد نظریات علمی در تمدن اسلامی

    فلاسفۀ دورۀ اسلامی به تبعیت از ارسطو، نه تنها از ورود علل فاعلی یا مکانیکی به علم طبیعیات جلوگیری می‌کردند بلکه روش لمّی را یک روش معرفت‌بخش حقیقی می‌دانستند و روش انّیِ ریاضی‌دانان (منجمان، اپتیک‌دانان و...) را تنها برای شناخت ظواهر امور مفید می‌دانستند، نه علل واقعی پدیده‌ها. به همین دلیل، یک طبیعیات غیرمکانیکی و غیرریاضی را به دست منجمان می‌دادند که وافی به مقصودشان نبود.

  • «نظریه‌پردازی بچه‌مدرسه‌ای»: مواجهه با آکادمی در «اولیس» ۳۰ روز قبل

    چالشی در باب گفتمان رسمی آکادمیک؛

    «نظریه‌پردازی بچه‌مدرسه‌ای»: مواجهه با آکادمی در «اولیس»

    تحمیل معیار رسمی آکادمیک، باعث در کانون ‌قرار گرفتنِ نظامِ ارزشیِ غربی می‌شود؛ نظامی با ارزش‌هایی نظیر وضوح، شفافیت و خطی ‌بودن که اغلب نویسندگان ادبیات جهان اکیداً در برابر آن ایستادگی می‌کنند. افزون بر این، این معیار رسمی با تقویت گونه‌ای از تمرینات ذهنی، پتانسیل انقلابی اندیشه‌هایی را که در ادبیات جهان عرضه می‌شود، تحلیل می‌برد.

  • کنش اجتماعی‌ در کارزار سیاسی ۱ ماه قبل

    نگاهی به الگوی فعالیت احسان نراقی در ارتباط با نهاد حاکمیت دوران پهلوی؛

    کنش اجتماعی‌ در کارزار سیاسی

    نراقی بر دو نفر به‌عنوان کلید جلوگیری از خشونت در کشور و حل مسالمت‌آمیز درگیری‌های ناشی از انقلاب تأکید ویژه داشت: مرتضی مطهری و مهدی بازرگان. او عنوان می‌کند که «بازرگان هم به درد رژیم شاه می‌خورد و هم به درد انقلاب، ولی قدرش را هیچ‌یک از دو رژیم ندانستند. چون مسئولان، دوراندیشی لازم را نداشتند. من از ابتدا خیلی به مطهری و بازرگان کشش داشتم و معتقد بودم تعامل این دو معجونی است که هم روشن‌فکر حقش محفوظ می‌ماند و هم روحانی.

  • فقه سنتی، فقه پویا یا فقه مدرن؟ ۱ ماه قبل

    آیا مدل فقه مدرن مطلوب دنیای فعلی است؟

    فقه سنتی، فقه پویا یا فقه مدرن؟

    سؤالی که در این میان بسیار مطرح شده آن است که آیا شرایط جدید اقتضا می‌کند تا ما فقه اصیل و سنتی خود را کاملاً رها کنیم و از تمام اصول و چارچوب کلی آن خارج شویم یا می‌توان با حفظ همان چارچوب و تکیه بر آموزه‌های اصیل دینی و فقهی، مسائل نوظهور هر عصر را از آن استنباط نمود؟ یا دنیای مدرن فعلی اقتضائات خود را بر تفکر و مبانی فقهی تحمیل می‌کند و آن را با عقل خودبنیاد درگیر کرده و عنان فقه را به نام عقلانیت اقتضایی به دست آن می‌سپارد؟

  • کور می کند، شفا نمی دهد ۱ ماه قبل

    بهزاد جامه‌بزرگ/ پروژه فکری مراد فرهادپور قصد  دارد گره از کدام مشکل معرفتی ما باز کند؟

    کور می کند، شفا نمی دهد

    مراد فرهادپور اگر به درست یا غلط مروج یک گرایش فکری خاص یا علاقه مند به یک یا چند فیلسوف و روانکاو چپ است، هرگز خطر نمی کند که در راه اشاعه مطلوب خود با سنت های فکری جغرافیا و تاریخی که پای در آن دارد، درگیر شود.

  • تحلیل سه دشوارۀ تودرتو در تاریخ تئوریک ایران ۱ ماه قبل

    ایران با چه موانع تاریخی مواجه است؟

    تحلیل سه دشوارۀ تودرتو در تاریخ تئوریک ایران

    به‌هرصورت ما ملتی تاریخ‌مندیم، ولی تاریخ ما یک مشکل بزرگ دارد: چندهزار سال تاریخ در پشت سر ما به‌مانند یک تودۀ بی‌شکل بر روی هم ریخته است بدون هیچ صورت‌بندی خاصی. لفظ کشکول برای توصیف این وضعیت مناسب است. تاریخ ما بدون هیچ استخوان‌بندی عقلانی چونان یک کشکول بزرگ است.

  • ۱ ماه قبل

    کتابی جدید از سالوادور دالی منتشر شد

    کتاب «راهنمای توپچی فداکار یا هنر تیز دادن» ضمیمه‌ای از کتاب زندگینامه سالوادور دالی نقاش مشهور است که توسط محمدرضا اصلانی ترجمه و منتشر شده است.

  •  دورۀ تاریخی والرشتاین ۱ ماه قبل

    نگاهی به جامعه‌شناسی تاریخی امانوئل والرشتاین؛

     دورۀ تاریخی والرشتاین

    با توجه به اینکه تعریفی که والرشتاین از سرمایه‌داری می‌دهد با تعریف اکثریت متفکران مارکسیست تمایز آشکار دارد، تعریف او از سوسیالیزم نیز صورتی دیگر دارد. والرشتاین سوسیالیزم و امکان بروز انقلاب سوسیالیستی را در چهارچوب دولت‌های ملی غیرممکن می‌داند، از نظر او سوسیالیزم نیز (مانند نظام جهانی) یک سیستم اقتصادی جهانی است، سیستم اقتصادی‌ای که برخلاف نظام جهانی مدرن بر مبنای استثمار بنا نمی‌شود.

  • اندیشۀ سیاسی ایرانشهری و ماهیت سلبی آن با تجدد ۱ ماه قبل

    دیدگاه انتقادی به تاریخچۀ فکر ایرانشهری (۲)؛

    اندیشۀ سیاسی ایرانشهری و ماهیت سلبی آن با تجدد

    اندیشۀ سیاسی ایرانشهری به علت اینکه ذاتاً ماهیتی الهیاتی دارد و اساساً مبتنی بر تاریخ سنت قدمایی است، پس بی‌درنگ می‌توان دریافت که از نظر سرشت نظری در تضاد آشکار با اندیشۀ سیاسی دوران جدید است. به سخن دیگر، اگر ما دوران جدید را دوران سکولاریزاسیون به شمار آوریم، دوران جدید بالفعل امری سلبی نسبت به دوران قدیم است؛ و همین قاعده نیز به‌صورت بالعکس نمود پیدا می‌کند.