اندیشه

  • بر خرابه فرمانروایی کردن، هنر نیست ۳ روز قبل

    گفت‌وگو با غلامحسین زرگری‌نژاد؛

    بر خرابه فرمانروایی کردن، هنر نیست

    دوره قاجار از زمان آقامحمدخان تا احمدشاه تاریخ‌نگاری بسیار غنی دارد و در مقابل دوره پهلوی در حوزه تاریخ‌نگاری حرف چندانی برای گفتن ندارد./به فرموده عباس‌میرزا حرکت به سمت تغییر را آغاز کردیم نه بدنه جامعه. طبیعی بود تا زمانی که جامعه زمامداران آگاهی دارد، همراهی می‌کند، اما وقتی زمامداران مستبد و منحطی بر سر کار آمدند، حرکت به سمت تغییر و فرار از عقب‌ماندگی متوقف شد.

  • راه طی‌نشده مهندس بازرگان ۵ روز قبل

    نگاهی به زندگی سیاسی و همکاری اولین نخست‌وزیر انقلاب با روحانیت؛

    راه طی‌نشده مهندس بازرگان

    مهندس بازرگان بعد از شهریور ۱۳۲۰ که امکان فعالیت اجتماعی- سیاسی تا حدی به وجود آمد، رویکردی را در پیش گرفت که بر مبنای آن با نوشتن و گفتن تلاش می‌کرد به جامعه آگاهی و خودباوری بدهد. از دیانتی سخن گفت که با اجتماع، سیاست و مردم بیگانه نیست و صرفا به بعضی اعمال فردی و زندگی پس از مرگ بسنده نمی‌کند. علاوه بر کار فکری، مهندس از همان زمان به تشکل و نهادسازی همت وافر داشت.

  • از اسلام‌گرایی تا اسلام‌ستیزی ۷ روز قبل

    مروری بر جایگاه روزنامه پرچم، ماهنامۀ همایون و نشریۀ پیمان در عرصه جریان اصلاح دینی؛

    از اسلام‌گرایی تا اسلام‌ستیزی

    اصلاح‌طلبی کسروی، در مقایسه با آنچه در همایون منتشر می‌شد، جنس متفاوتی داشت، ضمن آنکه شامل جنبه‌های شیعی نیز می‌شد. وی زمانی که از همۀ خط قرمزها عبور کرده و حس کرد صحبت‌کردن‌ها و اشارت گذشتۀ او به صورت کلی در حوزۀ اصلاح مذهب منتج به نتیجه‌ای مشخص نشده، در سال ۱۳۲۲ شیعی‌گری را نوشت. سابقاً هم جسته‌گریخته در لابه‌لای آثارش انتقادهای گزنده‌ای از تشیع کرده بود، اما به این روشنی مطلب را ننوشته بود.

  • ۱۱ روز قبل

    علیه ایده‌آلیسم/ ما و فلسفه تحلیلی در گفتارهایی از علی پایا و جلال پیکانی

  • سهروردی و فرهنگ ایران باستان ۱۱ روز قبل

    فتح‌الله مجتبایی؛

    سهروردی و فرهنگ ایران باستان

    در دورۀ اسلامی دو مکتب عمدۀ فکری در ایران بوده است: یکی مکتب یا فلسفۀ مشّاء، و دیگری حکمت یا فلسفۀ اشراق. اولی یک میراث یونانی اسلامی‌شده است که به زبان عربی بیان شده و اصل یونانی و بیشتر ارسطویی دارد، با اضافات و عناصری که در مغرب‌زمین و از زمان ارسطو به بعد از آثار نوافلاطونیان و رواقیان با آن درآمیخته است. این مجموعه در دوران اسلامی به نام «حکمت مشّاء» به عالم اسلامی وارد شده و رواج گرفته است. یکی دیگر جریان حکمت اشراق بوده است که به «حکمت فَهلویون» و «حکمت خسروانی» معروف شده و آشکارا اصل ایرانی دارد.

  • انقلاب در گوش‌ها ۱۲ روز قبل

    تاملی در نسبت بتهوون و انقلاب فرانسه؛

    انقلاب در گوش‌ها

    ویژگی‌های شنیداری و ریتوریقایی انقلاب فرانسه در بسیاری از آثار بتهوون نقشی مطلقاً مرکزی ایفا می‌کنند. اگرچه برخی گمان می‌کنند که اندیشه‌ی انقلابی بتهوون با غلبه‌ی رویکرد رمانتیک در قرن نوزدهم رو به تباهی رفت و بتهوون در این دوره وارد قلمروی ناشناخته شد که کاملاً جدا از جهان محسوس پیرامون او بود و تلاش کرد تا آن اشتیاق بیان‌ناپذیر را در آغوش بکشد، اما به هیچ وجه نمی‌توان ترس‌های سیاسی بتهوون در این دوره را نادیده انگاشت.

  • خروش سیستان؛ خروش زبان فارسی ۱۸ روز قبل

    گزارشی از همایش بزرگداشت یعقوب لیث صفاری و آغاز رستاخیز زبان پارسی؛

    خروش سیستان؛ خروش زبان فارسی

    خالقی مطلق: یکی از کسانی که برای زبان فارسی کوشش کردند، یعقوب لیث صفار است. آن‌گونه که بایدوشاید اهمیت جمله (آنچه من اندر نیابم، چرا باید گفت؟) در ظرف زمان خودش بیش از آن چیزی است که ما می­گوییم. درزمانی که شاعران و دانشمندان بر عربی تسلط داشتند، قطعاً یعقوب هم بر عربی تسلط داشت، اما این سخن او معنای دیگری دارد و نشان از علاقه او به میهنش است.

  • آزادی فراتر از ایدئولوژی ۲۶ روز قبل

    مواجهه با هانا آرنت در یک مهمانی ایرانی؛

    آزادی فراتر از ایدئولوژی

    این نکته حائز اهمیت است که ورود آثار هانا آرنت در ایران با اینکه ماهیتی فلسفی سیاسی دارد کمتر نقش و کارکرد ایدئولوژی سازی برای جریانات سیاست زده روشن فکری دارد و این مساله نیز غیر قابل کتمان است ، کسانی مانند روشن فکران دینی و غیر دینی گاها اگر به آثار و افکار هانا آرنت جهت ایدئولوژی سازی و جریان سازی سیاسی مراجعه کرده اند ، به دلیل ماهیت نظریات سیاسی و تجربه غیر قابل درک جغرافیایی زندگی سیاسی آرنت و نوع الگوی فکری فلسفی حاکم بر افکار و آثار وی نمی توانند تناسب فکری فلسفی مناسب و جریان ساز با افکار آرنت و جغرافیای فکری سیاسی خود در ایران پیدا کنند.

  • عباس معارف و غفلت‌زدایی از تفکر بنیادی در ایران معاصر ۱ ماه قبل

    قباد منصوربخت؛

    عباس معارف و غفلت‌زدایی از تفکر بنیادی در ایران معاصر

    معارف تعلقات ایدئولوژیک را با دانش کارشناسی و فقه و فلسفه و عرفان جمع کرده بود و از این رو با اتکای به تفکر و فرهنگ قدیم ایران و شناخت تفکر و فرهنگ و تمدن جدید در پی حل مسائل متعدد برآمده از تمدن جدید در ایران بود. معارف و جریانی فکری‌ای که او به آن تعلق داشت افقی جدید در عرصه تفکر جدید در ایران گشودند و این خام‌اندیشی که می‌توان گذشته را یکسره کنار زد و اکنون غرب را یکسره در اختیار گرفت را مطلقا بی‌اعتبار ساختند.

  • پولیتیکِ اسپینوزیسم-ترکیب و ارتباط ۱ ماه قبل

    چرا در مبرم‎ترین جدل‎های سیاسی و ایدئولوژیکی مکرراً به اسپینوزا استناد می‎شود؟

    پولیتیکِ اسپینوزیسم-ترکیب و ارتباط

    در دلوز به مؤثرترین صورت با این مفهوم قدرتمند مواجه می‎شویم که اسپینوزا یک ازلیتِ خیر و شر به‎مثابه معیارهای بیرونی برای داوری غیرمتجسد را به‌منظور نوعی درک از اخلاق به‎مثابه یک ارزیابی درون‎ذاتی از شیوه‎های زندگی نادیده می‎گیرد و به آن خاتمه می‎دهد. وی می‎نویسد: «در طبیعت نه خیر وجود دارد و نه شر، هیچ تضاد اخلاقی وجود ندارد، اما فصل اخلاقی وجود دارد؛ این فصل اخلاقی در صورت‎های مختلف و برابر ظاهر می‎گردد. این فصل اخلاقی در ارتباط با نوعی عواطف است که کناتوس ما را تعیین می‎نماید.»

  • چون و چرایی بر سر قوم‌گرایی ۱ ماه قبل

    گزارشی از نشست بزرگداشت روز ۲۱ آذرماه؛

    چون و چرایی بر سر قوم‌گرایی

    دکتر عبدی: حوادث تاریخی را جغرافیا تعیین می‌کند / ناصر همرنگ: مناسبت ۲۱ آذر در تاریخ معاصر ما اهمیتی بی جایگزین دارد / احسان هوشمند: قوم‌گرایی در ایران حاصل گره‌زدن سرنوشت ایران به جهان‌وطنی مذهبی و بی‌وطنی لیبرالی است

  •  چون سیاست مذهب آن‌ها بود ۱ ماه قبل

    چرا خانوادۀ کمونیست من به بیراهه رفت؟

     چون سیاست مذهب آن‌ها بود

    هیچ اشتباه ذاتی‌ای در این امر وجود ندارد که شما سیاستی را قبول داشته باشید که در جوهر خود نوعی مذهب است. البته به‌شرط اینکه بفهمید که مقصود از این سیاست چیست و به‌شرط اینکه تبدیل به امری شخصی میان شما و دوستانتان شود. اما این سیاست اگر برای آن‌ها نظریه است، برای من خاطره است. اگر سیاست‌ورزی نوعی ایمان‌ داشتن باشد و نه نوعی برنامه و اراده برای تغییر و همسازی با دوران جدید، همانند کمونیسم شکست خواهد خورد

  • روشنفکر در قلمروهای ممنوعه حرکت می‌کند ۱ ماه قبل

    گفت‌وگو با سید علی محمودی درباره رابطه روشنفکر و قدرت سیاسی؛

    روشنفکر در قلمروهای ممنوعه حرکت می‌کند

    تصور روشنفکر به مثابه آدم تندوتیزی با موضع چپ‌گرایی و چپ‌روی که سعی می‌کند با هیاهو و جنجال شخصیت‌ها و تفکرهای دیگر را تخریب کند، به دوره کمونیستی تعلق دارد و متاثر از نوعی استالینیسم است که ما نیز در ایران تجربه آن را داریم. ...روشنفکری لزوما با چپ‌گرایی پیوند ندارد و روشنفکر لزوما کسی نیست که حرف‌های جنجالی و تند و تیز بزند یا به دیگران توهین کند.

  • احیای شهریار ۱ ماه قبل

    نگاهی به میراث اندیشه سیاسی نیکولو ماکیاوللی در ایران؛

    احیای شهریار

    ماکیاوللی در ایران بیش از آن از نگاه متفکری سیاسی بر اساس رخداد بزرگ فلسفه اروپا در عصر رنسانس شناخته شود ، به عنوان متفکری روباه صفت و مکار همراه با دینداری ریاکارانه و پیمان شکنی معرفی شده است ؛ این در صورتی است که ماکیاوللی در مادون اهداف گفتارها و نوشته های خود در دو کتاب مهم خویش به سیاست از منظری صرفا رئالیستی و مدرن نگریسته است.

  • فیلسوف اعتباریات ۱ ماه قبل

    علامه طباطبایی و علوم انسانی در گفتاری از سید حمید طالب‌زاده؛

    فیلسوف اعتباریات

    فیلسوفی در جامعه ما پیدا شده است که توانسته با مفهوم اعتبار، زمینه‌ای فراهم کند که ما هم متوجه موضوعات علوم انسانی به نحو مدرن شویم. حالا اگر می‌خواهیم با دیدگاه و نظر اسلامی به آن نگاه کنیم، بحث دیگری است. اما باید متوجه اصل معنا شویم. اگر صرفا به مفهوم فطرت بپردازیم و بخواهیم همه علوم انسانی و امور انسانی مثل اجتماع، روان، سیاست، اقتصاد و... را با توجه به آن توضیح دهیم، نتیجه همین می‌شود. ما مساله را گم می‌کنیم.

  • ناشناختگی عطار بر گردن نادانی ماست ۱ ماه قبل

    گفت‎‎وگو با غلامحسین ابراهیمی دینانی درباره تذکره‌ الاولیای عطار؛

    ناشناختگی عطار بر گردن نادانی ماست

    عرفان، اخلاق است و کتاب عطار و دیگر کتاب‌های عرفانی کتاب اخلاق هستند؛ به‌ویژه تذکره الاولیاء از این جهت اخلاقی‌تر است که به‌صورت قصه است و مطالب عرفانی را به‌صورت شرح حال در شخص ولی پیاده می‌کند و انسان می‌تواند از رفتار اولیا درس و نتیجه اخلاقی بگیرد، اخلاقی که ذره‌ای ریا در آن نیست

  • جامعه‌شناسی ایران را تحقیر نکنیم ۱ ماه قبل

    والرشتاین و ما در گفتارهایی از تقی آزادارمکی، شروین وکیلی و خسرو خواجه‌نوری؛

    جامعه‌شناسی ایران را تحقیر نکنیم

    سازه نظری مارکس زورکی شرقی می‌شود. مشهور است که وقتی مساله اشغال هند پیش می‌آید و گزارش‌هایی که در این باره در روزنامه‌های انگلیسی منتشر می‌شود، بالاجبار متوجه هند و شرق می‌شود و در شرق استثمار و استعمار وجود دارد و حرف‌هایی می‌زند که به بحث شیوه تولید آسیایی مشهور شده است. وبر هم همین‌طور است. پرسش او در اصل سوال جهان غرب و پیدایش سرمایه‌داری در جهان غرب به خصوص اروپای غربی است و شرق را به واسطه دستگاه نظری‌اش می‌شناسد.

  • چپ نو و اسپینوزا ۱ ماه قبل

    برخی دلایل روی‌آوری نومارکسیست‌ها و پسامارکسیست‌ها به اسپینوزا؛

    چپ نو و اسپینوزا

    نومارکسیست‌ها تا بدانجا پیش رفته‌اند که اسپینوزا را مدرن‌ترین فیلسوف کلاسیک و نوشته‌های او در فلسفۀ سیاسی را مانیفست‌های دموکراسی و دموکراسی تمام‌عیار اسپینوزا را بهترین ابزار مقاومت و مبارزه در برابر سرمایه‌داری شمرده‌اند. بدین‌سان، هستی اجتماعی انسان در چارچوب عام مارکسیستی به‌گونه‌ای دقیق‌تر در تأثیر و تأثر با عوامل گوناگون تشکیل‌دهندۀ زیست-جهان طبیعی و اجتماعی او نگریسته و بررسی می‌شود.

  • فلسفه علیه سیاست ۲ ماه قبل

    نگاهی به نقد اشتراوس بر اندیشۀ سیاسی لیبرال

    فلسفه علیه سیاست

    اشتراوس معتقد است فلسفه ما را دعوت می‌کند به اینکه تنها به امر خوب و فضیلت‌مند اهمیت دهیم، اما در مقابل، سیاست دربارۀ عشق به هویت و قدرت فرد است و نیز دربارۀ سنت و دین خود فرد است. بنابراین اشتراوس اعتقاد دارد درحالی‌که فلسفه نه‌تنها نمی‌تواند از هیچ رژیم سیاسی حمایت کند، بلکه با عقلانی کردن مقدمات اخلاقی، از شهروندان و دولت اخلاق‌زدایی می‌کند.

  • مسافر اقلیم اسلام ایرانی ۲ ماه قبل

    درنگی درباره مقام و موقع هانری کربن در سپهر فکری ایران؛

    مسافر اقلیم اسلام ایرانی

    کربن مانند فلاسفه ای چون سقراط، افلاطون، ارسطو، فارابی و... از حیث تفکر به مناسبات مدنی میان انسان ها می‌پرداخت و توجه کربن به معنویت از جنبه تقویت آموزه های اخلاق و انسانیت در میان مناسبات انسان ها با تکیه بر کلام الهی بود، به همین خاطر با پیوند میان تجسد وحی و کلام الهی در نهاد دنیوی مانند کلیسا و مسجد، نگاه باطن گرایی به دین را دنبال می‌کرد. کربن سیر معنویت را از مذهب کاتولیک تا تشیع در اسلام تجربه کرد و این رویکرد از آموزه های مارتین لوتر تا شیخ شهاب الدین سهروردی و در اواخر علامه محمد حسین طباطبایی تکامل معرفتی یافت.