نمایش همه
  • داوری دیروز ۱۲:۲۰

    گزارشی از پاسداشت مقام رضا داوری اردکانی در کتابخانه ملی؛

    تفکر در سایه تفکر

    فیلسوف جست‌وجوگر است، اندرزگو نیست و لحن پیامبرانه و پیشگویانه و تحکمی نیز ندارد که اگر بخواهد به این سمت برود دیگر فیلسوف نیست. سخن او تلخ نیز نیست زیرا کسانی تمایل به تلخ‌گویی دارند که فکر می‌کنند حقیقت مطلقی را از آن خود کرده‌اند و چون دیگران آن را نمی‌فهمند سخن آنها تلخ می‌شود. فیلسوف ملتزم به اندیشه و به طور مداوم در حال طرح پرسش‌های نو است.

  • تاریخ دیروز ۱۱:۳۹

    نگاهی به فلسفه تاریخ(۲)؛

    تفکر فلسفی در میان مورخان

    اگر به تمام تلاش‌های مورخان ایرانی-اسلامی با تسامح نگریسته شود چیزی بیش از نزدیک شدن به مرزهای تاریخ تحلیلی نیست، آن‌ها به دلیل روش و هدفی که از آغاز در پیش گرفته بودند اصلاً در پی کسب چنین نگاهی به تاریخ نبودند و نگاه به گذشتۀ آن‌ها صرفاً هدفی غیر‎فلسفی داشت؛ آن‌ها اکثراً در پی ثبت مفاخر شاهان بوده‎اند تا به آیندگان قدرت گذشتگان را گوشزد کنند و به تعبیر اخوان به‌جای شرح‌حال اجتماع مردم، چنین می‎نوشتند که مادیان سرخ‌یال شاهنشاه در فلان شب سه کره تا سحر زایید.

  • ولین ۱۳۹۵-۱۰-۲۸ ۱۰:۱۲

    آیا روشنفکران باید در سیاست مداخله کنند؟

    ریچارد ولین؛ جدال با مرده‎ریگ فاشیسم در عصر حاضر

    نکتۀ اصلی در نقد پست‌مدرنیسم این است که خصومت آن علیه «خرد» و «حقیقت» از لحاظ فکری غیرقابل دفاع و از لحاظ سیاسی دچار ضعف است. عدم اطمینان آن به منطق و مباحثه اغلب به شدت افراطی است که این امر، دل‌مشغولانش را دچار آشفتگی و سوگیری می‌کند که هم از لحاظ اخلاقی و هم سیاسی غیرقابل دفاع باقی می‌ماند.

  • فولادوند ۱۳۹۵-۱۰-۲۷ ۱۱:۰۴

    مقاله ای از کارل ریموند پوپر با ترجمه عزت الله فولادوند؛

    اتویبا و خشونت

    عقلگرایی ناکجاآبادی دشمن خویش است. هر اندازه هدف‌هایش خیرخواهانه باشد، نیک بختی نمی‌آورد، بلکه تنها تیره بختیِ زیستن در حکومتی خودکامه، که بخوبی با آن آشناییم، حاصل آنست.

  • اسکوتوس ۱۳۹۵-۱۰-۲۷ ۰۹:۳۷

    خوانش غربیان از ابن‌سینا (۳)؛

    ابن سینا مکمل ارسطو

    از دیدگاه اسکوتوس، ابن‌سینا مکمل سودمندی برای ارسطو به‌حساب می‌آید. ابن‌سینا و ارسطو هردو به تفاوت اوضاع کنونی انسان با وضعیت آغازینش بی‌اعتنا بودند و هیچ‌یک عواقبی را که هبوط آدم بر قوای شناختی‌اش در پی داشت، به رسمیت نشناختند؛ اما بی‌اعتنایی این دو، پیامدهای متفاوتی به دنبال داشت.

  • اشتراوس ۱۳۹۵-۱۰-۲۵ ۱۱:۲۴

    روش شناسی فهم فلسفه سیاسی اسلامی؛

    اشتراوس و روش شناسی فهم فلسفه سیاسی اسلامی

    به نظر اشتراوس وجود پدیده «پنهان‌نگاری» در فلسفه سیاسی اسلامی باعث شده تاکنون فهم درستی از آن صورت نگیرد. این پدیده به ما می‌آموزد که برای فهم متون سیاسی کلاسیک نمی‌توان از رهیافت‌های موجود و مسلط «پیشرفت‌گرایی» و «تاریخی‌گرایی» بهره جست، بلکه باید با روش و شیوه «فهم تاریخی واقعی» پیش رفت. 

  • فیرحی ۱۳۹۵-۱۰-۲۵ ۰۹:۴۴

    گزارشی از نشست «تامل درباره ایران» (۲)؛

    قلندر دو اقلیم

    در گروه علوم سیاسی یک گرایش تاریخی نسب به علوم سیاسی تحت تأثیر مرحوم شیخ‌الاسلامی وجود داشت و یک گرایش جامعه‌شناسی هم بود که در دو شاخه یکی شاخۀ مارکسیستی تحت تاثیر دکتر حسین بشیریه و دیگری غیر مارکسیستی تحت تاثیر دکتر نقیب‌زاده دنبال می‌شد. در این دوره شاخۀ اندیشه یک شاخۀ یتیم بود و شاید بشود گفت علاوه بر یتیمی گیج‌وواج هم بود؛ اما با آمدن دکتر طباطبایی به‌تدریج این حوزه به یک دانش قوی تبدیل شد.

  • طباطبایی ۱۳۹۵-۱۰-۱۸ ۱۲:۱۷

    متن تفصیلی سخنرانی جواد طباطبایی در نشست «تامل درباره ایران»(۱) ؛

    همچنان ایستاده‌ام!

    در سال‌های طولانی که در خارج و پرسه زدن در دانشگاه‌های مختلف کشورهای مختلف گذشت، به تدریج به این حرف روسو رسیدم که در مورد نهادهای اجتماعی مثل دموکراسی می‌گوید، اینها چیزهایی نیست که یک روزه بیاید و بماند، باید چوب زیربغل‌هایی داشت تا این را آن قدر نگه می‌دارد، تا جایی خودش بایستد. من متوجه شدم زیربنای نظام سنتی ما به کل خالی شده و از دنیای جدید هم هیچ چیزی را به صورت مستقیم به عنوان یک مجتهد نتوانسته‌ام بگیرم.

  • تاریخ ۱۳۹۵-۱۰-۱۵ ۱۱:۲۳

    نگاهی به فلسفه تاریخ(۱)؛

    سهلِ ممتنعِ اندیشیدن به تاریخ

    مورخ به جزئیات می‎رود، نام افراد و اماکن را ثبت می‎کند، اعداد و تقویم‌ها را یادداشت می‎کند و گفته‎ها و گویندگان برایش مهم هستند؛ اما فیلسوف به کلیات می‎پردازد، برای او مفاهیم و تفاسیر و نظام اندیشه جالب است. هرچه مورخ می‎کوشد پای خود را به متن بسته‎تر کند، فیلسوف بال تفسیر و تأویل را بیشتر می‎گشاید و به کلیات می‎رود.

  • اسکوتوس ۱۳۹۵-۱۰-۱۴ ۱۱:۰۰

    خوانش غربیان از ابن‌سینا (۲)؛

    اسکوتوس و ابن‌سینا در باب معنای شیء

    روش اسکوتوس در پرسش از اینکه دربارۀ چه چیزی می‌توانیم اندیشه کنیم و دربارۀ چه نمی‌توانیم، بسیار سودمند است. اسکوتوس خیلی ساده با آزمودن اینکه شیء از مقتضیات صوری تبعیت می‌کند یا نه، می‌توانست دربارۀ اندیشیدنی بودن یا نبودن شیء تصمیم بگیرد؛ این‌گونه می‌توانیم روابط مفهومی یا عقلی را متعلقات اندیشه بپنداریم، تنها به این دلیل که این روابط متناقض نیستند.

  • رضاشاه ۱۳۹۵-۱۰-۱۲ ۱۵:۱۵

    تاملی در باب نوسازی جامعه ایران در عصر پهلوی اول؛

    چرا قضاوت درباره‌ی نوسازی پهلوی اول مناقشه‌آمیز است؟

    مهم‌ترین مسئله‌ای که نوسازی عصر پهلوی اول را مناقشه‌آمیز کرده است، «سیاست حذف» است. مناقشه‌ی طرفداران و مخالفان نوسازی عصر پهلوی نیز با تأکید و یا عدم توجه به این مهم است. رضاشاه در دو سطح، سیاست حذف را دنبال نمود. در سطح اول، اقدام به حذف مخالفان و گروه اپوزیسیون کرد.

  • ابن سینا ۱۳۹۵-۱۰-۱۱ ۰۹:۳۳

    خوانش غربیان از ابن‌سینا (۱)؛

    آکویناس، گنت، ابن‌سینا و چندوچون تأویل معنای شیء

    ابن‌سینا به جای تفکیک معانی یا کاربردهای مختلف «وجود داشتن» یا «بودن»، میان متعلقات گزاره‌های صحیح و اشیا در مقام جواهری که سازندۀ عالم‌ هستند، تفاوت می‌گذارد. خوانندگان متعدد ابن‌سینا در غرب تلاش کرده‌اند از این تفاوت‌ بیشترین بهره را ببرند. توماس آکویناس میان واژۀ «شیء» و «موجود» تفاوت می‌گذارد، آن هم بر مبنای این پرسش: آیا این دو به چیزی راجع‌اند که خود شیء است و بدین‌گونه بر ماهیت و ذات شیء نظر دارند، یا به این واقعیت که شیء هست، به بیانی به وجود آن؟

  • برودل ۱۳۹۵-۱۰-۰۸ ۰۹:۵۴

    نگاهی به مکتب آنال و تاریخ‌نگاری فرناند برودل؛

    تلاشی برای دستیابی به تاریخ تام

    مورخان، آثار برودل را از جهت تأکید بر استدلال‌های نظری ناظر بر مناسبات مابین وجوه مختلف جامعه، مفهوم لایه‌های متنوع زمانی و استدلال بدبینانه در خصوص نقش فردیت در تاریخ مورد ستایش و همین‌طور نقد قرار داده‌اند؛ اغلب انتقادات بر این نکتۀ نهایی متمرکزند: به نظر می‌رسد برهان جبرگرایانه برودل اهمیت تفوق‌آمیزی به عنصر جغرافیا اعطا می‌نماید.

  • سوبژکتیویته ۱۳۹۵-۱۰-۰۶ ۱۰:۱۹

    تحلیل سیر تحول سوژۀ مدرن با نگاهی انتقادی به تعدادی از منابع و مراجع مربوط(۲)؛

    تفوق فلسفۀ اصالت وجود بر اصالت ماهیت

    تفوق فلسفۀ اصالت وجود بر اصالت ماهیت در سرآغاز فلسفۀ معاصر غرب، ماهیت‎گرایی را در مباحث فلسفی به محاق راند؛ در ادامه، پدیدارشناسی هوسرلی نیز که بعضاً با عنوان ماهیت‎گرایی نوین وصف می‎شد، مورد انتقاد صاحب‎نظرانی قرار گرفت که عمدتاً اندیشه‎هایی چپ‎گرایانه داشتند؛ به‌این‌ترتیب، مهم‎ترین مکتب فلسفۀ معاصر، پدیدارشناسی، در آستانۀ قرن جدید مورد انتقادهای جدی واقع شد.

  • بهشتی ۱۳۹۵-۱۰-۰۵ ۱۵:۰۴

    گفتاری منتشرنشده از شهید آیت‌الله دکتر بهشتی؛

    نسبت علوم اسلامی با علوم انسانی

    برای کسب این شناخت مربوط به انسان از دو راه می‌توان استفاده کرد: از آورده‌های اندیشه و تجربه بشری، از آورده‌های وحی. علوم انسانی به اصطلاح امروز، شاخه‌های مختلف راه اول است. علوم دینی برای پیروان وحی در ادیان مختلف در درجه اول مربوط به راه دوم است و چه بهتر که این شناخت با استفاده از هر دو صورت گیرد، چون با هم تضادی ندارند.

  • انسان شناسی ۱۳۹۵-۱۰-۰۴ ۱۰:۲۱

    نگاهی به دو دوره در تاریخ انسان شناسی؛

    انسان‌شناسی بی‌عمل اما متعهد

    در این سال‌ها که مکرر و به‌درستی از بحران علوم اجتماعی در ایران سخن به میان می‌آید و یکی از عناصر بحران به‌دردنخور بودن آن است، پروژۀ شهادت و تعهد می‌تواند یکی از پاسخ‌های ممکن به این بحران باشد. از میان رشته‌های متعدد علوم اجتماعی، انسان‌شناسی به بیشترین درجه با این بحران دست‌به‌گریبان است، چراکه تا کنون نتوانسته با مسائل عملی و حاد جامعۀ معاصر ایران درگیر شده و فایدۀ خود را نشان دهد.

  • ۱۳۹۵-۱۰-۰۱ ۱۶:۴۰

    فریبِ شهر و خودفریبی نویسندگان

    مطلب زیر شرحی است بر مقالاتِ امیرحسن چهل‌تن «تهران کیوسک» به‌بهانه انتشار آن در آلمان.

  • مکتب فرانکفورت ۱۳۹۵-۰۹-۲۹ ۰۹:۵۹

    تحلیل سیر تحول سوژۀ مدرن با نگاهی انتقادی به تعدادی از منابع و مراجع مربوط(۱)؛

    فرانکفورتی‌های منتقد

    با توجه به خاستگاه فلسفۀ معاصر و سوژۀ مدرن و ریشه‎ای که در عصر خرد و عصر نوزایی داشت، عمدۀ انتقادها به این فلسفه را باید متعلق به اندیشه‎های چپ‎گرایانه دانست، از مارکس و هگل تا مکتب فرانکفورت، آلتوسر و سپس بیشتر نظریه‎پردازان پسامدرنیسم همچون جیمسون، دریدا، لیوتار، دلوز و فوکو؛ در این میان، مکتب فرانکفورت نقشی پیشرو و بسیار تأثیرگذار در انتقاد از مدرنیته داشته است.

  • ترامپ ۱۳۹۵-۰۹-۲۸ ۱۰:۰۵

    چگونه سطوح تفسیر و تبیین در علوم انسانی و اجتماعی تغییر می‌کند؟

    بازیگری شخصیت‌ها

    این دهه، دهۀ افراد است، دهۀ ترامپ‌ها، پوتین‌ها، لوپن‌ها و ترزامی‌ها. این اندیشه‌ها و پیش‌فرض‌های افراد است که تعیین‌کنندۀ امور می‌باشد. شگفتی و تعجب حاصله از برآمدن این افراد مؤید این مدعاست که سایر سطوح تفسیر و تبیین که عادت مالوف اندیشه‌ورزان و نویسندگان بود به‌یک‌باره اقتدار خودش را از دست داده است؛ به جای نام دولت‌ها نام افراد در رسانه‌ها می‌چرخد.

  • مصرف گرایی ۱۳۹۵-۰۹-۱۷ ۱۲:۴۳

    آیا لزوما خریدها مطابق با نیازهای ماست؟

    کالای لوکس و توهم ارزش

    با عمومیت یافتن نشانه‎های ارزش کالاها و زیبایی و اشتهار، سایر کالاها هرچند کاربردی، ارزش چندانی در برابر آن‌ها نخواهند داشت و زیبا شمرده نمی‎شوند؛ این موضوع یکی از دلایل ایجاد مد نیز به شمار می‎رود، هنجارهایی که با مفهوم زیبایی و کاربرد کالا در تناقض هستند و تنها بر مبنای یک تأثیر روانی، مورد اقبال قرار می‎گیرند.

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۵/۰۹/۱۷

    گفت‌وگو با رضا داوری اردکانی در باب ناسیونالیسم؛

    ایران همین جاست که ایستاده‌ایم

    من هم مثل اکثر قریب به اتفاق مردم ایران کشورم را دوست می دارم اما اهل تعصب نیستم. همه می دانیم که ایران تاریخ طولانی دارد و در این تاریخ طولانی راه های پست و بلند و پر فراز و نشیب را پیموده و قوت و ضعف و خردمندی و بی خردی را آزموده است. پس آن را نه مرکز جهان و مجمع همه خوبی ها و مبری از هر شر و فساد بدانیم و نه از آن رو بگردانیم که این رو گرداندن با هیچ توجیهی موجه نمی شود. ایران، ایران تاریخی است. پس از یاد نبریم که جامعه کنونی ما هم مظهری از ایران است. ما ایرانیم و ایران حاصل و خلاصه وجود مردم ایران است.

  • پوزیتیویسم ۱۳۹۵-۰۹-۱۵ ۰۹:۵۳

    فصلی از کتاب منتشر نشده فلسفه علم (۲)؛

    تمییز قانون از غیرقانون

    دانشمندان و فلاسفه در قرن نوزدهم برای تبیین پدیده‌های طبیعی می‌کوشیدند از خصوصیات و توانمندی‌های خود طبیعت استفاده کنند و نه از نیروهای ماورای طبیعی یا قدرت‌های اسرارآمیز آسمانی. در این عصر چنین فرض می‌شد که شناخت علمی یا ادعاهای علم را می‌توان بدون رجوع به عوامل فوق طبیعی و نیروی برتر توجیه یا تبیین کرد، درحالی‌که شناخت‌های مذهبی و الهیات لزوماً بر معرفت فوق طبیعی مبتنی بود؛ بدین‌ترتیب، شناخت علمی از معرفت دینی متمایز شده بود.

  • ابن عربی ۱۳۹۵-۰۹-۰۹ ۰۹:۳۶

    چالش «الانسان الکامل» در عرفان آندلسی- اسلامی (۲)؛

    بازگشت به معنای عرفانی ابن‌عربی از انسان کامل

     ابن‌عربی تأکید دارد که وحدت در کاملیت انسان باعث هدایت عالم می‌شود و ما اگر با چنین فرضی عالم را به هیمنۀ انسان کامل بدانیم، پس دیگر چه جای وحدت و هدایت؟ دیگر چه بنیه‌ای دیگر بنیه را هدایت کند؟ به همین عنوان است که ابن‌عربی یکی از مترقی‌ترین اصول آنتروپولوژی دینی را ارائه داده و نیاز تکامل اندیشه، اخلاق و رهایی در دریای معرفت‌شناسی الهی را در درک صحیح از عالم و خلق و سپس هدایت به اشاره خداوند و بازگشت به حقیقت وحی دانسته است.

  • نظریه علمی ۱۳۹۵-۰۹-۰۷ ۱۰:۰۲

    فصلی از کتاب منتشر نشده فلسفه علم (۱)؛

    قانون و نظریه در علم

    گاهی گزاره‌های عمومی وجود دارند که گرچه بر اساس استقراء تعمیم یافته‌اند، اما متفاوت از قوانین علمی هستند، مثل همۀ زاغ‌ها سیاهند؛ اگرچه این گزاره هم عمومی و هم ابطال‌پذیراست، اما یک قانون علمی یا طبیعی تلقی نمی‌شود، چون بین «زاغ» و رنگ «سیاه» تنها رابطه‌ای که وجود دارد رابطۀ «اسنادی» است و نه رابطۀ علّی.

  • انسان ۱۳۹۵-۰۸-۲۹ ۱۰:۱۲

    چالش «الانسان الکامل» در عرفان آندلسی- اسلامی (۱)؛

    آنتروپولوژی دینی از وحی تا اوراق محی‌الدین ابن‌عربی

    اصولاً «معنای انسان کامل در متون اسلامی به دو وجه قابل بررسی است، یکی بحث خلیفة‌الله و دیگر در امر عبدالله (گاهاً آن را مافوق خلیفه می‌دانند)؛ هر دو به ظاهر یک ریشۀ مشترک دارند، اما نوع پردازش و استفادۀ قرآن حکیم از دو مفهوم فوق کاملاً به دلیل و برهان نقلی و عقلی است. خلیفه‌ای که از آن در معرفی سکنات داوود نبی (ع) مورد استفاده قرار گرفته است در لابه‌لای واژگان آیه مشخص است؛ داوری به‌حق در میان مردم، پیروی نکردن از هوی و هوس (طاغوتی نشدن-تبه غریزه). اما آنچه که در مورد مقام عبودیت ارائه شده، حقیقتی بالاتر و ورای تیپولوژی‌های حکومتی، اجتماعی و سیاسی است، چیزی با بن‌مایه‌های عرفانی و عبادی.

  • دینانی ۱۳۹۵-۰۸-۲۶ ۱۵:۰۴

    گزارشی از سخنان غلامحسین ابراهیمی دینانی در روز جهانی فلسفه (۲)؛

    چرا فلسفه جهانی است؟

    چرا فلسفه جهانی است، زیرا پرسش‌های فلسفی عام است. فلسفه بدون پرسش، فلسفه نیست. ملتی که پرسش ندارد، فلسفه نمی‌فهمد. فلسفه با پرسش پدید می‌آید و پرسش نیز فقط از انسان است. خداوند می‌فرماید «إِنِّی جاعِلٌ فِی الْأرْضِ خلِیفة»، من خلیفه در زمین خلق کرده‌ام. خلیفه یعنی مظهر کامل خداوند و هیچ موجودی به غیر از انسان مظهر کامل خداوند نیست.

  • موسیقی ۱۳۹۵-۰۸-۲۶ ۱۴:۵۱

    نگاهی به کارکرد روان‌شناختی موسیقی ایرانی(۲)؛

    ثقیل بودن موسیقی ایرانی یا سطحی‌نگری فرهنگی

    عنوان غمگینی یا ثقیل بودن موسیقی ایرانی مطلبی مردود و سطحی و دور از واقعیت است که ناشی از عدم درک صحیح و انتظار نابجا و آن‌چنانی از موسیقی است. از طرفی باید به این اصل مهم توجه کرد که عامۀ مردم نه تنها در زمینۀ موسیقی، بلکه در آموزش اخلاق و رفتار اجتماعی سیاسی، اقتصادی، روانی خانوادگی و ... اگر آموزش و راهنما و روشنگر نداشته باشند، غالباً دچار کج‌روی و بدآموزی خواهند شد، زیرا اکثر مردم به‌سوی سهل‌انگاری و سطحی‌گرایی میل دارند.

  • اباذری ۱۳۹۵-۰۸-۲۵ ۱۳:۱۲

    تحلیل‌اباذری ازظهور ترامپ در روز جهانی فلسفه (۱)؛

    نئولیبرال‌های ما و جهان

    نئولیبرال‌ها معتقدند دولت باید از خود خلع ید کند، یعنی تمام دارایی‌های دولتی را خصوصی کند. آنها معمولا از دارایی‌های دولتی یاد می‌کنند و فراموش می‌کنند که این دارایی‌ها متعلق به تمام مردم است و دولت تنها وکیل مردم برای اداره آنها است. آنها می‌گویند دولت تاجر خوبی نیست و باید خصوصی‌سازی شود. آنها دولت‌ها را بعد از جنگ ترغیب به خصوصی‌سازی کردند و به همین سبب در قانون اساسی نیز تغییراتی دادند.

  • اندیشه ۱۳۹۵-۰۸-۲۴ ۱۰:۲۲

    نقدی بر اندیشه‎سازی و سیاست‎گذاری؛

    توهم اندیشه چگونه به وجود می‎آید؟

    اندیشه را چه کسی می‌تواند تولید کند؟ آیا یک سیاست‎مدار، مدیر، ورزشکار، هنرپیشه، متخصص، استاد دانشگاه، فیلسوف، عالم، نخبه، انتلکتوئل، یا اعضای گروه‎های دیگر اجتماعی می‎توانند یک «اندیشه» را ایجاد کنند؟ تمام این گرو‎‎ه‎های اجتماعی مختلف فقط در یک بُعد تخصص دارند و مسلماً آن نگاه تخصصی و عدم احاطه به جنبه‎های دیگر علم، مانع از پرورش یک اندیشه خواهد شد.

  • پل طبیعت ۱۳۹۵-۰۸-۲۳ ۱۰:۱۹

    ایدۀ ویرانگی و کاربست آن در نقد پدیده‎های شهری با تأکید ویژه بر «پل طبیعت»؛

    تهی از هویت

    چیزهای خراب‌شدنی در آغاز و همواره ظاهری تمیز دارند و به ویرانه‎ها بی‎شباهتند. من تلاش‎های زیباسازانۀ اخیر در شهر تهران همچون پل طبیعت را از جنس «خراب بودن» می‎دانم که در آن دیگر هیچ نشانی از اندکی قدیم، پیر و ویران بودن (این عناصر هویت‎بخش) نیست و بناهایی مشابه با آن، با ولع و حرص نوکیسه‎مآبانه به پدیده‎های «به‎روز» و «فناوری»، دقیقاً همان سنت‎های هویت‎بخش (یا به تعبیر استاد هلندی‎ ایرانی بودن‎شان) را نابود می‎کنند.