روشنفکری

کل اخبار:164

  • ۱۳۹۷-۰۸-۲۳ ۱۴:۰۰

    رستاخیز فرهنگی دست‌یافتنی است/ روشنفکران کوتاهی کرده‌اند

    سیدحسن امین گفت: این نیروی انسانی که ما داریم این قابلیت را دارد که یک رستاخیز فرهنگی و یک نوزایی تمدنی در تولید علم و ادب و هنر داشته باشیم.

  • لویاتان ۱۳۹۷/۰۸/۱۵

    تفسیری فلسفی از مفهوم پدرسالاری در تاریخ ایران در مصاحبه با سیاوش جمادی (۸)؛

    در زنجیر مناسبات شاهی-بندگی

    ما نه در خواص نه در عوام یا تودۀ مردم، هیچ اثری، هیچ اثری از این‌که جز مناسبات شاهی-بندگی ساختار دیگری نیز ممکن است نمی‌بینیم. در این صورت حتی ستم‌دیدگان و مدافعان ستم‌دیدگان راهی جز این نمی‌شناسند که با احکامی که روی کاغذ است، حاکمی را که متکی به زور عریان است وادارند تا از خشیت‌اش بکاهد و بر رحمت‌اش بیفزاید و اگر جان به لبشان رسید شاهی را ببرند و شاهی دیگر به جایش نشانند. نمونۀ اسطوره‌ای آن داستان کاوه است و نمونۀ تاریخی آن فراوان.

  • تاریخ ۱۳۹۷/۰۸/۰۵

    تفسیری فلسفی از مفهوم پدرسالاری در تاریخ ایران در مصاحبه با سیاوش جمادی (۷)؛

    صغیر ماندگی یا روشنگری عقیم شده

    مسئلۀ نسل ما بی تاریخی یا کمداشت حافظۀ تاریخی نیست. ما با ناخودآگاهی تاریخی زندگی می کنیم و آنچه کم داریم خودآگاهی تاریخی است ، از همین روست که همچنان حامل برخی از فراداده های خوگرفتۀ فرهنگ گذشته ایم ؛ آزادی اندیشه نیاز ناگزیرمان نشده و خودگردانی و خودسالاری در فکر و امورهمگانی مان را دشوارتر از سپردن امورمان به یک شاه چارساله می یابیم.از اندیشمندان چپ دربارۀ اتمیزه شدن انسان ها و فقدان خود آیینی در سرمایه داری پسین بسیار آموخته ایم اما تفاوتی عظیم است میان دگرسالاری پسمانده از فرهنگ قرون وسطی و خودآیینی خنثا شده در غرب پیشرفته.

  • رضا داوری اردکانی ۱۳۹۷-۰۷-۱۸ ۱۲:۰۴

    رضا داوری اردکانی؛

    مدعیان و منتقدان علم دینی با هم قرابت‌ دارند

    روشنفکران و روشنفکرمآبان که گاهی در مبارزه قدرت وارد می شوند اگر شکست بخورند نمی پذیرند که شرایط برای تحقق شعارهایشان مساعد نبوده یا فهم سیاسی و استعداد رهبری نداشته و تاکتیک مبارزه را نمی دانسته اند. بعضی از آنها به جای اینکه شکست خود را ناشی از جهل و ناتوانی خود و برتری رقیب سیاسی بدانند چون جانشان هنوز با خرافات پیوسته است آن را به دخالت یک اندیشه شیطانی مخالف نسبت می دهند. البته این مشکل بیشتر مشکل روشنفکر دهه های اخیر در جهان توسعه نیافته است که هنوز خود را پاسدار آزادی و حقیقت می داند و اگر در مبارزه برای آزادی شکست بخورد، سپر حقیقت به دست می گیرد و حتی ممکن است از مخالفان خود به عنوان مخالف حقیقت انتقام بگیرد.

  • قزلسفلی ۱۳۹۷/۰۷/۱۸

    نگاهی به کارنامۀ روشن‌فکری در ایران معاصر در گفت‌وگو با محمدتقی قزلسفلی؛

    از ستیز تا تعامل

    شوربختانه وقتی به کارنامۀ روشن‌فکران منتقد حکومت که مدام بر بیرق تعهد و مسئولیت تکیه می‌کردند، رجوع می‌کنیم، کمتر نشانی از تلاش برای تدوین و طرح بنیادین در باب دموکراسی و به همین نسبت، اندیشه‌های فلسفی زیربنایی، می‌بینیم. آن همه نشانه‌های برانداختن، تاختن و سوختن، کمتر به سیراب‌ کردن اندیشه‌های کهن‌سال درخت ما منجر شده است.

  • ۱۳۹۷-۰۷-۱۵ ۱۱:۰۰

    پیروز ایزدی: رمون آرون در «افیون روشنفکران» با هواداران کمونیسم جدل می‌کند

    پیروز ایزدی گفت: بعد از این فروپاشی شوروی بود که کتاب‌هایی مانند «افیون روشنفکران» که تا پیش از این در کشورهایی مانند آمریکا و انگلستان مورد اقبال واقع می‌شدند، در فرانسه هم مورد توجه قرار گرفتند و بسیاری به این نتیجه رسیدند که در جدال فکری‌ای که در فرانسه زمان جنگ سرد وجود داشته است، آرون و همفکران او در نهایت برنده شده‌اند. همین باعث شد آثار آرون که پیشتر از سوی روشنفکران فرانسوی با القابی مثل نوکر بورژواها و سرمایه‌داران مورد نوازش قرار می‌گرفت بازخوانی شوند.

  • جلال آل احمد ۱۳۹۷-۰۷-۰۷ ۱۰:۴۸

    نگین نبوی/ چگونه روشن‌فکران هویت خود را در تضاد با دولت تعریف کردند؟ (۲)

    ظهور «روشن‌فکر متعهد»

    روشن‌فکر بودن، بنا به تعریف، ضرورتاً برابر بود با کسی که اینجا و اکنون متعهد به جامعه است و نمی‌تواند «از زندگی روی برگرداند و در کلمات پناه بگیرد»، دانشور کلاسیکی که خودش را با پژوهش در گذشته قانع می‌کند، حتی ناشایسته‌تر شد. بنابراین تبدیل شد به یک مورخ یا دانشور که ‌گاه ابزاری برای فرار از مسئولیت در نظر گرفته می‌شد.

  • جمادی ۱۳۹۷/۰۷/۰۴

    تفسیری فلسفی از مفهوم پدرسالاری در تاریخ ایران در مصاحبه با سیاوش جمادی (۴)؛

    استبداد ذهنی ایرانیان

    استبداد ذهنی البته خاص ما نیست. این فکر در حیطۀ همۀ مناسبات قدرتی که فقط از بالا اجرا می‌شود در همۀ سطوح گسترش می‌یابد. اگر دقت کنید تمامی طرح‌های سیاسی حکمای ما و اصلاً خود ترجمۀ پولیتیکا به سیاست همواره در چرخه‌ای افلاتونی و نوافلاتونی دور زده‌اند. در ساختار مناسبات قدرت که هم مردم و هم حکومت و هم طبقات میانجی را در بر می‌گیرد، حقی برای مشارکت مردم در امور عامه در کار نبوده است. در تاریخ‌های قدیم ما مردم اصلاً غایب‌اند.

  • روشنفکران ۱۳۹۷-۰۷-۰۳ ۱۴:۱۷

    نگین نبوی/ چگونه روشن‌فکران هویت خود را در تضاد با دولت تعریف کردند؟ (۱)

    مفهوم متغیر روشن‌فکر در ایران دهۀ ۱۹۶۰ (۱۳۴۰ش)

    روشن‌فکری یا روشن‌فکرگرایی جدید، سنت خود را در چارچوب ایدئولوژیک خصومت با وضعِ موجود مستقر کرده بود. روشن‌فکر بودن به معنای پذیرش موقعیت رویارویی است. مفهوم روشن‌فکر، در این معنا، آشکارا جنبۀ سیاسی‌تری یافت؛ روشن‌فکر دیگر به اصلاح محدود راضی نبود، بلکه مشتاق تغییر سیستم بود.

  • آل احمد ۱۳۹۷-۰۶-۱۹ ۱۱:۰۷

    رضا داوری اردکانی/ ملاحظه‎ای دربارۀ آل‎احمد و غرب‎زدگی؛

    جلال؛ مثال روشنفکری ایران

    آخرین بار که دیدمش قبل از سفر بی‎بازگشتش به شمال بود، با لحنی خداحافظی کرد که کمتر با آن لحن سخن می‎گفت، گویی مرگ را دیده بود. مرگ با ماست ولی ما سعی می‎کنیم از آن غافل شویم زیرا یاد مرگ کار دنیا را مختل می‎کند، ولی وقتی زمانش نزدیک می‎شود فراموش کردنش آسان نیست و چه‌بسا که آثار نزدیک شدنش در حرکات و سکنات آدمی نیز ظاهر ‎شود. در هنگام خداحافظی به فردید گفت لااقل این (به من یعنی داوری اشاره کرد) و من می‎توانستیم حرف‎هایت را بنویسیم اما خود نخواستی.

  • ۱۳۹۷-۰۶-۱۲ ۱۷:۰۰

    پشت اندیشه‌های انتقادی چه خبر بود؟/ ریمون آرون و افیون روشنفکران در گفت‌وگو با احمد نقیب‌زاده

    آرون بیش از همه تحت‌تاثیر ماکس وبر قرار داشت. او کسی بود که فرانسوی‌ها را با ماکس‌وبر آشنا کرد و توانست این کشور را که در فضای بسته دورکیم قرار داشت، برهاند.

  • ۱۳۹۷-۰۶-۱۲ ۱۶:۰۰

    وکیل مدافع لیبرالیسم

    با تامل بر کتاب افیون روشنفکران ریمون آرون این موضوع بر محصل حاصل می‌شود که در کتاب یاد شده، ریمون آرون مشغول به آموزش مدنیت و شهامت فکری فرد در برابر جماعت‌گرایی و توده‌گرایی است.

  • ۱۳۹۷-۰۶-۱۰ ۱۶:۰۰

    برای رسیدن به وضعیت مطلوب در ایران چه باید کرد؟/ روشنفکران ایرانی پاسخ می‌دهند

    گفت‌وگوهای مطبوعاتی علی صادقی با تنی چند از روشنفکرانی ایرانی تحت عنوان «گفت‌وگو با روشنفکران» کتاب شد.

  • ۱۳۹۷-۰۵-۱۷ ۱۱:۰۰

    روشنفکری باید متحول شود/ روشنفکران ما صدای مردم نبودند

    هوشنگ ماهرویان گفت: روشنفکری ما مباحث اساسی ما را نفهمیده است. روشنفکری باید متحول شود، تحولش هم در اثر این تحولاتی است که در جامعه رخ می‌دهد.

  • آل مهدی ۱۳۹۷/۰۴/۳۱

    پاسخ‌های محمد آل‌مهدی به پرسش‌های «فرهنگ امروز» دربارۀ جایگاه طه حسین در جریان روشن‌فکری جهان عرب؛

    راهبر روشن‌فکریِ جهان عرب

    عنصر اساسی اندیشۀ طه حسین، مدرنیته است. اما بنا به شرایط آن روزگار و تحت‌تأثیر روشنگری فرانسوی، تنها مدرنیتۀ اروپایی را می‌پذیرفت و چون تنها مدرنیتۀ اروپایی، مدرنیته است و پیشرفت مصر تنها در پیوستن به آن است و تنها کسانی که خردی از جنس خرد اروپایی داشته باشند، می‌توانند به این مدرنیته برسند، پس بر هویت اروپایی مصر اصرار داشت و وابستگی آن را به شرق رد می‌کرد.

  • ۱۳۹۷-۰۴-۲۷ ۱۶:۲۰

    گیجی تمام؛ نه بلیط‌های مجانی دولتی، نه نشست‌های پرادعای روشنفکری

    گسست و شکاف موجود میان زندگی روزمره و فرهنگ و هنر برج عاج‌نشین کنونی، نشان می‌دهد که کنشگران فرهنگی ما تا چه حد نسبت به مسائل اصلی مردم جامعه‌شان گیج و گنگ هستند.

  • ۱۳۹۷-۰۴-۲۷ ۰۹:۲۸

    کمبریج کتابی درباره تاریخ روشنفکری ایرانی منتشر می‌کند

    انتشارات کمبریج کتابی تحلیلی با عنوان «هم شرقی، هم غربی» را درباره تاریخ روشنفکری ایران در سال جاری میلادی منتشر می‌کند که به ریشه‌های روشنفکری در ایران و ماهیت آن می‌پردازد.

  • ۱۳۹۷-۰۴-۲۷ ۰۸:۵۹

    مقصود فراستخواه: تعبیر خواب‌های روشنفکران از سوی جامعه شکل می‌گیرد

    مقصود فراستخواه در نشست «بررسی و نقد آثار و افکار و کوشش‌های علمی و اجتماعی دکتر احسان نراقی» با بیان اینکه جامعه‌ ایران در دهه‌های آغازین قرن اخیر دچار حس جهان‌زدگی و لامکانی شده بود، گفت: طبیعی است که در این جامعه‌ پیشامدرن، گفتارهای نراقی از سوی روسای طبقات سنتی تصاحب شود.

  • ۱۳۹۷-۰۴-۰۲ ۱۶:۳۲

    گفت‌وگوی روشنفکران ایرانی و لیبرالیسم سیاسی

    کتاب «نظریه‌ پسا اسلامگرایی: گفت‌وگوی روشنفکران ایرانی و لیبرالیسم سیاسی» نوشته میثم بادامچی به همت عباد روحی و آزاد حاجی آقایی ترجمه می‌شود.

  • ۱۳۹۷-۰۳-۳۰ ۱۷:۰۰

    در گفت‌وگو با هاشم آقاجری بررسی شد؛ شریعتی به چه کار امروز می‌آید

    اینکه شما می‌بینید بنیادگراها در ایران نتوانستند مسلط بشوند و ما با پدیده‌هایی مثل داعش و الشباب و جبهة‌النصره و اینها روبه‌رو نیستیم،‌ این مرهون خدمتی است که دکتر شریعتی و روشنفکران دینی‌ای مثل او، مثل مهندس بازرگان و مثل دکتر سحابی و مانند محمد نخشب و مثل تمام این کاروان بزرگ روشنفکری دینی در حداقل صد سال اخیر ایران کردند.

  • آل احمد ۱۳۹۷-۰۳-۳۰ ۱۱:۰۱

    نگاهی به مواجهه جلال آل احمد با غرب؛

    جلال آل‌احمد: محافظه‌کار سیال‌ناپذیر

    آل احمد برای برجسته کردن دیدگاه خود نسبت به «سنت» در ایران به روشی روی می‌آورد که راز ایدۀ او برای تقابلگری با غرب را برملا می‌کند، چنان‌که او با تکیه بر این روش، ناگزیر است ضربه‌ای بیدارکننده بر عناصر این «سنت» بزند. روش او بسیار گستاخانه بود، اما کارآمد از آب درآمد؛ چراکه او با روش تحقیرآمیز، با نیت برانگیختن متولیان این سنت، به اهل‌شریعت شانه‌ای می‌زند تا آن‌ها را متوجه پیام خود کند.

  • ۱۳۹۷-۰۳-۲۳ ۱۴:۰۰

    نردبان دانشگاه چگونه در ایران به زمین افتاد؟

    کتاب «دانشگاه، از نردبان تا سایبان» نوشته عباس کاظمی یکی از مجموعه تأملاتی است که طی یک دهه گذشته اینجاوآنجا به‌عنوان بخشی از مداخلات روشنفکرانه عرضه شده است و اینک در کتابی منسجم برای مخاطبان علاقه‌مند ارائه شده است.

  • ۱۳۹۷-۰۳-۲۰ ۱۷:۰۰

    فلسفه، توسعه و روشنفکری در گفت‌وگو با رضا داوری اردکانی

    در وضع سیاسی موجود دیگر به روشنفکر نیازی نیست و مگر نمی‌بینیم که در اروپا و امریکا دیگر روشنفکران جایی ندارند نه فقط پایان ایدئولوژی بلکه پایان علم جامعه‌شناسی هم اعلام شده است مع‌هذا سخنان بعضی دانشمندان علوم اجتماعی و اهل فلسفه هنوز هم متضمن تذکر به حکومت‌هاست.

  • ۱۳۹۷-۰۳-۲۰ ۱۶:۲۰

    تفکر چیست، متفکر کیست؟ / بیژن عبدالکریمی

    آثار، شخصیت و سلوک داوری شما را، برخلاف خیل انبوه اصحاب نظر در جامعه ما، همواره به امری فراتر از خویشتن دعوت می‌کند. این «امر فراتر از خویشتن» همان ساحتی است که چشم اکثر قریب به اتفاق تجددخواهان و به اصطلاح سنت‌گرایان ما بدان کور است و به دلیل بیگانگی با همین ساحت است، که وجودشان، برخلاف رضا داوری، تهی از لطف و وداد و دوستی نسبت به دیگری است.

  • ۱۳۹۷-۰۳-۰۹ ۱۲:۴۰

    فلسفه، تکرار سخن گذشتگان نیست/ روشنفکر به مفهوم واقعی نداریم

    یثربی، نویسنده کتاب «ماجرای غم انگیز روشنفکری در ایران» با بیان اینکه برخی به اشتباه فکر می‌کنند روشنفکری یعنی ضدیت با حاکمیت، گفت: روشنفکر باید فکر ارائه بدهد، فکری که زندگی را تغییر دهد.

  • سروش دباغ ۱۳۹۷/۰۲/۰۳

    روشنفکران و شبکه‌های مجازی در گفت‌وگو با دکتر سروش دباغ؛

    عمر پایان یافتۀ طبقه روشنفکر

    به نحوی از مرجعیت (authority) روشنفکران کاسته شده است، زیرا فضای مجازی به مدد شبکه‌های اجتماعی اعم از تلگرام، فیس بوک، اینستاگرام و دیگر شبکه‌های اجتماعی مجال و فضای بحث و تولید و انتشار سخنان را برای افراد متعددی فراهم کرده است. حالا دیگر هر کسی می‌تواند مطلبی منتشر کند و مخاطبانی بیابد. این امر امروزه در هر سطحی با هر کمیت و کیفیتی امکانپذیر شده است. در قیاس با گذشته که چنین مجالی فراهم نبود و تنها مشاهیر و کسانی که صاحب رای بودند، می‌توانستند اندیشه‌ها و آثار خود را منتشر کنند.

  • ۱۳۹۷-۰۱-۲۹ ۱۵:۰۰

    فلسفه ما نمی تواند مسائل اجتماعی ما را به ساحت مفهوم بیاورد

    محمدعلی مرادی با بیان اینکه اندیشه، طرح پرسش مداوم است، گفت: فلسفه ما در حال حاضر توان این را ندارد که مشکلات و تجارب اجتماعی ما را به ساحت مفهوم بیاورد.

  • ۱۳۹۷-۰۱-۲۲ ۱۱:۰۰

    یحیی یثربی: نه روشنفکری داریم نه فلسفه

    اصل مساله رابطه روشنفکری و فلسفه در جامعه ما یک سوال جدی نیست، زیرا ما نه روشنفکری به معنای دقیق کلمه داریم و نه فلسفه.

  • ۱۳۹۷-۰۱-۱۹ ۱۷:۰۰

    احسان شریعتی: زبان زرگری روشنفکران

    فلسفه‎ورزی ما نوعی «مدگرایی» است و حاصلش روشنفکرانی که زبانی زرگری دارند و نمی‌توانند با مردم ارتباط فعالانه داشته باشند. به نظر او استبداد تاریخی ما مانع رونق اندیشه فلسفی بوده و اندیشمندان را به جای تامل در مسائل سیاسی و اجتماعی، به سمت عزلت‌گزینی و فردگرایی سوق داده است.

  • آزاداندیشی ۱۳۹۶-۱۲-۱۵ ۱۴:۱۵

    سرمقاله/ مدیرمسئول فرهنگ امروز؛

    از نقدگریزان تا مخالفان آزاداندیشی

    ایجاد کمپینی علیه فرهنگ امروز در فضای مجازی توسط طرف‌داران یک اندیشه به جرم نقد و بررسی یک روشنفکر، نمونه‌ای از نقد گریزی روشنفکران پوشالی است که به جای پاسخ و شرکت در بحث به اقداماتی خلاف آنچه مدعی‌اند روی می‌آورند. «فرهنگ امروز» با گذشت ۲۰ شماره به سهم خود تلاش کرده به‌عنوان رسانه‌ای فرهنگی و اندیشه‌ای و البته مستقل، در ایجاد فضای نقد و گفت‌وگو برای کمک به تحول علوم انسانی گام بردارد.