مارکسیسم

کل اخبار:61

  • مازیار بهروز ۱۳۹۸/۰۳/۱۹

    پاسخ مکتوب مازیار بهروز به چند پرسش فرهنگ امروز؛

    غلبۀ قرائت استالینی از مارکسیسم در تاریخ‌نگاری

    برتری مسائل نظری بر قرائت تاریخی به درجات متفاوت بر چپ ایران تأثیر داشته است و نمی‌توان این واقعیت را کتمان کرد. اما برخی جریانات چپ (به خصوص جریان‌های طرف‌دار چین و شوروی) در روند تاریخ‌نگاری خود تأثیر بیشتری گرفته بودند؛ برای نمونه احسان طبری که پژوهشگر قادری بود، در کارهای علمی خود با در نظر گرفتن چهارچوب نظری شوروی‌ها دست به تحلیل می‌زد

  • نقد ۱۳۹۸-۰۲-۲۸ ۱۱:۴۰

    «نقد نو» و جبهه‌گیری کرسی‌های دانشگاهی مقابل آن؛

    نقد دانشگاهی و نظریه

    پاسداران نقد دانشگاهی، به‌ویژه در گروه ادبیات فارسی، تفسیر معرفتی را بر تفسیر تحلیلی ترجیح می‌دهند، زیرا ارزیابی علم یا معرفتِ به‌کاررفته در تفسیر، مثل رجوع به مآخذ و منابع متعدد و ارائۀ کتابنامه‌ای مطول، بسیار مطمئن‌تر و آسان‌تر است تا ارزیابی تفسیری که بر مفروضات مارکسیسم یا فرویدیسم یا پدیدارشناسی استوار باشد.

  • آلتوسر ۱۳۹۸-۰۲-۲۲ ۱۴:۲۶

    لویی آلتوسر؛

    تضاد و فراتعیین‌کنندگی

    راه حل تئوریک پیشنهادی‌ی انگلس در مورد مسئله‌ی رابطه‌ی بین تعیین کنندگی امر اقتصاد در وهله‌ی نهایی و آن تعیین کنندگی‌های ویژه‌ای که توسط روبناها تحمیل می‌شوند، [یعنی] سنن ملی و اتفاقات بین‌المللی را در این بررسی کنار می‌نهم. در اینجا برای من حفظ آنچیزی از او کافی است که بی شک می‌بایست نام آن را انباشت تعیین‌کنندگی‌های موثرِ (ناشی از روبناها و وضعیت‌های ویژه‌ی ملی و بین‌المللی) بر تعیین کنندگی در وهله‌ی نهایی بواسطه‌ی امر اقتصادی، نهاد. به نظرم می‌آید، اینجاست که اصطلاح پیشنهادی من یعنی فراتعیین تضاد می‌تواند روشن بشود. 

  • هابسبام ۱۳۹۸/۰۱/۱۷

    گفت‌وگو با اریک هابسبام (۱۹۹۵)؛

    تاریخ در «عصر نهایت‌ها»

    در زمینه‌ی فاشیسم در ایالات متحد، اعتقاد دارم که جنبش‌های ارتجاعی، [از جمله] جنبش‌های نژادپرستانه، همگی بسیار قدرتمندند، اما فکر می‌کنم به سنت فاشیستی در اروپا تعلق ندارند یا نداشتند. تناقض اینجاست که به نظر می‌رسد پس از مرگ فاشیسم، نشانه‌های بیشتری از آن وجود دارد. این واقعیت که راست افراطی یا بخش مهمی از راست افراطی به نمادها و حتی به منبع الهام ایدئولوژیکی فاشیسم اروپایی، به‌ویژه نازیسم، گریز می‌زنند، برایم جالب به نظر می‌رسد. منظورم افرادی است که مواد منفجره زیر خط‌های راه‌آهن می‌گذارند و خود را پسران گشتاپو می‌نامند.

  • 5 ۱۳۹۷-۱۱-۱۴ ۱۳:۳۹

    کانت و فلسفه معاصر

    لوسین گلدمن

    لوسین گلدمن رابطه میان ادوار انتقادی و پیش‌انتقادی را در تحول اندیشه کانت مطالعه می‌کند.

  • ۱۳۹۷-۱۰-۲۳ ۱۴:۲۰

    روشنفکران سطحی، ذهن مردم را به فساد می‌کشند

    فشارکی گفت: فرانتس فانون، شریعتی و... جهان سوم‌گرا بودند. این‌ها معتقد بودند که غربی‌ها هویت ما را از ما گرفته‌ و مخدوش کرده‌اند و اسلام علوی را به اسلام صفوی تبدیل کرده‌اند. آل‌احمد و این‌ها هم علاقه‌مند شده بودند و به روستاها می‌رفتند و نوعی بازگشت به خویشتن مطرح شده بود. این مسائل بین روشنفکران رواج پیدا کرد و آن روشنفکران کلاسیک مارکسیستی کم‌کم فراموش شدند. یک طرف، جهان سوم بود و طرف دیگر؛ امپریالیسم.

  • بدیو ۱۳۹۷-۱۰-۱۵ ۱۲:۲۷

    فلسفه برای مبارزان

    آلن بدیو

    می‌توانیم مدعی شویم که آنچه هویت فلسفه را تعیین می‌کند نه قواعد یک گفتار، بلکه تکینگی یک کنش است.

  • ۱۳۹۷-۰۹-۱۹ ۱۱:۰۷

    اتراق موقت در اردوگاه چپ/ حیات سیاسی نیما یوشیج و صادق هدایت در گفت‌وگویی با  زنده یاد  دکتر انور خامه ای

    به نظر من نیما مارکسیست واقعی بود! این افراد حزب توده مثل طبری و امثالهم مارکسیست بودند اما از نوع قلابی‌اش! در واقع مارکسیست‌های نوع شوروی و نوکر آنها بودند! نیما به احتمال زیاد آثار مارکسیستی را خوانده بود و آشنایی کامل با این اصول داشت و به زبان روسی در کنار عربی و فرانسوی مسلط بود. آل احمد هم با نیما ارتباطات زیادی داشت و البته من خیلی زودتر با نیما ارتباط برقرار کردم و اولین کسی بودم که به خانه نیما رفتم. بعداً آل احمد را هم با خودم به خانه نیما بردم و او رفت و آمد با نیما را آغاز کرد و همراه خودش کیانوری یا طبری را هم می‌برد! من می دانستم نیما کسی نیست که با این حقه بازی‌های حزب توده سر و کار داشته باشد و به او چیزی نمی‌گفتم.

  • ۱۳۹۷-۰۷-۰۹ ۱۷:۰۰

    هایدگر مارکسیست/ به مناسبت ۴ مهرماه سالروز تولد فیلسوف

    نخستین ترجمه فارسی از آثار هایدگر یعنی کتاب «فلسفه چیست؟» در سال 1367 توسط نشر تندر منتشر شد. در شناسه این کتاب نام مترجم مجید مددی درج شده است. مددی دکترای فلسفه سیاسی از انگلستان داشت و تا آخرین لحظات عمر خود مارکسیست بود. مددی هرچند که در نقادی از هایدگر کوتاهی نکرد و در مقدمه مفصل خود بر ترجمه‌اش از کتاب «هایدگر» پل استراترن سخت به هایدگر و فلسفه‌اش تاخت، اما یکی از ابزارهای تفسیرش از آرا آلتوسر در ترجمه کتاب «علم و ایدئولوژی» اندیشه هایدگر است.

  • ۱۳۹۷-۰۴-۲۴ ۱۲:۲۰

    همبستگی و کار سیاسی/ گفت‌وگویی با آلبرتو توسکانو درباره جریان‌های مختلف مارکسیسم در قرن بیستم

    توسکانو در این مصاحبه به سیر تحول مارکسیسم در قرن بیستم و قرائت‌های مختلف از آن اشاره می‌کند: مارکسیسم کانتی، مارکسیسم فرویدی، مارکسیسم جهان‌سومی، فمینیسم مارکسیستی و... .

  • ۱۳۹۷-۰۴-۱۹ ۱۳:۴۰

    پورخیری ترجمه «دیالکتیک علیه دیالکتیک» را به پایان رساند

    کتاب «دیالکتیک علیه دیالکتیک: درباره خوانش‌های مارکسیستی از دیالکتیک هگل» توسط احسان پورخیری گردآوری و ترجمه شده و به زودی از سوی نشر شوند منتشر می‌شود.

  • کارل مارکس ۱۳۹۷-۰۳-۲۸ ۱۰:۳۱

    مروری بر اندیشۀ مارکس و برآوردی از آیندۀ مارکسیسم؛

    ما تازه در نیمه راهیم

     مسلماً مارکسیسم ارتودوکس دیگر امکان تداوم ندارد. تمامیت مردم اعم از کشاورزان، کارمندان، بازاریان، کارمندان، پیشه‌وران، صنعت‌کاران، کارگران، دانشگاهیان و دانشمندان و ... امروزه به جای کارگران نشسته‌اند و اگر قرار است حقی از ساختار قدرت که حول ایدئولوژی و پول در هم پیچیده، استیفا شود، این حق مربوط به همۀ مردم یعنی ۹۹ درصد جمعیت فعلی جهان است.

  • جامعه شناسی هنر ۱۳۹۷-۰۳-۲۰ ۱۰:۲۱

    نگاهی به رشته جامعه‌شناسی هنر؛

    شناخت جوهر اجتماعی هنر

    جامعه‌شناسی نومارکسیستی هنر از تحلیل‌های مارکسیست سنتی گام فراتر گذاشته، دیگر آثار هنری را صرفاً به‌مثابه «بازتاب‌های» طبقاتی یا نیروهای اقتصادی تلقی نمی‌کند، بلکه به دیگر عوامل مؤثر نیز توجه دارد. ازجمله نویسندگان این مکتب می‌توان به گرامشی، آدرنو، آلتوسر و گلدمان اشاره کرد که در تدوین چنین تحلیل‌هایی پیشگام بوده‌اند.

  • ۱۳۹۷-۰۳-۰۵ ۱۷:۰۰

    خوانش‌پریشی مارکس/ مارکسیسم چه پیامدهایی برای فلسفه دارد

    امروزه خواندن کتاب «سرمایه» ما را با سه دشواری مواجه می‌سازد: فلسفی، اقتصادی، و سیاسی. از منظر مارکسیسم، این رابطه سه‌وجهی شیوه بازسازی مارکس در زمان حال را تعیین می‌کند.

  • مارکس ۱۳۹۶-۱۲-۲۰ ۱۵:۵۹

    تبارشناسی مارکسیست ها به مناسبت صدوهفتادمین سالگرد انتشار مانیفست کمونیست؛

    از کارل مارکس تا مارکسیسم

    به گفته ژیژک «ما مارکسیست‌ها آثار زیادی در نقد سرمایه‌داری نوشته‌ایم که نمی‌دانیم با آن‌ها چه کنیم در حالی که سرمایه‌داری دقیقاً می‌داند با آثار ما چه کند». به نظر می‌رسد این جمله از یکسو به حکومت‌مند بودن نئولیبرالیسم برمی‌گردد و از سوی دیگر به چرخش مارکسیستیِ از تولید به بازنمایی، از تولید امری نو به غُر زدن‌هایی که ناشی از مفاهیم استعلایی و بازنمایانۀ مارکسیستی است.

  • آبراهامیان ۱۳۹۶-۱۱-۰۷ ۱۵:۱۵

    یرواند آبراهامیان؛

    میراث چپ در تاریخ‌نویسی معاصر

    جنبش‌های چریکی معاصری که در ایران ظهور کردند، تاحدی به تاریخ مدرن توجه داشتند، اما متون اصلی آنان (نظیر اثر مسعود احمدزاده تحت عنوان «مبارزۀ مسلحانه: هم استراتژی هم تاکتیک» و کتاب «تاریخ سی‌سالۀ ایران» نوشتۀ بیژن جزنی و همچنین یادداشت‌های مصطفی شعاعیان) کمتر بر منابع اصلی و بیشتر بر منابع دست‌دوم، شایعات، منابع مستعمل و گرایش‌های سیاسی نویسندگان آن‌ها متکی بود. آنان در بحث‌وجدل، یدی طولانی داشتند، اما اطلاعات تاریخی‌شان اندک بود.

  • بشیریه ۱۳۹۶-۱۰-۲۶ ۱۰:۲۰

    گزارشی از گفت‌وگوی علی میرسپاسی با حسین بشیریه؛

    تئوری‌پردازی در انزوا

    من اصلاً اطلاع نداشتم که اسکس مرکز مارکسیسم است، ولی وقتی رفتم، دیدم آقایانی چون ارنستو لاکلائو در آنجا بودند. در آن زمان که من رفته بودم یک منازعۀ فکری بین دو نحله وجود داشت، یکی مارکسیست‌های غربی یا اروپایی بودند که عقاید آلتوسر و گرامشی را تدریس می‌کردند؛ اما یک جریان آمریکایی رفتارگرایی هم پیدا شده بود که در ارقام و اعداد و به روش پوزیتیویستی بحث می‌کردند. این‌ها در دپارتمان ما در رقابت بودند؛ در نتیجه من مجبور شدم هم درس‌های لاکلائو را بگیرم و هم درس‌های گروه پوزیتیویستی را.

  • ۱۳۹۶-۰۹-۰۵ ۱۷:۲۰

    بانک‌های مرکزی کاخ زمستانی روزگار ماست/ صاحبه ای در باب کتاب امپراتوری انتونیو نگری

    زاکربرگ ما را وامی‌دارد به بررسی شیوه‌هایی دست بزنیم که در آنها تکنولوژی و فعالیت کاری در تولید و استفاده از رسانه‌های اجتماعی در هم می‌تنند.

  • جعفریان ۱۳۹۶-۰۹-۰۵ ۱۰:۱۲

    چرا تاریخ‌نویسی آکادمیک در ایران جدی گرفته نمی‌شود؟

    دشواری‌های عبور

    تاریخ‌نگارانی هستند که عوض کار علمی، برای استفاده از مزایای مالی و اجتماعی و یا حفظ موقعیت‌های اداری، وسوسه می‌شوند و وارد عرصه‌هایی از نگارش تاریخ می‌گردند که سنخیتی با کار آکادمیک ندارد. اما مهم‌تر از آن، پدید آمدن نسلی از تاریخ‌نگاران غیردانشگاهی است که تاریخ را با رمان به‌عمد یا سهو، خلط کرده با خلق آثاری فراوان می‌توانند تأثیرگذار باشند. ادارۀ این افراد برای دولت‌ها، آسان‌تر و بردن آنان در مسیری که هر دو طرف نیازمند به آن هستند، سهل‌تر است.

  • طبری ۱۳۹۶-۰۸-۰۹ ۰۸:۴۱

    بازسازی جهان‌شناسی احسان طبری و هم‌کیشانش؛

    طرح اجمالی جغرافیای خیالی مارکسیسم-لنینیسم ایرانی

    نقشه‌ی جغرافیای سیاسی جهان، دستخوش تحولات شگرفی شده است. جغرافیای مفهومی چپ هم زیروزبر شده است. «چپ جدید» یا «چپ معاصر» دیگر روایت‌های مارکسیسم راست‌کیش از سیر تاریخ و مسیر آینده‌ی بشر را نمی‌پذیرد و آن را تک‌خطی، اروپامحور و غایت‌انگارانه می‌داند و نقد می‌کند.

  • انقلاب روسیه ۱۳۹۶-۰۷-۲۴ ۱۰:۴۳

    به بهانه صدمین سالگرد انقلاب روسیه؛

    انقلاب اکتبر، مارکسیسم و نتیجۀ عملی آن بر دنیای امروز

    از زمان انقلاب ۱۹۱۷، شوروی با تمام دنیا در حال جنگ بود. این را نمی‌توان به حساب بداقبالی دانست، زیرا طبق نظریۀ مارکس این موضوع جبر تاریخی است. تلاش برای آزادی از سیطرۀ سرمایه‌داران بدون جنگ امکان‌پذیر نیست. روسیۀ شوروی طی این سال‌ها بهای هنگفتی را پرداخت. شاید اگر وسعت زیاد منابع طبیعی سرشار این کشور نبود خیلی زود از پای درمی‌آمد و انقلاب فرومی‌پاشید.

  • ۱۳۹۶-۰۵-۱۰ ۱۵:۲۰

    نقش فرد در تاریخ/ «مارکسیسم دگراندیش» و تجربه شوروی

    از دید نویسنده تروتسکیسم و چپ نو هسته سیاست مارکسیستی دگراندیش‌اند. تروتسکیست‌ها شکست رژیم شوروی را سیاسی و حاصل مجموعه‌ای از شرایط بحران‌زای آن دوران می‌دیدند اما از دید چپ نو، شکست اتحاد شوروی در وهله نخست شکستی اخلاقی به‌شمار می‌آمد به این دلیل که رژیم شوروی هدف‌های اقتصادی را بر زندگی مردم اولویت بخشیده بود.

  • ۱۳۹۶-۰۵-۰۹ ۰۸:۳۰

    بحران مارکسیسم/ گفت‌وگو با لویی آلتوسر در اواخر عمرش درباره کمونیسم، انقلاب و سیاست

    «خیلی خوشحالم که در رم هستم. حتماً می‌دانید که برای ما فرانسوی‌ها شهر رم، مثل همه‌جای ایتالیا، جایی است برای مواجهه با ویژگی‌هایی تقریباً شگفت‌انگیز». این‌ جملات را لویی آلتوسر قبل از آغاز مصاحبه در یکی از پشت‌بام‌های شهر رم، مشرف به کلیسای سن‌پیترو واتیکان، می‌گوید.

  • ۱۳۹۶-۰۵-۰۴ ۱۴:۲۰

    نولته دید مستندتری درباره محتوای مارکسیسم ارائه می‌دهد

    شروین وکیلی در آیین رونمایی از کتاب «نولته: سیمای یک تاریخ اندیش» گفت: نولته دید متفاوت و مستندتری درباره محتوای مارکسیسم به ما می‌دهد. او در کتابی که درباره مارکس نوشته می‌گوید قرن بیستم با پیروزی مارکسیسم شروع شده و با فروپاشی آن تمام می‌شود و قرن بیستم قرن سیطره و تهدید مارکسیسم بر اروپا است.

  • استالین ۱۳۹۶-۰۳-۲۸ ۱۱:۱۳

    نگاهی به آشفتگی متفکران و هیئت حاکمۀ شوروی دربارۀ منطق صوری در نیمۀ نخست قرن بیستم(۲)؛

    فرج بعد از شدت

    اعلامیۀ استالین از یک طرف دگماتیسم حاکم بر زبان‎شناسی شوروی را به چالش کشید و از طرف دیگر ایدئولوگ‎های حزب و دانشگاهیان را به سردرگمی دربارۀ منطق کشاند. سردرگمی و تذبذب در سیاست‎گذاری دربارۀ منطق حرکتی نوسانی در بر تخت نشاندن و به زیر کشیدن منطق در طول کمتر از ۱۵ سال را ایجاد نمود که منجر به مواضع متناقض منطق‎دانان شد.

  • ۱۳۹۶-۰۳-۲۱ ۰۰:۴۸

    انقلاب را از خودمان شروع کنیم / تری ایگلتون

    جرج توماسون، یکی از دوستان ویتگنشتاین، می‌گفت ویتگنشتاین نه در نظر که در عمل مارکسیست است. اما واقعاً معلوم نیست این گفته تا چه پایه صادق است، آن هم دربارۀ مردی که اعتصاب‌کنندگان را به خاطر فقدان نظم درونی سخت به باد انتقاد می‌گرفت و فعالان کمپین‌های حامیِ صلح را مُشتی «کثافت» نامیده بود. ویتگنشتاین، همچنین، اعتقاد داشت که فاشیسم و سوسیالیسم در کنارهم بیانگر سویه‌های «خطا و بیگانۀ» مدرنیته هستند.

  • گرامشی ۱۳۹۶-۰۳-۰۶ ۱۴:۲۸

    پری اندرسون؛

    وارثان گرامشی

    کاربستِ خلاقانه [ی میراث فکری گرامشی] فارغ از قیدوبندهای نهادیْ به خارج [از ایتالیا] مهاجرت کرد. نمایش آثار و نتایج این روند، ناگزیر تااندازه‌ای دلخواهانه است. اما به‌طور نسبی و مقایسه‌ای از میان کاندیداهای احتمالی، در انتخاب چهار مورد از اقتباس‌های اصلی و شاید چهار اقتباسِ اصلیِ اندیشه‌ی گرامشی از دهه‌ی هشتاد تردیدی نمی‌توان داشت. آیا این اقتباس‌ها الگویی را شکل می‌دهند؟ از برخی جهات به‌طرزی‌ چشم‌گیر. همه‌ی این اقتباس‌ها را اندیش‌ورزانی صورت دادند که از زادبوم خود دور افتاده بودند.

  • تورج اتابکی ۱۳۹۵-۰۷-۲۸ ۱۱:۱۴

    تورج اتابکی؛

    نگاهی به تاریخ‌نگاری چپ‌گرا: از کهن تا نو

    مورخ چپ نواندیشِ حیات اجتماعی کارگران و تهیدستان (labouring poosr)، در کنار تأکید بر تحلیل طبقاتی و روابط اقتصادی، فقط راوی مبارزات کارگری، آن هم تنها در اشکال تند آن نیست. نمی‌خواهد روایتش تنها تاریخ اتحادیه‌ها و سازمان‌های کارگری را به دست دهد. در این گرایش نو، مورخ، زندگی روزمره کارگران را، آن‌گاه که حتی نشانی از «مبارزه» هم نیست، روایت می‌کند.

  • پیکتی ۱۳۹۵-۰۷-۲۶ ۱۰:۳۶

    نقدی بر کتاب «درباب نابرابری» اثر هری جی. فرانکفورت؛

    نابرابری از کجا می‌آید؟

    یک مارکسیست با مطالعۀ کتاب «درباب نابرابری» خواهد پرسید: نابرابری از کجا می‌آید؟ در نزد مارکسیست، نابرابری نخست یک پدیدۀ اجتماعی است تا یک مفهوم انتزاعی و برای فهم یک پدیدۀ اجتماعی، باید تاریخ آن را درک کرد. مارکس معتقد بود که عمدۀ نابرابری از آنجا سربرمی‌آورد که سرمایه‌داران قادرند به کارگران کمتر از میزان ارزش محصولات کارشان، مزد دهند. این‌چنین کارگران استثمار می‌شوند. آن‌ها سخت کار می‌کنند و کالاهایی با ارزش بالا تولید می‌کنند، اما صاحب کارخانه یا سرمایه‌گذار بیشتر این ارزش را به چنگ می‌آورند. اگر چنین باشد، پس برابری امری خواستنی است؛ چراکه آنچه را که شایستۀ کارگران است، به آنان اعاده می‌کند

  • ۱۳۹۵-۰۷-۲۰ ۰۹:۰۰

    جامعه در متن تاریخ/ نگاهی به آثار سی. رایت میلز به فارسی

    میلز را بیشتر به خاطر کتاب «مارکسیست‌ها» می‌شناسند. کتاب حجیمی که اوایل دهه گذشته با ترجمه خشایار دیهیمی به فارسی منتشر شد.