نمایش همه
  • حوزه ۱۳۹۳-۰۶-۲۹ ۰۵:۱۴

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت سوم؛

    بررسی جریان معتقد به جامعه‌ی دینی با محوریت تولید علم

    موضع اين جريان در قبال آسيب‌شناسی و ارايه‌ی راهكار، آن است که مشكلات كنونی جامعه‌ی ايران بعد از انقلاب به عنوان داعيه‌دار تأسيس و بنای يك جامعه‌ی دينی، عمدتاً زاييده‌ی ناهم‌خوانی فرهنگ اسلامی و فرهنگ مدرنيته از يك سو، تعارض ميان سنت‌های اجتماعی جوامع اسلامی با الگوهای توسعه‌ی غربی از سوی ديگر است. از اين رو تنها راه برون رفت از اين معضلات، حركت به سوی ايجاد جامعه‌ای نوين است

  • علی پایا ۱۳۹۳-۰۶-۱۲ ۱۰:۴۸

    مناظره مکتوب علی پایا و حسین سوزنچی درباره علم دینی/بخش سوم؛

    نقدهای «سوزنچی» محصول عدم آشنایی دقیق با رویکرد مختار بنده است

    همان‌گونه که دکتر سوزنچی خود در ملاحظات خویش متذکر شده است و توضیحات نگارنده در ذیل بیشتر بر آن نور می‌تاباند، چنین می‌نماید که اکثریت، اگر نه تمامی، نقد‌های ناقد محترم بر دیدگاه نگارنده، محصول رهزنی‌های زبان و اشتراک لفظ و تفاوت اصطلاحات و عدم آشنایی دقیق با رویکرد مختار نگارنده بوده است.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۳-۰۶-۱۰ ۰۹:۵۰

    مناظره مکتوب علی پایا و حسین سوزنچی/بخش دوم؛

    امکان علم دینی

    در علم‌دینی، راهکار اجرایی تحقق این امر را در کنار گذاشتن و دور انداختن مباحث علوم جدید غربی نیست، بلکه اساساً تحقق چنین علمی را نیازمند جدی گرفتن و مواجهه ی کاملاً جدی با علوم موجود است. مشکل در فضای کشور ما، و به ویژه در عرصه‌ی علوم‌ انسانی‌ ـ ‌اجتماعی، فضای مرعوبیتی است که به اسم علم در مجامع به اصطلاح علمی پدید آمده به نحوی که نظرات دانشمندان غربی‌(آن‌ هم گاه دانشمندان چند نسل قبل) همواره نظر صحیح شمرده می‌شود.

  • حوزه ۱۳۹۳-۰۵-۲۳ ۰۸:۱۷

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت پایانی؛

    نسبت حوزویان با مسائل جامعه چیست؟

    در قسمت‌های گذشته ضمن بررسی و معرفی جریان‌های فکری عمده‌ي موجود یا برآمده از حوزه‌های علمیه، به بررسی برخی موانع تولید علوم اجتماعی اسلامی در حوزه‌های علمیه پرداخته شد. در این قسمت نیز برخی دیگر از این موانع بررسی و تشریح شده‌اند.

  • نشست علوم اجتماعی ۱۳۹۳-۰۵-۰۴ ۱۲:۲۹

    یادداشت مهمان/ دربارۀ دیدگاه‌های مطرح شده در نشست اخیر اصحاب علوم اجتماعی:

    یک گام به پیش، دو گام به پس!

    اما اینک، در نظر گرفتن آن ملاحظات، روا و بجا نیست و می‌باید در عرصۀ عمومی، با صراحت سخن گفت. اگر صحنۀ بازی معرفتی را خالی کنیم یا به اشکالات پاسخ ندهیم، جریان‌های رقیب – همچون اخباری‌ها، فرهنگستانی‌ها، هایدگری‌ها و ... – در دهۀ آینده برداشتی از انقلاب اسلامی و علوم انسانی متناسب با آن عرضه می‌کنند که فرسنگ‌ها فاصله با اندیشه‌های معمار انقلاب، امام خمینی، خواهد داشت.

  • حوزه ۱۳۹۳-۰۴-۱۸ ۱۰:۴۹

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت دوم؛

    بررسى جریان معتقد به ترکیب فقاهت و کارشناسی

    از منظر اين نگرش بايد به تربیت كسانی همت گمارد كه در شخصيت آنان بتوان هر دو امتياز موضوع‌شناسی و حكم‌شناسی را جمع نمود و اين گسيل منطقی و متديك ميان اين دو حوزه را با ايجاد چنين سازماندهی مؤثری ترسيم كرد. اين راهكار با آن چه جريان اول برای اسلامی شدن جامعه تجويز می‌كرد و صرفاً از ضرورت وجود كارشناسان متعهد، مؤمن و موثق به عنوان تكيه‌گاه كارشناسی فقهای صاحب رأی سخن گفت، بسيار متفاوت است.

  • مباحثه حوزه علمیه ۱۳۹۳-۰۴-۱۵ ۱۲:۰۴

    چرایی فقدان تولید علوم اجتماعی در حوزه‌های علمیه/ قسمت اول؛

    جریان‌شناسی آرا و اندیشه‌های حوزوی در باب تولید علوم اجتماعی

    جریان اول در برخورد با مسأله‌ی مدرنيته و غرب، تحول و دگرگونی اجتماعی و فرهنگی بنیادی ناشی از ورود موج مدرنيته يا تجدد را جدی و اساسی تلقی نمی‌كند و در نتيجه موضع و نسبتش با غرب در بسیاری از حوزه‌های مواجهه در يك وضعيت انفعالی قرار دارد.

  • پایا ۱۳۹۳/۰۴/۰۸

    مناظره مکتوب علی پایا و حسین سوزنچی درباره علم دینی/بخش اول؛

    امتناع علم دینی

    در بحث از علوم‌ انسانی، داشتن درک دقیق از معنا و مفهوم علم به ‌طور کلی و علوم ‌انسانی به نحو خاص ضروری است. بسیاری از بحث‌هایی که از دهه‌ی 1960 تاکنون در شماری از کشور‌های اسلامی و هم اکنون در ایران در میان گروه‌های مختلف از اندیشه وران مسلمان جریان داشته است و دارد، به واسطه‌ی بی‌توجهی به این جنبه اساسی، در مسیر‌های به‌کلی نادرست و غیرزایا و احیاناً خطر خیز از حیث تبعات اجتماعی آنها سیر کرده است.

  • مظفر اقبال ۱۳۹۳-۰۳-۲۹ ۰۹:۴۴

    مظفر اقبال؛

    طرح بحثی پیرامون اسلامی‌سازی علم

    گسترش مرزهای جغرافیایی و در پسِ آن، فراورده‌ی فرهنگی، پیوسته تیزهوش‌ترین‌های زمانه را به پاسخ قاعده‌مند به حجم زیادی از سؤالاتی می‌کشاند که از میان مسائل دیگر برمی‌آمد، مسائلی همچون دغدغه‌های جدید دینی، نیازهاي خاص توده‌های تغییریافته و مهاجر و پدید آمدن مقررات اداری و مالی میان دولت و شهروندان.

  • علم دینی ۱۳۹۳-۰۲-۰۷ ۱۲:۰۸

    مهدی جمشیدی/پاسخ به شبهاتی پیرامون علوم انسانی اسلامی؛

    علوم انسانی اسلامی و مسئله بین‌الاذهانیت

    گزاره‌­ها و آموزه‌­های دین یا به‌صورت «مستقیم» و یا به‌صورت «غیرمستقیم» تأیید عقلی یا تجربی دریافت می‌­کنند و به این واسطه، متصف به صفت «بین­‌الاذهانیت» می­‌شوند و برای فرد غیرمسلمان نیز اعتبار و حجیت معرفتی پیدا می‌­کنند.

  • علم جدید ۱۳۹۳-۰۲-۰۴ ۱۱:۴۹

    مظفر اقبال/ اسلام و علم مدرن(قسمت دوم)؛

    دورنمایی به ظهور گفتمان جدید اسلام و علم

    مسلمین، مقهور شدنِ نظامی‌شان را ناشی از فقدان علم و تکنولوژي تصور کردند و رهبرانشان به آن‌ها گفتند که شکوه ازدست‌رفته‌شان به محض آنکه آن‌ها [بتوانند] علم و تکنولوژي اروپاییان را کسب کنند، اعاده خواهد شد.

  • تئولوژی ۱۳۹۳/۰۲/۰۳

    محمدعلی مرادی/ اشاره‌ به برخی ریشه‌های فلسفی بحث علم و ارزش؛

    از تئولوژی تا علم دینی

    گفت‌وگوی مکتوب با محمدعلی مرادی/ دکتری فلسفه‌ از دانشگاه برلین

    نگرش دینی یا بینش دینی چه تفاوتی با فهم دینی دارد؟ آنگاه باید بدانیم ادراک دینی چه صیغه‌ای است و تجربه‌ی دینی کجا است؟ آنچه بسیار مهم است این مطلب است که علم دینی در واقع تئولوژی است، اما اگر بخواهیم در سنت اسلامی صحبت کرده باشیم نمی‌توان از تئولوژی سخن گفت.

  • مظفر اقبال ۱۳۹۳-۰۱-۲۸ ۱۱:۲۸

    مظفر اقبال/ قسمت اول؛

    اسلام و علم مدرن

    وجوه مختلف گفتمان جدید اسلام و علم که در این مقاله مورد بحث قرار می‌گیرد، پهلوبه‌پهلوی گفتمانی با ریشه‌های عمیق‌تر و کمتر ظاهری وجود دارد، گفتمانی که به دنبال این است که به علم مدرن از چشم‌انداز سنت اسلامی آن‌گونه که در سده‌های قبلی شکل گرفته بود، بنگرد.

  • علوم انسانی ۱۳۹۳-۰۱-۱۳ ۱۸:۳۹

    سیدحسین حسینی؛

    علوم‌انسانیِ اسلامی و تحقق وحدت فرهنگی

    در نظریۀ «تاسیس روش»، حقیقت محتوای علوم انسانی اسلامی باید بر مبنای وحی و تعبد به آن، بنا نهاده شود و این علوم از موضع برتر، حاکم بر علوم انسانی معاصر تلقی می‌شود. طرفداران این نظریه، علوم انسانی را به سه دسته اسلامی، التقاطی و الحادی تقسیم کرده و معتقدند که علوم انسانی اسلامی بخش محوری و بنیادی آن را تشکیل می‌دهد.

  • فرید العطاس ۱۳۹۲-۱۲-۲۶ ۰۹:۴۰

    گفت‌وگو با پروفسور سیدفرید العطاس؛

    آیندۀ دانش اسلامی

    تولید دانش اسلامی بسیار فراتر و عمیق‌تر از «استعمارزدایی ذهن» است. اما وقتی به بحث‌های مربوط به این مسأله در کشورهای اسلامی مختلف نگاه می‌کنیم، بیشتر همان «استعمارزدایی ناتمام» را می‌بینیم. در بسیاری از موارد، اسلامی‌سازی دانش مربوط به دغدغه‌های متافیزیکی نیست، بلکه امری سیاست‌زده است.

  • رسول جعفریان ۱۳۹۲-۱۲-۱۱ ۱۰:۴۷

    رسول جعفریان؛

    علوم شرعی و غیر شرعی از دیدگاه غزالی

    فکر در جهان اسلام از مسیر ساده دینی آن و همزمان با فربه شدن، به دو راهی عقل و نقل رسید. البته در هر کدام اینها، دیگری هم حضور داشت. کسانی که پایه را عقل قرار دادند نقل برایشان در حاشیه بود و به عکس، کسانی که نقل را پایه قرار دادند، عقل برای آنان در حاشیه بود.

  • رحیم پور ازغدی ۱۳۹۲-۱۲-۰۴ ۱۰:۲۵

    گزارش مشروح از سخنرانی حسن رحیم‌پور در نشست «میراث اسلامی و علوم انسانی مدرن» /بخش دوم؛

    علوم انسانی؛ نقلی یا عقلی؟

    کسی به‌عنوان دکتر و هیئت علمی و پروفسور به دانشگاه می‎آید که این موارد را خوب حفظ کرده و منتقل می‎کند، نه فردی که بتواند درست در مورد این افراد فکر کند و آنان را زیر سؤال ببرد. درحالی‌که غرب این‌گونه غرب نشد و همه‌ی موارد را روی میز گذاشت و همه چیز را زیر سؤال برد تا تولید کرد.

  • رحیم پور ازغدی ۱۳۹۲-۱۲-۰۱ ۰۹:۵۷

    گزارش مشروح از سخنرانی حسن رحیم‌پور در نشست «میراث اسلامی و علوم انسانی مدرن» /بخش اول؛

    وجود گزاره‎های متناقض در علوم انسانی

    هنگامی که انقلاب اسلامی شالوده‌ی کلیشه‎های علوم اجتماعی را در جهان -درباره‌ی مفاهیم انسانی و اجتماعی- از هم پاشید، در دهه‌ی چهارم انقلاب هنوز مجبور می‎شویم در دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه تهران به حالت شرمنده سؤال کنیم که آیا علم دینی ممکن یا معنادار است؟ این نشان‎دهنده‌ی بیماری در دانشکده‎ها و دانشگاه‎های علوم انسانی در ایران است.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۲-۱۱-۰۳ ۰۹:۴۱

    حسین سوزنچی/علم دینی در ایران(بخش پایانی)؛

    بسترسازی تحقق علم دينی

    جدی گرفتن آموزه‌های دين در عرصه‌ی دانش و پسوند «دينی» براي علم، افزودن قيدی بر دوش علم و مانعی برای پيشرفت علم نيست، بلكه صرفاً به‌منزله‌ی گشودن دريچه‌ای جديد برای علم است كه بتواند حقايق بيشتری در عالم را فراچنگ خود آورد و بسياری از واقعيات عالم را كه مدت‌ها مورد غفلت قرار داده بود، جدی بگيرد.

  • بومی سازی ۱۳۹۲-۱۱-۰۱ ۱۰:۱۵

    مهدی جمشیدی/ گام اولیه در تولید علوم انسانی اسلامی؛

    رجوع به سرمایه‌ی معرفتیِ بومی

    در مسیر استخراج و تصفیه‌ی منابع فرهنگی، ما با یک معضل جدی و اساسی نیز روبه‌رو هستیم و آن عبارت از این است که نسبت به میراث و منبع فرهنگیمان، تصویری «مسخ‌شده» و «حقارت‌آمیز» در ذهنیت جمعی ما نقش بسته است. این نوع برداشت و تلقی، انگیزه‌ی «بازگشت به خویشتن» را از جامعه‌ی ما می‌ستاند.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۲-۱۰-۲۶ ۱۰:۰۱

    حسین سوزنچی/ علم دینی در ایران (5)

    مبانی دین‌شناختی علم دینی

    پس اگرچه طبق مباحث قبل در مقام ذات علم (امكان اتصاف علم)، همه‌ی دستاوردهای معتبر معرفت بشری به اندازه‌ی اعتبارشان می‌توانند نامزد دريافت عنوان علم دينی شوند؛ اما در مقام فعليت و تحقق خارجی، از آنجا كه هر علمی با يك سمت‌وسويی تدوين می‌شود و حل مشكلات نظری يا عملی خاص را مدنظر دارد، اگر جهت‌گيری اين علم در راستای جهت‌گيری‌های مطلوب دين برای انسان نباشد، آن علم را نمی‌توان متصف به دينی بودن كرد.

  • تولید علم ۱۳۹۲-۱۰-۲۲ ۱۰:۴۵

    مسیرهای معرفتیِ میان‌بر در تولید علوم‌انسانی اسلامی؛

    نقدی بر موانع پیش‌روی تولید علم دینی

    متأسفانه در میان محققان علوم انسانی در کشور ما، انگیزه‌های معنوی به شدت رنگ باخته و پژوهش به ابزاری برای گذراندن معیشت، تحصیل مدارج و مدارک علمی و... تبدیل شده است. دور از انتظار نخواهد بود که این قبیل پژوهش‌ها، صوری و بی‌فایده‌اند و نمی‌توانند به تولید و پیشرفت علوم انسانی یاری رسانند.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۲-۱۰-۱۹ ۰۹:۳۸

    حسین سوزنچی/ علم دینی در ایران (4)

    تصويری معقول از علم دينی

    استقراگرايان از زمان بيكن، سودای خام توليد ماشينی علم را در سر می‌پروراندند و يكی از ميراث‌های ناصواب تلقی پوزيتيويستی از علم كه در اغلب «فلسفه‌های علم» پساپوزيتیويستی نيز رسوب كرده اين است كه گويی می‌توان علم را کاملاً جدای از عالمان مورد بررسی قرار داد و اگر به بحث عالمان پرداخته می‌شود، صرفاً از يك منظر بيرونی (حداكثر از منظر جامعه‌شناختی معرفت) است.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۲-۱۰-۱۲ ۱۱:۵۰

    حسین سوزنچی/ علم دینی در ایران (3)

    نگاهی به استدلال موافقان علم دینی

    مهم‌ترین مسئله‌ای كه در مقابل اين طيف فكری مطرح است، سنخ نقدهای نيكلاس ماكسول بر تلقی رايج از علم نزد فيلسوفان تحليلی است. ماكسول، طيفی از ديدگاه‌ها را از پوزيتيويست‌ها گرفته تا امثال كوهن و فايرابند، تحت عنوان «تجربه‌گرايی استاندارد» مورد انتقاد قرار می‌دهد و بر اين باور است كه تلقی خاصی كه از جايگاه روش تجربی در اين طيف وجود دارد مانع از ارائه تحليل واقع‌بينانه‌ای از علم می‌شود.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۲-۱۰-۰۳ ۰۹:۱۸

    حسین سوزنچی/ علم دینی در ایران (2)

    نگاهی به استدلال مخالفان علم دینی

    در كشور ما، ديدگاه ابزارانگارانه به علم و حتي سراسر ضلالت شمردن آن را شايد بتوان به پيروان «فرهنگستان علوم اسلامي» نسبت داد، هرچند با توجه به ابهاماتي كه در مباحث منتشرشده از ايشان وجود دارد، از نگاه ابزارانگارانه‌ي آن‌ها به علوم تجربي، نمي‌توان باور آن‌ها به عدم امكان هرگونه تعامل بين دستاوردهاي تجربي بشر با آموزه‌هاي وحياني را نتيجه گرفت.

  • حسین سوزنچی ۱۳۹۲-۰۹-۲۱ ۰۹:۱۷

    حسین سوزنچی/علم ديني در ايران (1)

    چرایی طرح بحث علم دینی در ایران

    اگر سياست‌زدگيِ افراطي‌اي كه بر محيط اجتماعي و حتي محيط‌هاي علمي جامعه‌ی ما سايه افكنده هم در نظر آوريم، متوجه مي‌شويم كه چرا اين بحث اين اندازه جنجالي شده و بسياري از افرادي كه نه در علوم جديد تخصص دارند و نه در معارف اسلامي، عمق پيدا كرده‌اند، وارد اين عرصه شده و با اظهارنظرهاي خود بر ابهامات ناظران مي‌افزايند، تلقي‌هاي ناصواب را ترويج مي‌كنند و شناسايي معناي قابل دفاع از اين اصطلاح را با چالش‌هاي بيشتري مواجه مي‌سازند.

  • عبدالحسین خسروپناه ۱۳۹۲-۰۹-۱۴ ۰۹:۳۶

    عبدالحسین خسروپناه؛

    تبیین مدل‌های علم دینی

    رویکرد غرب‌گریزی رویکردی است که پژوهشگاه حوزه و دانشگاه را می‌توان به عنوان نمونه‌ی این رویکرد نام برد. آن‌ها پارادایمی مثل پارادایم اجتهادی دانش دینی را مطرح کرده‌اند و در این رابطه، جناب استاد عابدی شاهرودی نظریه‌ای دارد که از آن به علم دینی اجتهادی عام تعبیر می‌‌شود. شهید صدر را نیز می‌توان در این طبقه جای داد.

  • جهانشمولیت ۱۳۹۲-۰۸-۲۶ ۱۰:۰۰

    حل معضله‌ی «جهان شمولیت» در علوم انسانی اسلامی (2)؛

    تقابل ایده‌ی تاریخیت و ایده‌ی فطرت

    اشکال اصلی تلقی تاریخی از علوم انسانی آن است که انسان را در زیر سیطره‌ی تاریخ و جامعه و فرهنگ، «اسیر» و «مقهور» تصویر می‌کند، به گونه‌­ای که انسان هیچ­گاه نمی‌تواند آزاد از تحمیل­ها و اقتضائات بیرونی، اندیشه کند و این ساختارهای محدودیت‌زا را بشکند.

  • مناظره زیباکلام-آیت الهی ۱۳۹۲-۰۸-۲۵ ۱۲:۳۳

    نقدی بر مناظره «حمیدرضا آیت‌الهی» و «صادق زیباکلام» در دانشگاه علامه(2)؛

    آیا علوم انسانیِ اسلامی ممتنع است؟

    صرف عدم موفقیت برخى از کوشش­‎هایى که در جهت دینى و اسلامى‏‏‎سازى علوم و معارف بشرى انجام گرفته است، دال بر عدم امکان تاسیس علم دینى و اسلامى نیست، زیرا صرف عدم وقوع یک امر دلالت بر عدم امکان آن نمى‏‎کند، مگر این‎که نفس مفهوم آن امر دست‎خوش تنافى ‌اجزاء و به تعبیر دیگر پارادوکسیکال یا خارق اجماع باشد.

  • جهانشمولیت ۱۳۹۲-۰۸-۲۰ ۱۱:۰۶

    حل معضله‌ی «جهان شمولیت» در علوم انسانیِ اسلامی (1)

    ماهیت ایدئولوژیک علوم انسانی غربی

    اساساً آیا می‌توان علوم انسانی را از فرهنگ جدا کرد درحالی‌که با یکدیگر تداخل دارند و علوم انسانی، ناگزیر باید بر یک سلسله ارزش‌ها مبتنی باشند؟ همچنین باید از پست‌مدرن‌ها پرسید که آیا تعدد و تکثری که آن‌ها از آن دفاع می‌کنند، دیگر جایی برای داوری درباره‌ی صحت و سقم قضایای مندرج در علوم انسانی باقی می‌گذارد!؟ اگر در ورطه‌ی این نوع نسبی‌گرایی قرار بگیریم، آیا دیگر می‌توانیم معیاری برای «علم» و «علمی بودن» معرفی کنیم!؟