تاریخنگاری

کل اخبار:170

  • منصوری ۱۳۹۸/۰۴/۰۴

    گفت‌وگو با اسماعیل جمشیدی در باب تاریخ‌نگاری ذبیح‌الله منصوری؛

    مدافع او نیستم

    منصوری هیچ‌وقت سراغ آثار آکادمیک نرفت! همچنین سراغ ادبیات کلاسیک نرفت. شما در کارنامۀ ایشان ترجمه‌ای از داستایفسکی و هوگو و دیکنت و کافکا نمی‌بینید، او سراغ آثاری می‌رفت که بتواند انبوه مخاطب را حفظ کند. همچنین ما باید روی منصوری به‌عنوان مترجم قلم بکشیم. او در جامعۀ ما یک پدیده‌ بود؛ جامعه‌ای که اهل کتاب نیست و عادت کرده که شفاهی باشد و هرگاه آمده کتبی شود، دولت مشکلاتی ایجاد کرد.

  • مازیار بهروز ۱۳۹۸/۰۳/۱۹

    پاسخ مکتوب مازیار بهروز به چند پرسش فرهنگ امروز؛

    غلبۀ قرائت استالینی از مارکسیسم در تاریخ‌نگاری

    برتری مسائل نظری بر قرائت تاریخی به درجات متفاوت بر چپ ایران تأثیر داشته است و نمی‌توان این واقعیت را کتمان کرد. اما برخی جریانات چپ (به خصوص جریان‌های طرف‌دار چین و شوروی) در روند تاریخ‌نگاری خود تأثیر بیشتری گرفته بودند؛ برای نمونه احسان طبری که پژوهشگر قادری بود، در کارهای علمی خود با در نظر گرفتن چهارچوب نظری شوروی‌ها دست به تحلیل می‌زد

  • تاریخ ۱۳۹۸-۰۲-۲۴ ۱۱:۰۹

    یادداشتی دربارۀ نظریه و تاریخ اجتماعی؛

    نه آنکه عطار بگوید...!

    مهم‌ترین کلیدواژه در بستر تفهمی مطالعات تاریخ اجتماعی، «جهانِ زیسته» است و این محور، آن‌چنان مستحکم است که اجازه نمی‌دهد نظریه‌های بیگانه با زمانه و زمینۀ بومیِ یک پژوهش، در چنان مطالعه‌ای، ارج و قدر و اهمیتی داشته باشند. حتی بهترین نظریه‌های برآمده از زمانه‌ها و زمینه‌های دیگر و حتی آن‌هایی که مبتنی بر دانش تفصیلیِ راجع‌به زیست‌جهان‌های دیگرند، باز نمی‌توانند به‌طور عام برای همۀ زیست‌جهان‌ها به کار آیند.

  • ۱۳۹۸-۰۲-۲۳ ۱۲:۰۰

    کرسی «شرط امکان تاریخ نگاری اندیشه معاصر ایران» برگزار می‌شود

    کرسی «شرط امکان تاریخ نگاری اندیشه معاصر ایران» با ارائه مزدک رجبی در پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی برگزار می‌شود.

  • امیرکبیر ۱۳۹۸/۰۲/۱۱

    سید علی آل‌داود از ظرافت‌های فهم امیرکبیر از لابه‌لای منابع تاریخی می‌گوید (۲)؛

    خیالات اتابکی امیر

    مرحوم دکتر آدمیت می‌گوید امیرکبیر یک رسالۀ خیالات اتابکی نوشته و هدف او این بوده که بعد از آنکه ایران قدرت یافت، مشروطه‌خواهی را در ایران برقرار کند؛ ولی خود دکتر آدمیت هم می‌گوید که این رساله به دست نیامده است. آدمیت در رسالۀ خیالات اتابکی حدس می‌زده که هدف امیرکبیر این بوده که در ایران به‎تدریج حکومت مشروطه برقرار کند، اما آن زمان پشتیبان نداشتند و نیروهای اجتماعی حامی نداشتند.

  • عکاسی ۱۳۹۸-۰۲-۰۹ ۱۲:۲۴

    نگاهی به کتاب تاریخ‌نگاری و عکاسی؛

    تاریخ‌نگاری با دوربین

    رولان بارت معتقد است دو عنصر در عکس‌ها وجود دارد: استودیوم و پونکتوم. استودیوم بخشی از شناخت فرهنگی ماست که به ما در تفسیر معنای عکس کمک می‌کند. پونکتوم چیزیست که سخت بتوان تعریفش کرد؛ عنصری در عکس که بی‌درنگ موجد واکنش ما می‌گردد.

  • ال داوود ۱۳۹۸/۰۲/۰۸

    سید علی آل‌داود از ظرافت‌های فهم امیرکبیر از لابه‌لای منابع تاریخی می‌گوید (۱)؛

    امیر در خامۀ مورخان

    انتقادی که می‌توان به دکتر آدمیت وارد کرد این است که او از نقد شخصیت امیرکبیر پرهیز داشته و همان خصلت قهرمان‌پروری ایرانیان در او هم وجود داشت. او آن‌قدر با روش درست و علمی کار کرده که این حس قهرمان‌پروری در طول کتاب پنهان و مخفی است؛ اما واقعیت این است که اگر کسی با دید محققانه به این کتاب بنگرد، انگیزۀ جانب‌داری از امیرکبیر در آن دیده می‌شود؛ او کوشش می‌کند تا نقطه‌ضعف‌های امیرکبیر را بپوشاند.

  • وبر ۱۳۹۸-۰۲-۰۳ ۱۰:۳۹

    نگاهی به روش‌شناسی ماکس وبر در باب مسئلۀ خلاف واقع؛

    امر خلاف واقع و روش‌شناسی علوم انسانی

    امر خلاف واقع به نظر وبر برساختی ذهنی از جریان رویدادها است که به‌واسطة تعدیل یک یا چند شرط دگرگون می‌شود. وبر معتقد است «برای رسوخ در روابط علّی واقعی، روابط علّی ناواقعی برمی‌سازیم.» آنچه در اینجا اهمیت فراوانی دارد پرسش از علت یا علل رویدادهای تاریخی منفرد است. وبر برای پاسخ دادن به این پرسش در قالب اصطلاح «چه می‌شد اگر» از امور خلاف واقع استفاده می‌کند.

  • آبراهامیان ۱۳۹۸-۰۱-۲۴ ۱۱:۱۸

    بررسی انتقادی کارنامه یرواند آبراهامیان در گفتارهایی از هاشم آقاجری، محمد مالجو و مصطفی عبدی؛

    راوی ایران بین دو انقلاب

    آبراهامیان در بخش اعظم آثارش آگاهی و شعور انسانی را بدون میانجیگیری تجربه‌های زیسته و شیوه زندگی به هستی اجتماعی ربط می‌دهد. مهم‌ترین و آشکارترین مثال از این نوع تئوریزه کردن را در فصل اول و مقدماتی ایران بین دو انقلاب می‌بینیم. آنجا تحلیلی درخشان از قومیت و طبقه در دوران قاجار ارایه می‌کند و بعد بلافاصله بدون توجه به شیوه زندگی و تجربه‌های زیسته سوژه‌های مورد بحث به آگاهی طبقاتی و در واقع به ناآگاهی طبقاتی و تکوین نیافتن آگاهی طبقاتی در اثر اثربخشی عامل دیگری(قومیت، قبیله و...) می‌پردازد.

  • ۱۳۹۸-۰۱-۲۱ ۱۳:۳۰

    نگاهی به تاریخ نگاری دکتر فریدون آدمیت

    آدمیت نگرش انتقادی به آثار پیشینیان را از جمله ارکان مهم تاریخنویسی مدرن میداند و معتقد است از آنجا که «تاریخ همواره آغشته به افسانه و مغالطه بوده، و این اختصاص به تاریخ قدیم و جدید ندارد» لذا «تاریخنویسی جدید با ممیزی و انتقاد آثار پیشینیان آغاز گردید، امتداد و گسترش یافت». آدمیت بر آن است که «تاریخ همواره آغشته به افسانه و مغالطه بوده، و این اختصاص به تاریخ قدیم و جدید ندارد.» در مقابل این «حقیقت جویی» است که انگیزه ی مورخ برای نقد آثار پیشینیان است .

  • کاوه بیات ۱۳۹۸/۰۱/۲۱

    پاسخ کاوه بیات به پرسش‌های «فرهنگ امروز» دربارۀ چرایی ناتوانی دانشگاه در نوشتن تاریخ؛

    مسئولیت مورخان آکادمیک بر دوش مورخان عامه‌پسند

    وقتی که در تحقیقات ایرانی در ادوار معاصر با نوعی نظریه‌پردازی مواجه می‌شویم، غالباً از نوعی وارونه‌کاری سخن در میان است؛ مختصر دستبردی به آرا و فرضیه‌های فلان صاحب‌نظر فرنگی در بهمان موضوع مربوط به تاریخ اجتماعی فرانسه یا بریتانیا و سوار کردن مجموعه‌ای از داده‌ها و دانسته‌های معمولاً بی‌ربط داخلی بر دوش این آرا و عقاید. خوشبختانه ماحصل این‌گونه پژوهش‌های «نظریه‌محور» از صورت پایان‌نامه‌هایی محفوظ و مضبوط در چند کتابخانۀ دانشگاهی فراتر نمی‌رود.

  • ۱۳۹۷-۱۲-۲۱ ۱۳:۲۰

    « تاریخ‌نگاری رانکه‌ای» مورد بحث و بررسی قرار گرفت

    نشست «رشته تاریخ در دوران مدرن: شکل‌گیری و جریان‌ها (تاریخ‌نگاری رانکه‌ای)» در سازمان سمت برگزار شد.

  • ۱۳۹۷-۱۰-۱۹ ۱۱:۰۰

    مختاری: تاریخ‌نگاری جنگ باید فارغ از تعلقات سیاسی و اجتماعی باشد

    مجید مختاری؛ نویسنده و کارشناس مسائل جنگ و از راویان دوران دفاع مقدس بر این عقیده است که به دلیل آمیختگی پدیده جنگ با انقلاب اسلامی و اینکه تصمیم‌گیرندگان جنگ هنوز در مسند قدرت هستند، حرف از تاریخ‌نگاری جنگ، کمی با تردید مواجه است. چراکه افرادی که هنوز بر مسند قدرت هستند، متناسب با وضعیت ‌کنونی‌شان گذشته را تحلیل می‌کنند. تاریخ‌نگاری باید فارغ از تعلقات سیاسی و اجتماعی باشد تا بتواند واقعیت‌ها را بیان کند.

  • باستانی پاریزی ۱۳۹۷-۰۹-۲۸ ۱۰:۱۳

    باستانی پاریزی و تاریخ‌نگاری عامه‌پسند(۱)؛

    از کُت و سُمبه‌های پاریز تا گذرهای پَت و پهن تاریخ

    او «خم‌وچم» جامعۀ ایرانی را خوب می‌شناخت و در بررسی تاریخ اجتماعی ایران هیچ‌گاه خود را اسیر نظریات جامعه‌شناسان ایران‌ندیده، نکرد و برای بررسی تاریخ اجتماعی ایران بر روایت‌های عامه‌پسند عوام تکیه می‌کرد نه خواص فرهیختۀ کالج‌ها و سیته‌های اروپایی.

  • ۱۳۹۷-۰۹-۱۸ ۰۹:۲۹

    آیا کتاب «روزگار فرخ» از پس ادعایش مبنی بر تاریخ‌نگاری شفاهی سینمای ایران برآمده است؟

    محمدحسین میربابا منتقد و کارگردان سینما و تئاتر در یادداشت اختصاصی که در اختیار ایبنا قرار داده است به کتاب «روزگار فرخ» نوشته سعید نوری پرداخته است، او می‌نویسد: نفس رفتن سراغ فرخ غفاری به عنوان یکی از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین سینماگران تاریخ سینمای ایران و یادآوری جایگاه و اهمیت او برای نسل فعلی و نسل‌های آینده، کتاب «روزگار فرخ» را به منبع مهمی در ارتباط با سینمای ایران تبدیل کرده است.

  • ۱۳۹۷-۰۹-۱۷ ۱۰:۲۰

    تاریخ‌نگاری شاهنشاهی و بی‌علاقگی دانشجویان به تاریخ!/ ماجرای چلوکباب خوردن دانشجویان چه بود؟

    حرکت اعتراضی دانشجویان در ۱۶ آذر در جامعه آن روز ایران تاثیر به‌سزایی به جای گذاشت. در سطوری از کتاب «شریعتی و تاریخ معاصر ایران، جنبش دانشجویی و تفکرات شریعتی از منظر نقی لطفی» آمده است: «نیکسون که معاون رئیس‌جمهور آمریکا بود از ایران دیدن کرد و این دیدار مخالفت‌هایی را در پی داشت که به‌صورت ایده و نقطه عطفی در جنبش‌های دانشجویی نمودار شد.»

  • ۱۳۹۷-۰۹-۱۴ ۱۲:۲۰

    بحث انتقادی درباره ملی‌گرایی چوب کردن در لانه زنبور است

    ابراهیم موسی‌پور گفت: «نویسنده معتقد است در بروز ملی‌گرایی در تاریخ‌نگاری سده بیستم دو مسئله بیش از سایر مسائل نقش داشته است. یکی از این مسائل مهم رویکرد استعماری کشورهای غربی نسبت به ایران از طریق ایجاد جدایی میان کشورهای اسلامی از طریق رواج ملی‌گرایی و قوم‌پرستی است. این‌گونه از نگاه به تاریخ مبتنی بر توهم توطئه است. جدایی میان مسلمانان از همان صدر اسلام و پس از درگذشت پیامبر وجود داشته است و رواج قوم‌پرستی توسط استعمارگران برای ایجاد جدایی میان مسلمانان امر بیهوده‌ای بوده است.»

  • ۱۳۹۷-۰۸-۳۰ ۱۱:۴۰

    یک تاریخ‌نگار چطور می‌تواند به اطلاعات جدیدی از دل منابع قدیمی برسد؟

    بریان گفت: شخصیت داریوش حتی در منابع فارسی چندان درخشان نیست. در منابع فارسی هم دارا فردی است که شکست خورده و مسئولیت شکست بر شانه‌هایش سنگینی می‌کند. بر اساس همین منابع بود که من به این نتیجه رسیدم که چطور یک تاریخ‌نگار می‌تواند به اطلاعات جدیدی از دل منابع قدیمی برسد. به همین دلیل بخشی را به اختلافات امپراطوری فارس و مقدونیه اختصاص دادم و هدف این بود که داریوش را از زیر سایه اسکندر بیرون بکشم.

  • حسن حضرتی ۱۳۹۷/۰۸/۲۸

    گفت‌وگو با حسن حضرتی در خصوص کتاب دولت و جامعه در دورۀ عثمانی؛

    تلاش علمی دو جریان اسلام‌گرا در یک کتاب

    این کتاب دارای تحلیل‌های متفاوت نسبت به نگاه‌های ایرانی است. اینکه یک کتابی در عثمانی نوشته شده باشد و در ایران هم عیناً ترجمه شده باشد مشکلاتی را خودبه‌خود ایجاد می‌کند؛ مثلاً شما بخش چالدران آن را ببینید، قتل‌عام سلیم در آناتولی پیش از نبرد چالدران را بر پایۀ منابع رد می‌کند. حال اینکه این ادعا درست باشد یا نباشد مسئلۀ بحث من نیست، اما کمی با رویکردهای ما نسبت به نبرد چالدران متفاوت است. به استناد همان منابع ما معتقد هستیم که کشتار سلیم در بحث شکل‌گیری نبرد چالدران بسیار تأثیرگذار بود.

  • ۱۳۹۷-۰۸-۱۲ ۱۶:۴۰

    مورخی که رعیت در تاریخ او جایی نداشتند

    محمدبن خاوندشاه بن محمود معروف به «میرخواند»، تاریخ‌نگار، مورخ و نویسنده معروف عهد تیموری است. وی کتاب تاریخ ارزشمندی با نام «روضه الصفا» دارد، روضه الصفا کتابی هفت جلدی است و در واقع به مثابه یک تاریخ عمومی محسوب می‌شود. به مناسبت سالروز درگذشت این مورخ نگاهی به مهمترین اثر وی داشته‌ایم.

  • تاریخ ۱۳۹۷/۰۸/۰۵

    تفسیری فلسفی از مفهوم پدرسالاری در تاریخ ایران در مصاحبه با سیاوش جمادی (۷)؛

    صغیر ماندگی یا روشنگری عقیم شده

    مسئلۀ نسل ما بی تاریخی یا کمداشت حافظۀ تاریخی نیست. ما با ناخودآگاهی تاریخی زندگی می کنیم و آنچه کم داریم خودآگاهی تاریخی است ، از همین روست که همچنان حامل برخی از فراداده های خوگرفتۀ فرهنگ گذشته ایم ؛ آزادی اندیشه نیاز ناگزیرمان نشده و خودگردانی و خودسالاری در فکر و امورهمگانی مان را دشوارتر از سپردن امورمان به یک شاه چارساله می یابیم.از اندیشمندان چپ دربارۀ اتمیزه شدن انسان ها و فقدان خود آیینی در سرمایه داری پسین بسیار آموخته ایم اما تفاوتی عظیم است میان دگرسالاری پسمانده از فرهنگ قرون وسطی و خودآیینی خنثا شده در غرب پیشرفته.

  • احمد اشرف ۱۳۹۷-۰۷-۲۲ ۱۴:۰۲

    صوت/  بررسی انتقادی کارنامه علمی احمد اشرف (6)

  • جلال آل احمد ۱۳۹۷-۰۷-۰۷ ۱۰:۴۸

    نگین نبوی/ چگونه روشن‌فکران هویت خود را در تضاد با دولت تعریف کردند؟ (۲)

    ظهور «روشن‌فکر متعهد»

    روشن‌فکر بودن، بنا به تعریف، ضرورتاً برابر بود با کسی که اینجا و اکنون متعهد به جامعه است و نمی‌تواند «از زندگی روی برگرداند و در کلمات پناه بگیرد»، دانشور کلاسیکی که خودش را با پژوهش در گذشته قانع می‌کند، حتی ناشایسته‌تر شد. بنابراین تبدیل شد به یک مورخ یا دانشور که ‌گاه ابزاری برای فرار از مسئولیت در نظر گرفته می‌شد.

  • ۱۳۹۷-۰۷-۰۴ ۱۲:۰۰

    تحولات پارادایمی در تاریخ شفاهی

    در اواخر دهه ۱۹۷۰ مورخان شفاهی مطرح کردند که اصطلاح اطمینان ناپذیری حافظه خود بیانگر قدرت آنهاست و ذهنیت حافظه نه تنها سرنخ‌هایی در مورد معانی تجربه تاریخی فراهم می‌کند بلکه بین گذشته و حال، حافظه و هویت شخصی و خاطره فردی و جمعی ارتباط برقرار می‌کند.

  • پل ریکور ۱۳۹۷-۰۷-۰۴ ۱۱:۱۳

    سخنرانی پروفسور پل ریکور در اسفند ١٣٧٣ در پژوھشکده حکمت و ادیان ؛

    تاریخ، خاطره، فراموشی

    در اینجا منظور از تاریخ هم تاریخ‌سازی است و هم تاریخ‌نویسی، تاریخ‌نویسی تا چه اندازه به ادامه تاریخ کمک می‌کند. به این دلیل که کسی که تاریخ را می‌نویسد، خود متعلق به موضوع علمی است که با آن سروکار دارد. به نظر من یک فیزیکدان به عنوان یک موضوع فیزیکی با علم فیزیک روبرو نیست، ولی تاریخ‌نویس خود در درون تاریخ قرار گرفته است. به همین دلیل داشتن یک عملکرد انتقادی برای او کار مشکلی است.

  • بیلفلد ۱۳۹۷-۰۶-۲۵ ۱۰:۲۶

    تبیینی از نحوۀ تاریخ‌نگاری مکتب بیلفلد؛

    از تاریخ اجتماعی به تاریخ جامعه

    تاریخ عمومی در مکتب بیلفلد واجد دو معناست: معنای اول اینکه در مطالعۀ گذشته باید تمام ابعاد واقعیت همچون جامعه، سیاست و اقتصاد مورد مطالعه قرار گیرد، چون واقعیت تاریخی قابل تقلیل به یکی از اضلاعش نیست و ذواضلاع بودن جزء ذات پدیدۀ تاریخی است. معنای دوم اینکه این مکتب در ابتدا خواهان آن بود که آنچه در تاریخ باید مطالعه شود، بعد عینی یا آفاقی و تجربی پدیده‌های تاریخی است، نه بعد انفسی یا ذهنی و هنجاری. ‌گرچه بعدها این بعد به تاریخ‌نگاری مکتب مذکور افزوده می‌شود.

  • ۱۳۹۷-۰۶-۲۵ ۱۰:۰۰

    همواره در نقل تاریخ یک سلسله در دوران‌های بعد تعصب و غرض‌ورزی مشاهده می‌شود

    حسن افشار می‌گوید: همواره در نقل تاریخ یک سلسله در دوران‌های بعد تعصب و غرض‌ورزی مشاهده می‌شود. به همین دلیل است که سال‌ها بعدتر، نویسندگانی پیدا می‌شوند که تلاش می‌کنند تاریخ سلسله‌های پیشین را فارغ از تعصب و غرض‌ورزی ببینند و ادوار گذشته را با دید واقع‌گرایانه‌تری می‌کاوند.

  • کمبریج ۱۳۹۷/۰۶/۲۱

    پاسخ جرج کلوسکو به پرسش‌های «فرهنگ امروز» درباب رویکرد مکتب کمبریج در تاریخ‌نگاری اندیشه؛

    آن‌ها در اشتباه‌اند!

    من از ایدۀ مجموعه‌ای از روش‌ها در تاریخ اندیشه حمایت نمی‌کنم. آنچه باید انجام شود، سؤالات معین و شرایط مشخصی است که باید مورد بررسی و پژوهش قرار گیرد. من با این ایده موافق نیستم که چارچوب‌های معینی وجود دارند که باید مورد استفاده قرار گیرند. به‌نظرم این مسئله بیش‌ازحد سخت‌گیرانه و انعطاف‌ناپذیر است. چنین چارچوب‌هایی بیش از آنکه سودمند باشند، به احتمال زیاد به خطا یا سردرگمی منتهی می‌شوند.

  • ۱۳۹۷-۰۶-۰۴ ۱۲:۴۰

    اعتضادالسلطنه در تاریخ نگاری نوین الگویی برای باقی مورخان شد

    زهرا امیری: اعتضادالسلطنه در شیوه تاریخ‌نویسی سنتی از اصل موضوع خارج می‌شد و بیشتر به فرعیات می‌پرداخت. این‌ها گرفتاری‌هایی است که در کتاب «اکسیرالتواریخ» دیده می‌شود که در بسیاری از موارد هم از جاده انصاف خارج می‌شوند. ولی وقتی تاریخ‌نگاری نوین در کنار سایر علوم از کشورهای اروپایی وارد ایران شد، تاریخ‌نگاری او خیلی متحول شد و اصلا او الگویی شد برای باقی مورخین که اغلب درباری بودند و شرح زندگی پادشاهان را می‌نوشتند.

  • داریوش رحمانیان ۱۳۹۷-۰۴-۳۰ ۱۱:۵۱

    صوت/  بررسی انتقادی کارنامه علمی احمد اشرف (۵)